Instytut Pamięci Narodowej

https://ipn.gov.pl/pl/dla-mediow/materialy-do-pobrania/188844,81-rocznica-wybuchu-Powstania-Warszawskiego-Narodowy-Dzien-Pamieci-Powstania-War.html
26.02.2026, 15:56
Audio

81. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego. Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego – 1 sierpnia: materiały IPN

Instytut Pamięci Narodowej oddaje hołd Powstańcom Warszawskim, uczestnicząc w uroczystościach państwowych i organizując wydarzenia w całej Polsce.

Akcja "Burza" Armia Krajowa Bombardowanie Warszawy Cywilna ludność Warszawy Dowódcy Powstania Warszawskiego II Wojna Światowa Martyrologia Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego Polskie Państwo Podziemne Powstanie Warszawskie Rzeź Woli
28.07

Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego jest to polskie święto państwowe, obchodzone od 2010 roku 1 sierpnia w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego. Święto zostało ustanowione 9 października 2009 roku z inicjatywy prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego.

Z preambuły ustawy: święto ustanawia się w hołdzie bohaterom Powstania Warszawskiego – tym, którzy w obronie bytu państwowego, z bronią w ręku walczyli o wyzwolenie stolicy, dążyli do odtworzenia instytucji niepodległego Państwa Polskiego, sprzeciwili się okupacji niemieckiej i widmu sowieckiej niewoli zagrażającej następnym pokoleniom Polaków.  

***

81 rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego – wybrane działania IPN

Warszawa

31 lipca, czwartek
▶ „Z piekła powstania do piekła katowni” – Warsztaty dla młodzieży i wykład o Powstaniu Warszawskim na Pradze – Warszawa, 31 lipca 2025 Izba Pamięci Strzelecka 8 (ul. Strzelecka 8, Warszawa) w godz. 12.00–17.00

12.00 – zajęcia edukacyjne dla młodzieży: „Z piekła powstania do piekła katowni” – o losach powstańców w powojennej Polsce
17.00 – wykład Radosława Stróżyka (Oddział IPN w Warszawie): „Powstanie warszawskie na Pradze”. Po wykładzie możliwość zwiedzania wystawy czasowej „Z piekła do piekła” oraz zabytkowych cel byłego aresztu WUBP

31 lipca–2 października 
▶ budynek Sądu Najwyższego (Oddziałowe Archiwum IPN w Warszawie)

Wystawa stała „Powstańcy Warszawscy – Plac Krasińskich” – sylwetki powstańców, mundur, uzbrojenie.  Ekspozycja odnosić się będzie do wydarzeń, które miały miejsce w trakcie Powstania Warszawskiego na Placu Krasińskich.

1 sierpnia, piątek

Skwer Hoovera (ul. Krakowskie Przedmieście 60A). Otwarcie wystawy plenerowej Oddziału IPN w Warszawie „Na odsiecz powstańczej Warszawie”

– oprowadzania kuratorskie
– namiot edukacyjny OBEN IPN
– występ Kapeli Sztajer

▶ Powstanie Warszawskie na Pradze. Przywracamy pamięć – Warszawa, 1–2 sierpnia 2025  (Plac Wileński)

16.00–19.00 – diorama historyczna „Zanim padły pierwsze strzały…” w ramach akcji „Powstanie Warszawskie na Pradze. Przywracamy pamięć”

▶ „Radiostacja Błyskawica” – musical w 81. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego – o godz. 20.00 na placu przed kościołem św. Wojciecha w Warszawie (ul. Wolska 76). Wstęp wolny!

8 sierpnia 1944 r. w powstańczej Warszawie rozpoczęła nadawanie radiostacja Armii Krajowej Błyskawica. „Halo, tu mówi Błyskawica! Stacja nadawcza Armii Krajowej w Warszawie, na fali 32,8 oraz 52,1 m. Duch Warszawy jest wspaniały” – tak brzmiały pierwsze słowa, które popłynęły w eter. Nadajnik został zbudowany w Częstochowie przez Antoniego Zębika „Biegłego”.

