Nawigacja

Видання IPN укр

Aktualności

163 lata temu urodził się Antoni Julian Nowowiejski – arcybiskup, błogosławiony Kościoła katolickiego, męczennik, patron miasta Działdowa

Hierarcha 8 marca 1941 r. trafił do utajonego ośrodka zagłady Soldau. Niemcy stosowali wobec niego wymyślne tortury, których celem było wyrzeczenie się wiary. Zabiegi te nie powiodły się.

Antoni Julian Nowowiejski (1858-1941) przyjął święcenia kapłańskie w 1881 r. Sakrę biskupa płockiego otrzymał w 1908 r. Posługę pasterską w historycznej stolicy Mazowsza sprawował nieprzerwanie do swojej śmierci. W latach 1918-1919 był sekretarzem generalnym polskiego Episkopatu. Arcybiskup Nowowiejski był autorem prac z zakresu historii, liturgii oraz komparatystyki kościelnej.

28 lutego 1940 r. abp Nowowiejski oraz bp sufragan Leon Wetmański zostali aresztowani przez gestapo, a następnie wywiezieni do Słupna. Po roku internowania obaj zwierzchnicy kurii płockiej 8 marca 1941 r. zostali przetransportowani do utajonego ośrodka zagłady Soldau.

Oprawcy stosowali wobec abp. Nowowiejskiego wymyślne tortury, których celem było wyrzeczenie się wiary (zmuszano go m.in. do sprofanowania krzyża). Zabiegi te nie powiodły się – nestor polskiego Episkopatu do końca swych dni zachował godną postawę, również wobec swoich katów.

„Każde wyjście na plac, także do ubikacji, było dla księży drogą przez mękę. Niemcy cały czas ich bili po głowach, po plecach. Zwykle na końcu czołgał się arcybiskup Nowowiejski, bo był bardzo schorowany” – wspominała Halina Rogozińska, więźniarka Soldau.

„Codziennie na (…) placu widziałem abp. Juliana Nowowiejskiego i sufragana Leona Wetmańskiego, strzeżonych przez esesmanów. Nad nimi najpotworniej pastwili się (…). Widziałem, jak sędziwy arcybiskup padał pod razami oprawców” – zapamiętał ks. Henryk Biłkoziewicz, więzień Soldau.

Męczeńską śmierć poniósł prawdopodobnie 28 maja lub 20 czerwca 1941 r., w wieku 83 lat. Według niepotwierdzonych relacji został zamęczony w obozie lub rozstrzelany, najpewniej w lesie białuckim, lasku Zwierskiego lub na Górze Komornickiej. Do dziś nie udało się ustalić miejsca jego pochówku.

(informacje i zdjęcie pochodzą z wystawy IPN „Soldau – utajony ośrodek zagłady. Niemieckie obozy w Działdowie w latach II wojny światowej”)


Instytut Pamięci Narodowej poprzez liczne wydarzenia upamiętnia postać abp. Antoniego Juliana Nowowiejskiego. Prezentujemy wybrane inicjatywy:

do góry