English version
Uroczystości rozpoczęła msza św. w kościele pw. św. Józefa w Ciechanowie. O godz. 13.30 na dworcu kolejowym odsłonięto pamiątkową tablicę.
Dziś ciechanowski dworzec kolejowy zyskał niezwykłego patrona. Porucznik Roman Dziemieszkiewicz ps. „Adam”, „Pogoda”, był jednym z Niezłomnych, którzy w trosce o dobro Ojczyzny nie wahali się położyć swego życia na szali. Jest to niezwykle symboliczne, gdyż to właśnie w pobliżu tej stacji, 30 października 1945 roku, został zamordowany przez sowieckich żołnierzy. W chwili śmierci miał zaledwie 27 lat. Pomimo krótkiego życia zdążył zasłużyć na uznanie dowództwa Narodowych Sił Zbrojnych i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego oraz szacunek swoich podkomendnych. I chociaż od dnia, gdy zginął z rąk czerwonoarmistów, minęło już 76 lat, to jednak pamięć o nim pozostaje wciąż żywa – napisał prezes IPN dr Karol Nawrocki w liście do uczestników uroczystości, odczytanym przez jego zastępcę – dr. hab. Krzysztofa Szwagrzyka.
Północne Mazowsze jest ziemią ludzi dumnych i zakochanych w wolności. Walka podziemia antykomunistycznego na tym terenie była długotrwała i zacięta, prowadzona przy wsparciu ludności cywilnej prawie do połowy lat 50. ubiegłego stulecia. Żołnierze II konspiracji byli wyrazicielami dążeń ogółu. Nie inaczej było z rodziną Dziemieszkiewiczów. Roman był najstarszym z braci, których los przypieczętowała walka z komunizmem. Średni z nich, Mieczysław – legendarny „Rój” – zginął w obławie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w kwietniu 1951 roku. Najmłodszy z rodzeństwa, Jerzy, za swoją działalność w szeregach NSZ został skazany na siedem lat więzienia, utratę praw publicznych i obywatelskich na 4 lata oraz przepadek mienia. Porucznik Roman Dziemieszkiewicz – komendant Powiatu Ostrołęka i Powiatu Ciechanów NSZ – dał się poznać jako sprawny dowódca. Do jego największych sukcesów zaliczamy akcję rozbicia Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Krasnosielcu. W nocy z 1 na 2 maja 1945 roku dowodzony przez niego oddział uwolnił 42 przetrzymywanych żołnierzy AK, NSZ i NZW. Od maja do października 1945 roku pełnił także funkcję szefa Pogotowia Akcji Specjalnej, jednego z największych oddziałów partyzanckich na Mazowszu. Działał głównie na terenie powiatu ciechanowskiego i przasnyskiego, a także w Pułtusku, Mławie i Makowie Mazowieckim. Jestem przekonany, że nadanie imienia por. Romana Dziemieszkiewicza dworcowi kolejowemu w Ciechanowie przyczyni się do jeszcze głębszego poznania tej niezwykłej postaci – podkreślił prezes IPN w liście.
Dalsza część uroczystości odbyła się przy grobie por. Romana Dziemieszkiewicza na cmentarzu parafialnym przy ul. Płońskiej, gdzie złożono kwiaty i znicze. W uroczystościach w Ciechanowie wzięli udział liczni goście, m.in. przedstawiciele władz państwowych oraz służb mundurowych, a także poczty sztandarowe i okoliczni mieszkańcy.
Roman Dziemieszkiewicz ps. „Adam”, „Pogoda” – żołnierz podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, komendant Powiatu NSZ Ostrołęka i Powiatu NSZ Ciechanów (Okręg II NSZ Mazowsze Północne), dowódca akcji na areszt Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Krasnosielcu (1/2 maja 1945 r.), w trakcie której uwolniono 42 działaczy AK i NSZ.