▶  Udostępnienie filmu  „Wiara’44” na platformie TVP VOD. Umowa licencyjna z TVP obejmuje dwa lata

[PL] [ZWIASTUN] Wiara`44 – film dokumentalny 

[ENG] Faith '44 [DOCUMENTARY]

Instytut Pamięci Narodowej przygotował pierwszy w historii film opowiadający o znaczeniu wiary oraz roli duchownych podczas Powstania Warszawskiego. W latach międzywojennych Warszawa nie była miastem nadmiernie religijnym. Ten stan rzeczy uległ zmianie po wybuchu II wojny światowej. Podczas okupacji, pod wpływem szoku wywołanego upadkiem państwa i stałego zagrożenia życia, tysiące warszawiaków wróciło do regularnych praktyk religijnych. Z kolei trudne warunki życia podczas Powstania Warszawskiego spowodowały dalsze pogłębienie wiary w opiekę Bożą i potrzebę życia sakramentalnego.

W wyprodukowanym przez Biuro Edukacji Narodowej IPN filmie, wykorzystano materiały notacyjne z Archiwum Historii Mówionej Muzeum Warszawskiego oraz archiwalne fotografie i materiały wideo.  

Film IPN „Wiara’44” to obraz ukazujący pełną poświęcenia posługę duszpasterską podczas Powstania Warszawskiego. Prowadzona niejednokrotnie pod gradem kul, niosła pociechę, wsparcie duchowe, pomagała zwalczać zwątpienie. Ważnym jej elementem było także „krzepienie serc”, podnoszenie na duchu ludności i wojska. Autorzy filmu starali się podkreślić, że obok broni materialnej potrzebna w tym czasie i w tym miejscu była również broń duchowa.  

W ogarniętym walkami mieście posługę kapłańską pełniło bowiem około stu pięćdziesięciu księży katolickich. Odprawiali nabożeństwa na warszawskich podwórkach, w ocalałych kościołach, piwnicach i szpitalach. Udzielali ślubów, chrztów, absolucji zbiorowej żołnierzom i organizowali pogrzeby. Pomagali również w łączeniu rodzin, zabiegali o żywność i lekarstwa.

W trwającym 30 minut przejmującym dokumencie wyprodukowanym przez Biuro Edukacji Narodowej IPN wykorzystano materiały notacyjne z Archiwum Historii Mówionej Muzeum Warszawskiego oraz archiwalne fotografie i wideo.

▶ 1 sierpnia: premiery notacji na portalu opowiedziane.ipn.gov.pl – Archiwum Historii Mówionej IPN

  • Zbigniew Grochowski  – fotograf, uczestnik Powstania Warszawskiego
  • Hanna Zawistowska – sanitariuszka podczas Powstania Warszawskiego

2 sierpnia, sobota

12.00 – koncert „Piosenki Walczącej Warszawy” z Ferajną Hoovera w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL. Zapraszamy na na dziedziniec dawnego więzienia przy Rakowieckiej 37. Przypomnimy sobie piosenki walczącej Warszawy. Włącz się do wspólnego śpiewania.

Rezerwacja wejściówek: do 1 sierpnia. Wejściówki na wydarzenie są bezpłatne. Można je zarezerwować drogą mailową: edukacja@muzeumrakowiecka37.pl

  • 2 sierpnia 2025 , ul. Brzeska 24 („Mała Pasta”), Warszawa

12.00–15.00 – pokaz historyczny „Warszawska Praga – nasza mała ojczyzna”
13.00–13.30 – pokaz dynamiczny grup rekonstrukcyjnych

  • 2 sierpnia 2025, godz. 10.00, Powązki Wojskowe, Warszawa

Marcin Łaszczyński z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie oprowadzi po cmentarzu członków i podopiecznych Stowarzyszenia SAMI SWOI z Mosiny

  • 2 sierpnia 2025 (sobota), ul. Dwóch Mieczy 22a, Warszawa – Rembertów

Odsłonięcie tablicy pamiątkowej poświęconej personelowi medycznemu szpitala działającego w tym budynku od 1941 r., w tym oddziałowi zakaźnemu zorganizowanemu w czasie Powstania Warszawskiego
Współorganizatorzy: Instytut Pamięci Narodowej oraz mieszkańcy i władze dzielnicy Rembertów
 

  • 4 sierpnia, poniedziałek

Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL

Wystawa „Zamordowane miasto. Reliefy Marii Hiszpańskiej-Neumann” w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie

W związku ze zbliżającą się rocznicą powstania warszawskiego, Instytut Pamięci Narodowej i Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL zapraszają na wystawę pt. „Zamordowane miasto”. Ekspozycja będzie dostępna dla zwiedzających w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL (ul. Rakowiecka 37) od 5 sierpnia do 30 października 2025 roku. Uroczysty wernisaż odbędzie się 4 sierpnia o godz. 17.00.

