Instytut Pamięci Narodowej

W dniu 15 lutego 2007 r. o godz. 10.00 w Małej Sali Obrad Urzędu Miasta Łodzi przy u. Piotrkowskiej 104 odbyła się promocja książki Łódź w latach 1956–1957, wydanej przez łódzki oddział Instytutu Pamięci Narodowej.

Książka jest najpełniejszym dotychczas opisem wydarzeń Października ’56 w Łodzi, uzupełnionym kilkudziesięcioma wcześniej niepublikowanymi dokumentami i zdjęciami.

Październik ’56 to obok okresu legalnej działalności NSZZ „Solidarność” w latach 1980–1981 jedyny czas w dziejach PRL, kiedy do głosu doszło społeczeństwo. Mieszkańcy Polski na krótko przestali być bierną, zniewoloną masą ludzką, a stali się obywatelami, autentycznym podmiotem życia społecznego. Żyjący dotąd w strachu ludzie śmiało wyrażali opinie, stawiali żądania, otwarcie dawali wyraz swoim przekonaniom ideologicznym i religijnym. Mocno i zdecydowanie zabrzmiały hasła patriotyczne. Żądano od władz, aby kierowały się w polityce zagranicznej polską racją stanu i domagano się zerwania z gospodarczym uzależnieniem od Związku Sowieckiego.

Łódź nie doczekała się jak dotąd omówienia wydarzeń gorących miesięcy jesieni 1956 i roku 1957, co mogło sprawiać wrażenie, że niewiele się tu działo. Potrzeba zapełnienia tej luki stała się pilna, zwłaszcza w sytuacji, gdy ukazało się już wiele naukowych opracowań dotyczących powojennej konspiracji antykomunistycznej, a także okresu „Solidarności” w Łodzi.

Łódzki oddział Instytutu Pamięci Narodowej prowadził badania nad Październikiem ’56 od 2001 r. Efektem jest ukończone w 2006 r. opracowanie monograficzne, uzupełnione o wybór dokumentów. Składa się ono z sześciu rozdziałów przygotowanych przez czterech pracowników Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Łodzi (Leszek Próchniak, Janusz Wróbel, Krzysztof Lesiakowski, Joanna Żelazko). Bazą źródłową stały się archiwalia policji politycznej przechowywane w łódzkim archiwum IPN oraz dokumenty partyjne ze zbiorów Archiwum Państwowego w Łodzi. Ciekawego materiału dostarczyła również kwerenda w archiwach łódzkich wyższych uczelni oraz roczniki prasy łódzkiej i centralnej z lat 1956–1957.

Opracowanie uzupełnia wybór dokumentów ze zbiorów Instytutu Pamięci Narodowej, Archiwum Akt Nowych, Archiwum Archidiecezji Łódzkiej, Archiwum Państwowego w Łodzi, Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego, Miejskiej Galerii Sztuki w Łodzi, Muzeum Harcerstwa w Warszawie, Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, Teatru Nowego w Łodzi oraz osób prywatnych. Oddają one bogactwo rozgrywających się wówczas wydarzeń. Ukazują oficjalne i tajne działania władz i policji politycznej, niezależne inicjatywy młodzieży, próby odbudowy autentycznego życia politycznego, a także nastroje społeczne, a nawet atmosferę życia codziennego sprzed półwiecza.