Instytut Pamięci Narodowej

Po mszy świętej w kościele kapucynów przy ul. Loretańskiej zebrani przeszli na ul. Powiśle. Odczytano Apel Poległych, duszpasterz środowisk kombatanckich o. Jerzy Pająk poprowadził modlitwę, a delegacje władz centralnych i samorządowych, organizacji, instytucji, Wojska Polskiego i środowisk harcerskich złożyły wiązanki pod pomnikiem Czynu Zbrojnego Polski Walczącej i tablicą upamiętniającą akcję „Koppe”. Rocznicowym obchodom towarzyszyła ekspozycja tablic edukacyjnych, przygotowanych przez Stowarzyszenie Szarych Szeregów i krakowski oddział IPN.

W swoim wystąpieniu dyrektor Oddziału IPN w Krakowie dr hab. Filip Musiał nakreślił szersze tło historyczna wydarzeń w Krakowie sprzed 80 lat. Mówił o wcześniejszych akcjach Szarych Szeregów i Armii Krajowej na okupowanych ziemiach polskich, o udziale Polaków w działaniach na froncie zachodnim, a na wschodzie – o akcji ƒ„Burza” i operacji „Ostra Brama”. Próba wykonania wyroku Polskiego Państwa Podziemnego na Koppem w Krakowie jest jednym z elementów walki o wolny kraj, którą Polacy toczyli przez całą II wojnę światową.

Wiceprzewodnicząca Rady Miasta Krakowa Iwona Chamielec odczytała list skierowany do zebranych przez przewodniczącego Rady Jakuba Koska. Wojewodę małopolskiego reprezentował pełnomocnik ds. kombatantów i osób represjonowanych Marcin Tatara.

Od wielu lat w uroczystościach przygotowywanych przez krakowski oddział Stowarzyszenie Szarych Szeregów oraz IPN spotykają się przedstawiciele środowisk kombatanckich, harcerskich i władz samorządowych. Uczestniczą w nich także żołnierze Wojska Polskiego, szczególnie Jednostki Wojskowej Komandosów z Lublińca, dziedziczącej tradycje batalionu „Parasol” oraz Jednostki Wojskowej NIL im. gen. bryg. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”.

Po uroczystościach na ul. Powiśle młodzież z klas mundurowych Liceum im. batalionu „Parasol” w Trzebini dała pokaz musztry paradnej.

Akcja specjalna „Koppe”

11 lipca 1944 r. żołnierze batalionu „Parasol”, elitarnego oddziału Kedywu AK przeprowadzili na ulicach Krakowa jedną z najbardziej śmiałych akcji zbrojnych przeciwko niemieckiemu okupantowi. Jej celem był gen. Wilhelm Koppe, wyższy dowódca SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie, należący do głównych organizatorów terroru wobec polskiej ludności. Dowództwo Kedywu powierzyło wykonanie zadania oddziałowi dowodzonemu przez Stanisława Leopolda „Rafała”, a na miejsce wykonania wyroku na niemieckim dygnitarzu wybrano róg ul. Powiśle i pl. Kossaka. Auto Koppego zdołało jednak wyminąć blokadę i Niemiec uszedł z życiem. Podczas odskoku kilku akowców poległo, odniosło rany lub dostało się w ręce Niemców, którzy zamordowali ich w więzieniu Montelupich.

Uroczystości w Udorzu

14 lipca 2024 r. w Udorzu (woj. śląskie, pow. zawierciański) odbyły się, zorganizowane przez samorząd gminy Żarnowiec, uroczystości związane z 80. rocznicą akcji specjalnej „Koppe”. Po mszy świętej zebrani przeszli pod pomnik żołnierzy batalionu „Parasol”, gdzie odczytano Apel Poległych, wygłoszono przemówienia i złożono kwiaty. Oddział IPN w Krakowie reprezentował dyrektor dr hab. Filip Musiał.

80 lat temu w okolicach Kąt, a następnie Udorza (przez te miejscowości odbywał się odwrót żołnierzy „Parasola” po akcji na Koppego) doszło do starć z kilkudziesięcioma niemieckimi żołnierzami. W gwałtownej wymianie ognia byli ranni. W potyczce koło Udorza, w czasie odskoku, zginął Stanisław Huskowski „Ali”. Nie przeżył też ranny „Orlik” (Wojciech Czerwiński). Niemcy pojmali kolejnych trzech akowców i przewieźli do więzienia przy ul. Montelupich w Krakowie, gdzie 23 lub 24 lipca ich zamordowali. Byli to: Halina Grabowska „Zeta”, Bogusław Niepokój „Storch” i Tadeusz Ulankiewicz „Warski”.