Koniec wystawy będzie połączony z promocją albumu Ravensbruck w twórczości Marii Hiszpańskiej-Neumann.

Oś ekspozycji stanowią przechowywane w zbiorach Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej  reliefy  Marii Hiszpańskiej–Neumann (1917 – 1980), z zaprezentowanego na przełomie lat 1964/1965 cyklu pt. „Zamordowane miasto”.

Maria Hiszpańska-Neumann, warszawska graficzka, znana jest z prac nawiązujących do pobytu w niemieckim obozie koncentracyjnym w Ravensbrück, ilustracji do książek  oraz mozaik i malarstwa o tematyce sakralnej. Prezentowany na wystawie cykl reliefów, jak mówiła sama autorka, powstał jako forma hołdu dla przyjaciół, którzy zginęli w powstaniu warszawskim i zamordowanej wraz z nimi Warszawy.

Uzupełnieniem ekspozycji jest dokumentacja tzw. Planu Pabsta, architektonicznego planu przebudowy stolicy przygotowanego według założeń Friedricha Pabsta, naczelnego architekta Warszawy od października 1939 r. Głównym założeniem planu było uczynienie ze stolicy Polski niewielkiego miasta powiatowego mającego znaczenie jedynie jako węzeł komunikacyjny. Z mapy zniknąć miała większość warszawskich dzielnic – Wola, Żoliborz, Mokotów, Ochota. W zamierzeniach okupantów Powierzchnia „nowej Warszawy” miała na wynosić zaledwie 7 km kwadratowych, z czego 6 km – po lewej stronie Wisły, a zaledwie 1 km – po stronie praskiej. Licząca przed wojną ok. 1,3 mln mieszkańców stolica Polski miała zostać zredukowana do ok. 130 tys. mieszkańców, z czego ok. 100 tys. mieli stanowić Niemcy.  

Na wystawie możecie będzie zobaczyć także, pochodzące ze zbiorów Archiwum IPN, wykonane przez Henryka Śmigacza i Antoniego Snawadzkiego zdjęcia zniszczeń Warszawy – zarówno tych z okresu oblężenia stolicy w 1939 r. jak wynikających z walk powstańczych i planowanego, barbarzyńskiego niszczenia miasta przez Niemców w 1944 r.

Henryk Śmigacz

Antoni Snawadzki 

O bezpowrotnie utraconym pięknie przedwojennej Warszawy zaświadczą ocalałe w formie destruktów detale architektoniczne, pozyskane na potrzeby ekspozycji ze zbiorów Archidiecezji Warszawskiej, Bazyliki Archidiecezjalnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie oraz Muzeum Warszawy.

  • 2 sierpnia 2025, godz. 10.00, Powązki Wojskowe, Warszawa – Marcin Łaszczyński z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie oprowadzi po cmentarzu członków i podopiecznych Stowarzyszenia SAMI SWOI z Mosiny;
  • 2 sierpnia 2025 – premiera spotu (rolka/short) o Józefie Rokickim „Karolu”, dowódcy Obwodu Mokotów w Powstaniu Warszawskim (Facebook, Instagram, X, YouTube – Oddział IPN w Warszawie);
  • 2 sierpnia 2025 – premiera na kanale IPNtv krótkiego filmu pt. „Henryk Chmielewski – uczestnik Powstania Warszawskiego” (Centralny Przystanek Historia IPN);
  • 4 sierpnia 2025 – premiera na kanale IPNtv krótkiego filmu pt. „Rocznica śmierci Krzysztofa Kamila Baczyńskiego” (Centralny Przystanek Historia IPN);
  • 7–31 sierpnia 2025, Warszawa – prezentacja wystawy „Łączniczki Wileńskiej Armii Krajowej” (Centralny Przystanek Historia IPN, ul. Marszałkowska 107)
  • 9 sierpnia 2025, Warszawa, Katedra Polowa WP → pl. Krasińskich → ul. Kilińskiego → Skwer Hoovera – inscenizacja powstańczej defilady. Bezpośrednio po mszy świętej w Katedrze Polowej WP rekonstruktorzy Grupy Historycznej Zgrupowanie Radosław odtworzą defiladę powstańców sprzed 81 lat. Uczestnicy wydarzenia oddadzą hołd powstańcom, złożą kwiaty pod Pomnikiem Powstania Warszawskiego na pl. Krasińskich oraz pod tablicą pamięci żołnierzy batalionu „Gozdawa" na ul. Kilińskiego. Na koniec nastąpi przemarsz na Skwer Hoovera i zwiedzanie wystawy Oddziału IPN w Warszawie „Na odsiecz powstańczej Warszawie”
  • sierpień 2025 – artykuł Radosława Stróżyka z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie „Powstańcy prascy z pomocą powstańczej Warszawie” w „Rzeczpospolitej”
  • sierpień 2025 – rozmowa o Powstaniu Warszawskim z Marcinem Łaszczyńskim (Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Warszawie) w ramach cyklu „Przystanek Historia”
  • sierpień 2025 – artykuł Radosława Stróżyka z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie „Powstańcy prascy z pomocą powstańczej Warszawie” w „Rzeczpospolitej”
  • sierpień 2025 – rozmowa o Powstaniu Warszawskim z Marcinem Łaszczyńskim (Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Warszawie) w ramach cyklu „Przystanek Historia”

