Instytut Pamięci Narodowej

W przeddzień głównych uroczystości 79. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego, 31 lipca o godz. 18.00 przy pomniku Powstania na pl. Krasińskich odprawiona została uroczysta msza św. polowa w intencji poległych Powstańców, ich dowódców oraz ludności cywilnej Warszawy. W liturgii pod przewodnictwem Biskupa Polowego – Księdza Biskupa Wiesława Lechowicza, wzięli udział m.in. prezydent RP Andrzej Duda, premier Mateusz Morawiecki, prezydent m.st. Warszawy Rafał Trzaskowski oraz weterani walk powstańczych. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma. Po zakończeniu mszy św. odczytany został apel poległych, a pod pomnikiem Powstania Warszawskiego złożono wieńce i kwiaty.

79 lat temu do walk w Powstaniu Warszawskim stanęło też 63 Pracowników Elektrowni Powiśle, którym udało się przejąć kontrolę nad elektrownią. Był to jeden z najważniejszych sukcesów militarnych polskich Powstańców w pierwszym dniu walk. 1 sierpnia 2023 roku hołd walczącym oddali na skwerze Tadeusza Kahla m.in. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Piotr Gliński, wicemarszałek Sejmu Małgorzata Gosiewska oraz zastępca prezesa IPN dr hab. Krzysztof Polejowski. Przy dawnej Elektrowni Warszawskiej miał również miejsce premierowy pokaz filmu przygotowanego przez PGE pt. „Rozkaz: Zdobyć Elektrownię!”. 

O godzinie 11:00 przy kamienicy na ulicy Marszałkowskiej 60 została odsłonięta tablica upamiętniająca Pereca i Samuela Willenbergów. Upamiętnienie zostało sfinansowane przez IPN i przedstawia sylwetki Pereca Willenberga, artysty, malarza i pedagoga sztuki oraz jego syna, Samuela, więźnia i ocalałego z niemieckiego obozu zagłady Treblinka II oraz uczestnika Powstania Warszawskiego.

W czasie Powstania Warszawskiego w kamienicy na Marszałkowskiej 60 jako Baltazar Karol Pękosławski ukrywał się żydowski artysta Perec Willenberg. W czterdziestym pierwszym dniu Powstania Warszawskiego pocisk moździerzowy trafił w kamienicę, zrujnował dwa piętra i zatrzymał się tuż nad pokojem Pereca. Perec leżał wtedy na łóżku przysypany gruzem. Na prośbę syna, Samuela Willebenrga, malarz postanowił przeczekać bombardowanie w piwnicy. Po drodze do piwnicy zaczął szkicować węglem wizerunek Chrystusa Miłosiernego na suficie klatki schodowej. Była to głowa Chrystusa na tle krzyża, na belkach krzyża umieszczony został napis: „Jezu, ufam Tobie” i podpis: „Rysował B. Pękosławski 11-go Września 1944 r.” Lokatorzy wierzyli, że obraz uchronił budynek przed zniszczeniem w czasie wojny. Oryginał został zabezpieczony, a kamienica wpisana do ewidencji zabytków. Wierna kopia obrazu znajduje się w Muzeum Powstania Warszawskiego. 

W uroczystości odsłonięcia tablicy wzięła udział Ada Krystyna Willenberg, wdowa po Samuelu. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował zastępca prezesa dr Mateusz Szpytma.

Wydarzenie zostało zorganizowane przez Biuro Współpracy Międzynarodowej we ścisłej współpracy z Biurem Upamiętniania Walk i Męczeństwa.

W imieniu IPN zastępca prezesa dr hab. Karol Polejowski złożył kwiaty pod pomnikiem gen. Stefana Roweckiego „Grota”, twórcy i dowódcy Armii Krajowej (14.02.1942 – 30.04.1943), umiejscowionym na rogu ul. Chopina i Alei Ujazdowskich oraz pod Pomnikiem Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego przy ulicy Wiejskiej róg ul. Jana Matejki.

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Adam Siwek złożył wieniec na grobie gen. bryg. Antoniego Chruściela ps. ,,Monter" - żołnierza Legionu Wschodniego, uczestnika wojny polsko-bolszewickiej 1920 r., wojny obronnej 1939 r., Komendanta Okręgu ZWZ-AK Warszawa-Miasto, dowódcy Powstania Warszawskiego, zastępcy Szefa Sztabu Głównego Polskich Sil Zbrojnych w Londynie.
W Parku Powstańców Warszawy na Woli dyrektor Adam Siwek złożył kwiaty i zapalił ogień pamięci pod pomnikiem Matki, przy tablicy upamiętniającej Szare Szeregi oraz przy kamieniu upamiętniającym Mieszkańców Warszawy Cywilów i Powstańców, którzy podczas Powstania Warszawskiego zostali wywiezieni i zamordowani w obozach. Koncentracyjnych

Uroczystości pod pomnikiem Gloria Victis na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach rozpoczęły się o 17:00 o Godzinie „W”. Hołd bohaterom Powstania Warszawskiego oddali zgromadzeni pod pomnikiem przedstawiciele władz państwowych m.in. prezydent RP Andrzej Duda, premier Mateusz Morawiecki, marszałek Senatu Tomasz Grodzki, marszałek Sejmu Elżbieta Witek, prezydent m.st. Warszawy Rafał Trzaskowski oraz Powstańcy i mieszkańcy Warszawy. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował prezes dr Karol Nawrocki. 

Oficjalne uroczystości kontynuowane były na Cmentarzu Powstańców Warszawy pod Pomnikiem Polegli Niepokonani. W imieniu IPN kwiaty złożył zastępca prezesa dr Mateusz Szpytma. Następnie została odmówiona międzyreligijna modlitwa na Kurhanie, w którym znajdują się prochy ponad 50. tys. warszawiaków.