English version
W uroczystości wzięli udział m.in. szef Kancelarii Premiera Michał Dworczyk, bliscy współpracownicy Jana Olszewskiego: Antoni Macierewicz i Piotr Naimski, ks. bp Michał Janocha, prezydent Skierniewic Krzysztof Jażdżyk. Instytut Pamięci Narodowej reprezentowali wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma oraz dr hab. Dariusz Rogut, dyrektor Oddziału IPN w Łodzi, który przedstawił sylwetkę Jana Olszewskiego – wybitnego polityka, uczestnika Powstania Warszawskiego i działacza opozycji antykomunistycznej.
W skierniewickim muzeum można obejrzeć wystawę „Spojrzeć ludziom prosto w oczy… W 90. rocznicę urodzin Jana Olszewskiego”, przygotowaną przez Instytut Pamięci Narodowej. Ekspozycja przybliża postać harcerza Szarych Szeregów, obrońcy politycznego w PRL i polityka, któremu przyszło stanąć na czele pierwszego po drugiej wojnie światowej polskiego rządu powołanego przez sejm pochodzący z wolnych wyborów. Na kolejnych planszach przedstawione zostały poszczególne etapy życia bohatera: od narodzin w rodzinie kolejarskiej, związanej od pokoleń z tradycją Niepodległości, do ostatnich słów wypowiedzianych przezeń przed śmiercią: „Ja nie mam w obowiązku poddać się”. Narracja toczy się dwutorowo. Autorzy – dr Justyna Błażejowska i Artur Kłus – podają najistotniejsze fakty z biografii Jana Olszewskiego, uzupełnione o jego własne wypowiedzi. Dzięki temu dowiadujemy się, w jaki sposób postrzegał świat i czym kierował się, dokonując życiowych wyborów… Jednocześnie otrzymujemy płynące z przeszłości szczególne przesłanie, ponieważ zawsze „historia ma dalszy ciąg”. Treść uzupełniają skany dokumentów oraz zdjęcia, w znacznej części pochodzące z prywatnego archiwum bohatera i publikowane po raz pierwszy.
Muzeum Historyczne Skierniewic zostało otwarte 6 października 2018 roku. W 2019 roku Muzeum zostało połączone z Izbą Historii Skierniewic, 7 lutego 2022 roku otrzymało imię Jana Olszewskiego. Placówka zajmuje się upowszechnianiem i ochroną dziedzictwa kulturowego oraz historycznego miasta Skierniewice i okolic. To miejsce spotkań z twórcami kultury i historykami. Zarówno w budynku jak i w ogrodzie obywają się wernisaże, wykłady, spotkania, warsztaty, koncerty, spektakle teatralne, pokazy filmowe, rekonstrukcje historyczne, pikniki rodzinne, obchody dni i świąt, uroczystości patriotyczne.
* * *
Jan Olszewski był premierem w latach 1991–1992, posłem do Sejmu I, III i IV kadencji, doradcą prezydenta Lecha Kaczyńskiego, w 2009 został uhonorowany Orderem Orła Białego.
W latach 70. był inicjatorem, współautorem i sygnatariuszem publicznych wystąpień przeciwko władzom komunistycznym, w tym najbardziej znanego Listu 59, przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL. W 1976 r. współtworzył w pełni zakonspirowane Polskie Porozumienie Niepodległościowe, działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości. Napisał jedną z najważniejszych publikacji drugiego obiegu wydawniczego – poradnik „Obywatel a Służba Bezpieczeństwa”. W 1976 r. należał do współtwórców Komitetu Obrony Robotników (później Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”), uczestniczył w redagowaniu dokumentu założycielskiego „Apelu do społeczeństwa i władz PRL”. Był współautorem statutu dla wolnych związków zawodowych, które przybrały po Sierpniu ’80 postać „Solidarności”. Na posiedzeniu przedstawicieli załóg robotniczych 17 września 1980 r. przekonał zebranych do przyjęcia formuły jednego ogólnopolskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego NSZZ „Solidarność”. Współprowadził postępowanie rejestracyjne „Solidarności” i „Solidarności” Rolników Indywidualnych. Był doradcą Krajowej Komisji Porozumiewawczej/Komisji Krajowej „Solidarności” NSZZ „Solidarność” i Regionu Mazowsze.
Po ogłoszeniu stanu wojennego pełnił funkcję doradcy w Sekretariacie Episkopatu Polski. Występował jako oskarżyciel posiłkowy w procesie morderców ks. Jerzego Popiełuszki. W 1988 r. współtworzył Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie. Opowiadał się przeciwko dążeniu do porozumienia z komunistami. Odmówił objęcia z ramienia tzw. strony społecznej stanowiska przewodniczącego „podstolika” do spraw reformy prawa i sądów przy „okrągłym stole”.
6 grudnia 1991 r. stanął na czele pierwszego niekomunistycznego rządu odrodzonej Polski. Jego rząd zrealizował uchwałę lustracyjną z 28 maja 1992 r. 4 czerwca 1992 r. został obalony przez obrońców „okrągłego stołu”.
Jan Olszewski zmarł 7 lutego 2019 roku.
Polecamy materiały IPN o Janie Olszewskim:
- Justyna Błażejowska, Jan Olszewski, Warszawa 2021 {PDF do pobrania]
- Justyna Błażejowska, Ta historia wciąż trwa. Wspomnienia Jana Olszewskiego, Wydawnictwo Zysk i S-ka, IPN, Poznań 2019
- Jan Olszewski „Moje rodzinne historie, które opowiadam pierwszy raz w życiu właściwie…”
- Wystawa IPN „Spojrzeć ludziom prosto w oczy… W 90. rocznicę urodzin Jana Olszewskiego”
- IPNtv: Obrońca wartości – spotkanie wspomnieniowe o premierze Janie Olszewskim