► Publikacje i materiały multimedialne IPN Oddział Warszawa

  • 31 lipca 2025 – premiera spotu promującego wystawę „Na odsiecz powstańczej Warszawie” (Facebook, Instagram, X, YouTube – IPN Oddział Warszawa)
  • 1 sierpnia 2025 – premiera słuchowiska „Głosy Powstania” (Facebook, Instagram, X, YouTube – IPN Oddział Warszawa)
  • 2 sierpnia 2025 – premiera spotu (rolka/short) o Józefie Rokickim „Karolu” , dowódcy  Obwodu  Mokotów w Powstaniu Warszawskim ( Facebook, Instagram, X, YouTube – IPN Oddział Warszawa)
  • Sierpień 2025 – artykuł Radosława Stróżyka z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie „Powstańcy prascy z pomocą powstańczej Warszawie” w „Rzeczpospolitej”
  • Sierpień 2025 – rozmowa o Powstaniu Warszawskim z Marcinem Łaszczyńskim (Oddziałowe Biuro edukacji Narodowej IPN w Warszawie) w ramach cyklu Przystanek Historia 

► Więcej: Wydarzenia z udziałem Instytutu Pamięci Narodowej

***

Materiały IPN

► Fotografie z Powstania Warszawskiego
  • Kolekcja zdjęć Henryka Śmigacza - Henryk Śmigacz: Fotograf ginącej Warszawy - Henryk Śmigacz stworzył fotograficzną kronikę życia warszawiaków pod okupacją niemiecką. Jest autorem m.in. zdjęć płonącego Zamku Królewskiego oraz archikatedry św. Jana Chrzciciela tuż po bombardowaniu we wrześniu 1939 r. W czasie Powstania Warszawskiego Henryk Śmigacz był jednym z fotoreporterów Delegatury Rządu na Kraj. Zdjęcia z tego okresu przedstawiają zgliszcza gmachów i kamienic warszawskiego Śródmieścia. Fotografie powstańcze Henryka Śmigacza stanowią jedynie niewielką (82 szt.) część, która ocalała z około 2 tys. negatywów, jakie fotograf ukrył w piwnicy swojego mieszkania i fotograficznego atelier przy ul. Złotej 24 przed kapitulacją i opuszczeniem Warszawy.
▶ Opowiadają o Powstaniu Warszawskim…
  • Janina Kozłowska: Lekarz pediatra, jako dziecko przeżyła Powstanie Warszawskie i pobyt w niemieckim obozie Dulag 121.

Czas okupacji to dla mnie czas, w gruncie rzeczy, strachu. Myśmy się bali nawet widoku Niemców. Dziwna sprawa, ja nigdy nie mówię o wojsku niemieckim albo żołnierzach niemieckich – dla mnie to był po prostu Niemiec, innych Niemców nie znaliśmy

„Urodziłam się 28 marca 1938 roku w Warszawie na ulicy Poznańskiej 14 m. 47, bo takie mieszkanie wówczas zajmowali moi rodzice, ale dokładnie rzecz biorąc, to urodziłam się w szpitaliku pod wezwaniem św. Józefa na ulicy Hożej.

(…) Moi rodzice: Franciszek i Aurelia, byli kupcami, byli właścicielami sklepu spożywczego na ulicy Nowogrodzkiej 37. I te dwa adresy: Poznańska 14 i Nowogrodzka 37 to są dla mojego dzieciństwa, tego wczesnego, bardzo ważne, (…) później stracili rodzice wszystko. Dwoje rodzeństwa: mój brat Jędrek urodził się w trzydziestym szóstym roku, w listopadzie, natomiast Tomek urodził się w roku czterdziestym pierwszym, a więc już w czasie okupacji.

