Instytut Pamięci Narodowej

W dniu 5 marca br. w Łódzkim Domu Kultury odbyła się prezentacja najnowszego tomu periodyku naukowego IPN „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989”.

Jednym z powodów zorganizowania promocji właśnie w Łodzi jest fakt, że wśród tekstów zawartych w periodyku dwa dotyczą znaczących postaci świata nauki i kultury związanych z naszym miastem (Andrzeja Feliksa Grabskiego i Jerzego Kosińskiego). Artykuły dr. Sławomira M. Nowinowskiego, naczelnika Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Łodzi oraz dr. Janusza Wróbla, pracownika OBEP IPN w Łodzi, podejmują trudne i skomplikowane zagadnienia relacji świata nauki ze służbami specjalnymi PRL. Powstały w ramach realizowanego przez Instytut Pamięci Narodowej projektu badawczego „Aparat bezpieczeństwa PRL wobec środowisk twórczych i naukowych”.

W trakcie prezentacji wydawnictwa odbył się panel dyskusyjny, który poprowadził prof. dr hab. Andrzej Chojnowski, pracownik naukowy Instytutu Historii Uniwersytetu Warszawskiego, przewodniczący Kolegium IPN. W panelu udział wzięli autorzy wymienionych tekstów oraz prof. dr hab. Ryszard Terlecki – były dyrektor krakowskiego oddziału IPN, a obecnie poseł na Sejm RP, Wojciech Sawicki – zastępca dyrektora Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN oraz prof. dr hab. Rafał Stobiecki – pracownik naukowy Instytutu Historii Uniwersytetu Łódzkiego.

Dyskusja służyła przede wszystkim przedstawieniu aktualnego stanu badań w zakreślonym przez ramy projektu obszarze badawczym.

***

Główną ideą przyświecającą twórcom wydawanego przy rzeszowskim oddziale IPN pisma jest pogłębianie oraz rozpowszechnianie wiedzy na temat zagadnień związanych z szeroko rozumianym problemem „struktur bezpieczeństwa” Polski Ludowej. Zawartość prezentowanego V tomu podzielona jest tradycyjnie już na kilka podstawowych działów:

Metodologia 

• Wojciech Sawicki, Osobowe źródła informacji organów bezpieczeństwa Polski Ludowej 
• Monika Komaniecka, Osobowe źródła informacji w technice operacyjnej

Struktury 

• Tomasz Balbus, Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Legnicy (maj–grudzień 1945 r.). Struktura, kadry, działalność 
• Krzysztof Szwagrzyk, Obsada personalna Informacji Wojskowej Śląskiego Okręgu Wojskowego 1945–1956

Artykuły 

• Krzysztof Szwagrzyk, Działania Wojsk Bezpieczeństwa Wewnętrznego województwa wrocławskiego przeciwko oddziałowi Franciszka Olszówki ps. „Otto” (23 grudnia 1945 – 23 lutego 1946 r.)
• Dariusz Węgrzyn, Dzieje pewnego werbunku. UB wobec Jerzego Kurcyusza w latach 1947–1956 
• Mirosław Sikora, Kierunki działań operacyjnych Służby Bezpieczeństwa wobec inteligencji technicznej na przykładzie kadry naukowej Politechniki Śląskiej i Politechniki Częstochowskiej 
• Janusz Wróbel, Jerzy Kosiński a tajne służby 
• Sławomir M. Nowinowski, Andrzeja Feliksa Grabskiego żywoty równoległe

Dokumenty

• Janusz Borowiec, Nadużycia funkcjonariuszy więzienia w Rzeszowie w świetle raportu naczelnika Wydziału ds. Funkcjonariuszy WUBP w Rzeszowie z listopada 1949 r. 
• Paweł Skubisz, Casus Barana – rzecz o defraudacji funduszu operacyjnego SB 
• Paweł Piotrowski, Formy działalności operacyjnej wywiadu cywilnego PRL. Instrukcja o pracy wywiadowczej Departamentu I MSW z 1972 r. 
• Sławomir Cenckiewicz, „Endekoesbecja”. Dezintegracja Polskiego Związku Katolicko-Społecznego w latach 1982–1986

W oczach własnych 

• Maciej Korkuć, „Moje bezpieczniackie wojsko…”. Początki władzy komunistycznej w oczach płk. UB Józefa Jurkowskiego

Biogramy

• Jerzy Bednarek, Zygmunt Lercel (1921–1950), agent Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego 
• Ewa Leniart, Eustachy Roman Lech (1919–1991), prokurator WPR w Rzeszowie i Lublinie, sędzia WSR w Rzeszowie, adwokat 
• Wojciech Frazik, Marian Stróżyński vel Marian Reniak (1922–2004), „agent wszechstronnie sprawdzony”, funkcjonariusz SB, literat 
• Paweł Tomasik, Adam Pietruszka (ur. 1938), zastępca dyrektora Departamentu IV MSW 
• Aneta Nisiobęcka, Tadeusz Czyżewski (ur. 1940), zastępca naczelnika Wydziału VII Biura „B”, naczelnik Wydziału XII Biura „B” MSW