Instytut Pamięci Narodowej

6 listopada 2022 r. podczas koncertu w Warszawskim Domu Technika już po raz dziesiąty wręczone zostały nagrody „Żeby Polska była Polską”.  Towarzystwo Patriotyczne – Fundacja Jana Pietrzaka, satyryka i publicysty, piosenkarza, autora tekstu  i wykonawcy słynnej pieśni „Żeby Polska była Polską” – honoruje w ten sposób osoby, które szczególnie przyczyniły się do tego, że żyjemy w wolnej Polsce.

Jednym z tegorocznych laureatów nagrody został Andrzej Gwiazda – działacz opozycji antykomunistycznej w PRL, współtwórca Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża i NSZZ „Solidarność”, w latach 2007–2011 członek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej. Jak napisano w uzasadnieniu wyróżnienia, Andrzej Gwiazda otrzymał je „za mądrość i odwagę podczas historycznych wydarzeń Sierpnia 1980 roku, zmieniających losy Polski, za niezłomną postawę w dążeniu do pełnej niepodległości”.

Laudację na cześć laureata wygłosił prezes IPN dr Karol Nawrocki, który powiedział:

– Jego postać jest dziś częścią historycznej pamięci o ostatnim półwieczu Polski. Andrzej Gwiazda ma dziś swoje miejsce w niezliczonych opracowaniach, biogramach, książkach i podręcznikach. Pan Andrzej Gwiazda jest częścią narodowej pamięci.

Prezes IPN przypomniał biografię laureata, akcentując w sposób osobisty niektóre epizody, jak wojenne dzieciństwo i wywózkę całej rodziny do Kazachstanu, gdzie mimo ciężkich warunków Andrzej Gwiazda pokochał przyrodę i górskie wędrówki, czy osiedlenie się po powrocie do Ojczyzny w Gdańsku, gdzie państwo Joanna i Andrzej Gwiazdowie mieszkają do dziś „w mieszkaniu po inteligencku zastawionym aż po sufit książkami, tonącym w kłębach papierosowego dymu, które było świadkiem niezliczonych spotkań opozycjonistów, ale też esbeckich rewizji”. Podkreślił, że obchodzące w tym roku 60. rocznicę ślubu małżeństwo państwa Gwiazdów „do dziś stanowi jedną z najbardziej oryginalnych i niezwykłych par polskiego życia publicznego. Byli razem przy zakładaniu Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, redagowaniu »Robotnika Wybrzeża«, w strajkach sierpniowych, w tworzeniu i redagowaniu czasopisma »Poza Układem« (...) razem pozostawali konsekwentnie krytyczni wobec systemu komunistycznego, ale także krytyczni wobec establishmentu i źle pojętej jednomyślności”.

– Czujemy się dziś zaszczyceni, mogąc uhonorować Andrzeja Gwiazdę, człowieka wrażliwego, zawsze wolnego duchem, nagrodą „Żeby Polska była Polską”. A ja powiem więcej: żeby Polska była Polską, Andrzej Gwiazda powinien żyć 200 lat, a jeśli z jakichś nieznanych przyczyn jest to niemożliwe, to my wszyscy musimy zadbać o to, aby pamięć o nim trwała co najmniej tysiąc  – podsumował dr Nawrocki.

► Biogram Andrzeja Gwiazdy na portalu IPN „Krzyż Wolności i Solidarności”

►Biogram Andrzeja Gwiazdy na portalu IPN „Wolne Związki Zawodowe 1978–80”

Nagrodę „Żeby Polska była Polską” odebrali także: 

• prof. Wojciech Roszkowski –  historyk i ekonomista, pisarz, jeden z najwybitniejszych polskich humanistów. Redaktor i współautor Słownika biograficznego Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku, który wydany został także w USA. Autor kilkudziesięciu książek, m.in. Najnowszej historii Polski (opublikowanej najpierw w podziemiu pod pseudonimem Andrzej Albert). Ostatnie jego publikacje to: Roztrzaskane lustro. Upadek cywilizacji zachodniej (2019), Historia chrześcijaństwa. Świętości, upadki i nawrócenia (2021), Komunizm światowy. Od teorii do zbrodni (2022), pierwszy podręcznik do przedmiotu historia i teraźniejszość. Dla Instytutu Pamięci Narodowej przygotował i wygłosił cykl wykładów „Cywilizacja zachodnia a sprawy polskie”.
  Laudację na cześć prof. Roszkowskiego wygłosił prof. Andrzej Nowak.
• Paweł Stanisław Woldan – scenarzysta i reżyser, dokumentalista. Zrealizował ok. 100 filmów dokumentalnych, m.in. o polskich pisarzach – Jerzym Andrzejewskim, Adamie Zagajewskim, Janie Józefie Szczepańskim, Kornelu Filipowiczu, Marku Nowakowskim czy Włodzimierzu Odojewskim; o Ojcu Świętym Janie Pawle II, prymasie Stefanie Wyszyńskim, prymasie Auguście Hlondzie, ks. Jerzym Popiełuszce, Karolinie Lanckorońskiej, spektakle teatralne TV: „Zdrada”, „Alek”, „Góra Góry”, „Złodziej w sutannie”, „Prymas w Komańczy”.
  Laudację wygłosił prof. Jan Żaryn.
• Arkadiusz Mularczyk – prawnik, samorządowiec i polityk, poseł na Sejm RP, wiceprzewodniczący Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w Strasburgu. Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. oszacowania wysokości odszkodowań należnych Polsce od Niemiec za szkody wyrządzone w trakcie II wojny światowej. Pełni także funkcję Przewodniczącego Rady Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego.
  Laudację wygłosił Michał Karnowski.