(…) nasi rodzice starali nam się stworzyć, no w miarę możliwe dzieciństwo, (…) mimo że była okupacja, wynajmowali letnisko i wyjeżdżaliśmy poza Warszawę. Nie mówiło się wtedy: „wczasy”, „urlop” – wyjeżdżało się na letnisko. Tym letniskiem to w czterdziestym trzecim, to pamiętam, to był, to było Michalin, linia otwocka, a w czterdziestym czwartym to był Józefów. I tam spędzaliśmy lato. Pod koniec lipca czterdziestego czwartego roku na to letnisko przyjechał mój ojciec i mówi do matki: „Słuchaj, coś się dzieje w mieście, coś jest niespokojnie. Zbierajmy się i wracajcie do Warszawy”.

„Tak też zrobiliśmy. Więc dla mnie to Powstanie Warszawskie, to z takim kilkudniowym wyprzedzeniem było niemalże. A dlaczego. Otóż… Jechaliśmy oczywiście kolejką elektryczną, która kursowała między Otwockiem a Warszawą i zwykle bez żadnych problemów. Tym razem pociąg został zatrzymany w Falenicy i skierowany na boczny tor, i zobaczyliśmy wówczas transporty Niemców w kierunku Warszawy. Po przejściu tego transportu dopiero nasz pociąg został puszczony na główny tor i wróciliśmy do Warszawy. Wybuch Powstania do pewnego stopnia był zaskoczeniem dla moich rodziców. (…)  Nie znali szczegółów, nie wiedzieli, co i jak będzie, ale wiedzieli, że coś, że coś się szykuje. Efektem tego było to, że ojciec został w sklepie na Nowogrodzkiej 37, a my z mamą na Poznańskiej 14 m. 47."

„Ojciec powiedział matce, że tam [gdzie sklep] straszne bombardowanie poszło,  (...) że wszystko co było w sklepie, w zapasach, zostawił dla Powstańców, żeby tam mogli to, co się dało, jeszcze wygrzebać, wziąć. Ale były problemy z wodą, z jedzeniem, no i ze światłem. Ja nie umiem powiedzieć, jak długo i czy były czynne wodociągi, i czy mieliśmy wodę w kranie. Natomiast przemarsz po wodę pitną, no to był obarczony bardzo dużym ryzykiem."

Matka (…) była zapisana do biblioteki, tam była wypożyczalnia książek na Poznańskiej 16. Więc oczywiście w czasie Powstania wszystko stało otworem. Moja mama wymykała się, żeby sobie wziąć kolejną książkę. (…) w ciągu dnia nieraz nie schodziła z nami do piwnicy, zamykała się w łazience, która była z ogromnym oknem u góry (…). I tam czytała. Było to chyba w czasie tych ataków „szaf” (…). I to była taka, taka ucieczka mojej matki w książkę przed tą grozą, a my z ojcem schodziliśmy do, do piwnicy.

Wrześniowe naloty i bombardowania

Zapamiętała mi się noc, to już na pewno musiało być we wrześniu, bo odgłosy samolotów były coraz bliższe, coraz bardziej upiorne, zwłaszcza bombowców ciężkich: (…)  Było chyba coś takiego, jak jakaś obrona cywilna, zorganizowana, bo w podwórzu była zawieszona żelazna sztaba. Były wydzielone osoby do dyżurów, żeby w razie zbliżającego się nalotu walić w tę żelazną sztabę i spowodować, żeby ludzie uciekali do piwnicy. (…) pewnej nocy zbudziliśmy się nieoczekiwanie. Matka zaczęła krzyczeć: „Dzieciaczki, uciekajmy!”. Ja zobaczyłam, że całe nasze podwórko jest wypełnione ogniem. (…)

Później coraz więcej czasu spędzaliśmy w piwnicy. Pewnego razu ogłoszony był alarm i właśnie przez tę sztabę, wszyscy uciekli do piwnicy. To był nalot długi i straszny. To długo trwało. Walące się mury… Słyszeliśmy już nie tylko, że bomby lecą, ale efekt tego bombardowania. W pewnym momencie kamienica się zakołysała. To było jak trzęsienie ziemi.(...)

