Instytut Pamięci Narodowej

Podczas zajęć Marika Lis z Centralnego Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego opowiedziała o tragicznych wydarzeniach II wojny światowej, prezentując biografię i twórczość artystyczną Samuela Willenberga.

W programie spotkania znalazły się m.in. projekcja fragmentów filmu dokumentalnego Treblinka's Last Witness (Ostatni świadek z Treblinki) wyprodukowany przez WLRN Public Television for South Florida, analiza fragmentów książki Bunt w Treblince, a także omówienie symboliki poszczególnych rzeźb Willenberga, które stanowią nie tylko świadectwo historii, ale również głęboko osobistą formę upamiętnienia ofiar Zagłady.

Samuel Willenberg zmarł w 2016 roku w Izraelu, pozostawiając po sobie nie tylko świadectwa pisane, lecz także niezwykle poruszające dzieła sztuki, które do dziś przemawiają do sumień kolejnych pokoleń.

Instytut Trzeciego Wieku to projekt edukacyjny Biura Edukacji Narodowej IPN, skierowany do seniorów z Warszawy i Mazowsza. W ramach projektu realizowane są zajęcia dydaktyczne w zakresie historii XX w., historii filmu dokumentalnego XX w. i historii literatury.

Instytut Pamięci Narodowej zapowiada kontynuację cyklu spotkań edukacyjnych dla różnych grup wiekowych, mających na celu upowszechnianie wiedzy o ofiarach i świadkach XX-wiecznych totalitaryzmów.

Wystawę można oglądać w Przystanku Historia IPN w Warszawie (ul. Marszałkowska 21/25) do 11 września 2025 r.

* * *

Samuel Willenberg urodził się w 1923 r. w Częstochowie, jako syn Maniefy z domu Popow i Pereca Willenberga.

W październiku 1942 r. przybył do obozu w Treblince w transporcie 6 tysięcy Żydów deportowanych z getta w Opatowie. Większość została natychmiast wysłana na śmierć; był jedynym, który pozostał przy życiu. Pierwszej nocy w obozie Willenberg usłyszał z oddali znajomy głos swojego szkolnego nauczyciela historii — profesora Meringa. Tej samej nocy Mering przekonywał Samuela: „Ty musisz stąd uciec, aby opowiedzieć światu, coś tutaj widział i co jeszcze zobaczysz. To będzie twoje zadanie”. Willenberg na własne oczy widział transporty z setkami tysięcy Żydów i tysiącami Romów oraz chwilę wysłania ich na śmierć w komorze gazowej. Los ten spotkał także jego siostry Itę i Tamarę. Chcąc pomścić zamordowanych i położyć kres machinie egzekucyjnej, więźniowie zorganizowali bunt. Willenberg wziął udział w rebelii, ale podczas ucieczki został postrzelony w nogę. Pomimo rany i ciągłego ostrzału udało mu się uciec z obozu i dotrzeć do Warszawy. Pod przybranym nazwiskiem Ignacy Popow („Igo”) walczył w Powstaniu Warszawskim.

Pięć lat po zakończeniu wojny wyemigrował do Izraela wraz z matką i żoną Adą Krystyną. Willenberg całym życiem wypełniał zadanie powierzone mu przez dawnego nauczyciela, dając świadectwo tego, co widział w Treblince. Wspomnienia o obozie i zbrojnej rebelii zapisał w książce „Bunt w Treblince” (1984). Wykonał szkice oraz rzeźby z brązu na kanwie wspomnień z miejsca kaźni.

Razem z żoną przez lata towarzyszył wycieczkom młodzieży z Izraela do Polski. Za swoją działalność podczas i po drugiej wojnie światowej Samuel Willenberg otrzymał najwyższe odznaczenia państwowe, w tym Order Wojenny Virtuti Militari, Krzyż Zasługi z Mieczami, Krzyż Walecznych, Warszawski Krzyż Powstańczy, Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, Order Odrodzenia Polski oraz Medal Wojska Polskiego.

Polecamy:

• Maciej Kwaśniewski: Bojownik w piekle i jego niezwykłe rzeźby
• Wspomnienia Ady Krystyny Willenberg na portalu opowiedziane.ipn.gov.pl