Roman Dziemieszkiewicz urodził się w 1918 r. jako najstarsze z dzieci Stefanii ze Świerczewskich i Adama Dziemieszkiewicza. Rodzina ojca wywodziła się z powiatu orszańskiego. W 1918 r., ze względu na wydarzenia rewolucji październikowej i antybolszewickie nastawienie ojca – żołnierza Białej Armii –przeprowadzili się do rodzinnej miejscowości matki – Zagroby-Zakrzewo, zaś w 1929 r. zamieszkali w Zambrowie, gdzie ojciec pracował w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty. Wówczas urodziło się młodsze rodzeństwo Romana – siostra Eugenia (ur. 1921 r.) oraz bracia: Mieczysław (ur. 1925 r.) i Jerzy (ur. 1931 r.).
Zgodnie z zeznaniami matki, Stefanii Dziemieszkiewiczowej, złożonymi w trakcie śledztwa w 1950 r., spisanymi przez funkcjonariusza urzędu bezpieczeństwa, Roman „skończył 7 oddz. szk. pow. 3 lata szkoły rzemieślniczej w Ostrołęce i 1½ roku szkoły lotniczej na Okęciu w Warszawie po którym poszedł w 1937 r. na ochotnika do lotnictwa”. W czasie wojny rodzina została wywieziona do Makowa Mazowieckiego. Roman pracował jako mechanik w różnych firmach niemieckich w Ciechanowie, Makowie i w Łomży. Jesienią 1944 r. podczas ewakuacji Makowa wyjechali do miejscowości Ciemniewo w powiecie ciechanowskim, a od lutego 1945 r. zamieszkali w Ciechanowie przy ul. Płońskiej.
W maju 1945 r. Roman i Mieczysław opuścili Ciechanów. Zgodnie z zeznaniami ich matki zamierzali przenieść się wraz z nią do Wrocławia. Wszelkie plany, rzeczywiste lub nie, przerwała informacja o jego śmierci. Roman Dziemieszkiewicz zginął 30 października 1945 r. Istnieje kilka wersji jego śmierci, różniących się zarówno datą (najczęściej podawany jest rok 1945 lub 1946), jak i okolicznościami samego wydarzenia. Zgodnie z najbardziej znaną wersją, przedstawioną również w filmie fabularnym „Historia Roja, czyli w ziemi lepiej słychać”, Roman Dziemieszkiewicz został zastrzelony przez żołnierzy sowieckich na dworcu lub w okolicach dworca kolejowego w Ciechanowie, gdy stanął w obronie napastowanej dziewczyny bądź (według innego przekazu) dobytku swojego (buty) lub innych obrabowywanych ludzi. Inne wersje mówią, że „Pogoda” poniósł śmierć z rąk żołnierzy sowieckich, którzy zamierzali ukraść mu rower na drodze prowadzącej z Ciechanowa do Płońska (w tym w okolicy miejscowości Sokołówek), bądź że zginął w starciu z grupą żołnierzy Wojska Polskiego w Ciechanowie.
Niejednoznaczność informacji posiadanych przez organa bezpieczeństwa sprawiła, że już w latach 50. ubiegłego wieku służby nie były w stanie potwierdzić okoliczności śmierci „Pogody”. W konsekwencji, w powstałej w latach 70. charakterystyce dotyczącej Okręgu II NSZ-NZW mylnie stwierdzono, że Roman Dziemieszkiewicz ps. „Adam”, „Pogoda” został zabity 19 grudnia 1946 r. na terenie gminy Lelis pow. ostrołęcki podczas akcji przeprowadzonej przez PUBP w Ostrołęce. Tymczasem tego dnia poległ kpt. Aleksander Bednarczyk ps. „Adam”, żołnierz ZWZ, a następnie AK Obwodu Ostrołęka, od 1945 r. komendant organizacji AKO w Obwodzie Ostrołęka i Obwodu Zrzeszenia WiN Ostrołęka.
(oprac. Archiwum IPN)
St. sierż. Mieczysław Dziemieszkiewicz „Rój”
Polskie powojenne podziemie niepodległościowe 1944–1963 – katalog publikacji IPN 2000–2020