Upadek Powstania i przemarsz do Pruszkowa

W końcu zaczęły nas dochodzić, to znaczy, moich rodziców i to znam z opowieści, że ludzie są wysiedlani z kamienic, jeszcze przed tym i kierowani do Pruszkowa. (…) w Pruszkowie rozdzielają mężczyzn od kobiet i dzieci. Jak zbliżał się już, bo wiedzieliśmy, że będzie, że będzie akt kapitulacji. Nie wiedzieliśmy dokładnie kiedy, ale rodzice jak się dowiedzieli, to szybko przygotowali dla nas małe teczki. Ojciec zrobił szelki, (...) które spowodowały, że te teczki były rodzajem tornistra i tam matka umieściła zmianę bielizny i kartkę: imię, nazwisko, data urodzenia, nasz ostatni adres, swoje namiary. Dostał taki, taką teczuszkę, jak to myśmy nazywali, mój brat starszy, Jędrek i ja. Tomkowi włożono w wózek (...) I szykowaliśmy się do tego wyjścia, do tego Pruszkowa.

Warszawa po nas płacze...

W przeddzień już dużo ludzi wyszło. W przeddzień wyjścia, bo myśmy postanowili – to znaczy: „myśmy” – rodzice postanowili do ostatniej chwili tkwić na miejscu. Matka wzięła nas, mojego starszego brata i mnie, i mówi: „Dzieci, a teraz pójdziemy do kościoła podziękować Panu Bogu, że żyjemy”. Jak otworzyła się brama, to pamiętam moją zgrozę na widok tego, co zobaczyłam. Ale moja matka była dzielną kobietą, wzięła nas za ręce i przez te gruzy poprowadziła (...).  W nocy z czwartego na piątego [października] zaczął padać deszcz, tak sobie przypomniałam, bo rano mama powiedziała: „Warszawa po nas płacze”.

I tak zaczął sie eksodus mieszkańców Warszawy  do Pruszkowa. Więcej na Opowiedziane.ipn.gov.pl: Janina Kozłowska:

Danuta Charkiewicz-Topolska i Stanisław Maciej Kicman

Jako 11-letnia dziewczynka Danuta Charkiewicz mieszkała z rodzicami w Śródmieściu Warszawy. Rodzina Charkiewiczów zdecydowała się wyjść z miasta na początku września 1944 r., trafiła do obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie, gdzie została rozdzielona przez Niemców w czasie segregacji.

Danuta Charkiewicz-Topolska, świadek historii .

„Potem nastąpiło już Powstanie. (…) Wszyscy byli bardzo podekscytowani Powstaniem, przynajmniej w moim otoczeniu. Wszyscy wspierali powstańców. Mieliśmy ich niedaleko. Ja znałam przejście na Złotą 8. A ze Złotej 8 do kina Palladium, gdzie mieścił się sztab powstańczy. Zanosiłam im tam suchy prowiant, bo tego mieliśmy pod dostatkiem w domu. Pamiętam, że zaczęli budować barykadę. Przewrócony tramwaj z ul. Marszałkowskiej przeciągnięto na skrzyżowanie ze Złotą i w ten sposób powstawała barykada. (…)

„Wielokrotnie byłam w sztabie w kinie Palladium. Na półpiętrze mieścił się sztab. Było tam kilka maszyn do szycia. Kobiety szyły (…) manekiny do przesuwania przez ul. Marszałkowską celem odwrócenia uwagi Niemców z Ogrodu Saskiego, w momencie zdobywania PAST-y po drugiej stronie Marszałkowskiej. Proszono nas, abyśmy zbierały z Hanią biało-czerwone materiały, bo one z tego szyły opaski – tak dla powstańców, jak i dla tego manekina."

„Któregoś dnia, już pod koniec sierpnia, poszłam po wodę sama (…) Wyszłam na ulicę Złotą i blisko barykady, w oknie naprzeciwko usłyszałam dźwięk fortepianu. Ktoś grał „Warszawiankę”. Pełnym dźwiękiem „Warszawianka” była grana przez kogoś na fortepianie. (…) Byłam niesamowicie wzruszona (…) wiedziałam, że to był jakiś akt rozpaczy tego człowieka, dlatego, że nie było już ludzi na Złotej. Nikt się już nie pokazywał, nikt nie stał w kolejce po wodę. Stałam tam, pamiętam, że zaczęłam płakać. To czerwone niebo nade mną, dym czarny. Wróciłam do piwnicy na Marszałkowską 118 bez wody już. Tak się zaczęła nasza tragedia, bo wtedy zaczęły się bombardowania naszej dzielnicy”.

„Były w tym czasie apele, żeby opuszczać Warszawę. (…) Wyszliśmy. Szliśmy ul. Śniadeckich w kierunku Politechniki. Wiedzieliśmy, że musimy się dostać do Dworca Zachodniego. Przy Politechnice, na placu, obejrzałam się jeszcze w kierunku Warszawy i pamiętam, jak dzisiaj, tę straszliwą łunę i dym nad Warszawą. Nie mogę zapomnieć tego widoku. Doszliśmy do Dworca Zachodniego. O ile pamiętam dobrze, to pojechaliśmy pociągiem do Pruszkowa. (….)  Dotarliśmy do ogromnych hal w Pruszkowie. Tłumy ludzi szły z nami. Wszyscy mieli walizki. My też. Walizka pełna była suchego chleba. Ten chleb właściwie był naszym pożywieniem przez długi czas. Suchy chleb, z którym nie rozstawaliśmy się.

Weszliśmy do hali. Ogromnej hali. Blisko torów kolejowych była ta hala. Na betonie leżało mnóstwo ludzi. Wszyscy zajmowali jakieś swoje miejsca. Myśmy nie mogli znaleźć jakiegoś wolnego miejsca na podłodze, żeby usiąść nawet” (...).

„Czasami mi się wydaje, że to był sen. Potworny sen….”

Posłuchaj – IPNtv Jak straszny sen… – świadectwo Danuty Charkiewicz z Powstania Warszawskiego i wypędzenia

„Kiedy wybuchło Powstanie Warszawskie 1 sierpnia 1944 roku miałem niespełna siedem lat” – tak zaczyna swoją opowieść świadek historii – Stanisław Maciej Kicman, mieszkaniec warszawskiej Woli.

„Tego dnia mama wróciła bardzo wcześnie. Była łączniczką w Biurze Informacji w Komendzie Głównej AK. (…) Około godziny drugiej pukanie do drzwi w umówiony jakiś tam sposób. Przyszła łączniczka po ojca. Szybko się z nami żegnał. Był jak uskrzydlony. Ze skrzynki z węglem wydobył zawiniątko. Okazało się, że był tam ukryty pistolet. W kombinezonie szarym, przepasany pasem, na to założył płaszcz jasny i pożegnał się z nami. Babcia pobiegła, żeby mu jeszcze chleb kupić na drogę do sklepu. Żegnając się z nami, mama płakała. Pyta: –„Krzysiuńku, kiedy się zobaczymy?”
– „No przecież to się zaraz skończy. No myślę, że za tydzień”

Posłuchaj – IPNtv: Nie mogę tego wymazać z pamięci... – Wola Pamięci 1944

***

Straty wśród ludności cywilnej szacowane są od 150 do 200 tys. osób. Przez następne miesiące Niemcy metodycznie rabowali, palili i wysadzali w powietrze kolejne części naszej stolicy. Wycofali się z niej ostatecznie 17 stycznia 1945 roku, umożliwiając wkroczenie do Warszawy oddziałom  podporządkowanego komunistom Wojska Polskiego.

***

Straty wśród ludności cywilnej szacowane są od 150 do 200 tys. osób. Przez następne miesiące Niemcy metodycznie rabowali, palili i wysadzali w powietrze kolejne części naszej stolicy. Wycofali się z niej ostatecznie 17 stycznia 1945 roku, umożliwiając wkroczenie do Warszawy oddziałom  podporządkowanego komunistom Wojska Polskiego.

► Powstanie Warszawskie – lista publikacji IPN, materiałów naukowych, popularnonaukowych, multimedialnych, fotografie oraz świadectwa

► Upamiętnienie

Instytut Pamięci Narodowej prowadzi ewidencję grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, w tórej znajdują się m.in. groby Powstańców Warszawskich.

Kwatera Dowódców AK znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, koło Pomnika „Gloria Victis” oraz kwater, w których znajdują się groby żołnierzy wszystkich oddziałów Armii Krajowej walczących w Powstaniu, których prochy były ekshumowane w latach 1945–1947 z obszaru całej Warszawy.

Pomnik – grobowiec ku czci dowódców Armii Krajowej: generałów Tadeusza Komorowskiego „Bora”, Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”, Stefana Grota-Roweckiego oraz Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza „Torwida” został wzniesiony w 1994 roku w ramach obchodów 50. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego obok pomnika „Gloria Victis” poświęconego powstańcom warszawskim.

* * *

Polecamy materiały IPN:

Biografie – monografie:

Powstanie Warszawskie (artykuły, audio/wideo w portalu przystanekhistoria.pl)

► Artykuły o Powstaniu Warszawskim, w tym n.in.:

  • dr Karol Nawrocki: Stolica po przejściach W powstańczej Warszawie dopełnił się dramatyczny los drugowojennej Polski – osamotnionej, ale uparcie walczącej o wolność – pisze dr Karol Nawrocki, prezes Instytutu Pamięci Narodowej w artykule opublikowanym 1 sierpnia 2024 r. w „Rzeczpospolitej”.

► Wydawnictwa IPN: Publikacje na temat Powstania Warszawskiego

► Wielkopolanie w Powstaniu Warszawskim

  • Lista uczestników Powstania Warszawskiego pochodzących z Wielkopolski

►  Podcasty Wydawnictwa IPN

► Powstanie Warszawskie – świadectwa uczestników i świadków

► Wywiady

►Archiwum Historii Mówionej IPN

► Opowiedziane.ipn.gov.pl: W jak Wspomnienia. Poznaj 44 Świadectwa Niezwyciężonych
► Powstanie Warszawskie – playlista
• Barbara Borysiuk
  • Warszawianka, handlarka z bazaru Różyckiego, świadek represji niemieckich wobec ludności żydowskiej.
• Janusz Brochwicz-Lewiński
  • Żołnierz września 1939 r. i ZWZ-AK, uczestnik Powstania Warszawskiego w Batalionie „Parasol”, generał dywizji rezerwy WP.
• Mirosław Bzdyra
  • Syn warszawskiego strażaka wspierającego Żydów w getcie, podoficer Milicji Obywatelskiej, społecznik, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej.
• Lech Charewicz
  • Dziecko warszawskiego Powiśla. Przeżył w stolicy wrzesień 1939 r., okupację i Powstanie Warszawskie. Zasłużony warszawski fotografik. Przez siedemdziesiąt lat ze swoim aparatem towarzyszył  ważnym wydarzeniom miasta. Jako fotograf z polskimi wspinaczami zjechał góry świata.
• Andrzej Chiliński
  • Jako dziecko przeżył okupację niemiecką w Warszawie, był świadkiem Powstania Warszawskiego. Wywieziony wraz z rodziną do obozu w Pruszkowie, po wojnie powrócił do stolicy.
• Elżbieta Dąbrówka-Madej
  • Jako cywil przetrwała Powstanie Warszawskie na Powiślu i w Śródmieściu, zasłużona nauczycielka.
• Barbara Gancarczyk
  • Major rezerwy Wojska Polskiego, inżynier architekt, w Powstaniu Warszawskim sanitariuszka harcerskiego batalionu „Wigry” AK, odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za bohaterskie pozostanie z rannymi na Starówce po wyjściu wojska. W kwietniu tego roku Pani Barbara ukończyła sto lat. Jej wcześniejsze relacje nagrane przez Muzeum Powstania Warszawskiego zostały wykorzystane w wyprodukowanym przez IPN filmie „Wiara’44”.
• Jerzy Gliszczyński
  • Lekarz, warszawiak, świadek Powstania Warszawskiego, więzień obozu Dulag 121.
• Natalia Hapłoniuk
  • Świadek okupacji niemieckiej w Warszawie, a następnie w Pruszkowie, pracownica zakładów mechanicznych „Ursus”, członek PTTK.
• Genowefa Kacprzak
  • Mieszkanka Famułek Królewskich, świadek okupacji i zbrodni niemieckich dokonanych na tych terenach podczas II wojny światowej.
• Bogusław Kamola
  • Harcerz Szarych Szeregów, Powstaniec Warszawski.
• Amelia Korycka
  • W czasie okupacji należała do konspiracyjnego harcerstwa w Warszawie, w Powstaniu Warszawskim pełniła funkcję sanitariuszki, a po jego upadku była więźniem niemieckiego stalagu. Zasłużony lekarz pediatra.
• Janina Kozłowska
  • Lekarz pediatra, jako dziecko przeżyła Powstanie Warszawskie i pobyt w niemieckim obozie Dulag 121.
• Zofia Książek-Bergułowa
  • Aktorka, poetka, łączniczka AK.
• Barbara Kurzawińska
  • Podczas okupacji niemieckiej przechowywała i żywiła żydowskiego chłopca z  legionowskiego getta. Przeżyła Powstanie Warszawskie, była więźniem niemieckiego obozu przejściowego Dulag 121.
• Krzysztof Lubicz-Szydłowski
  • Major rezerwy WP, harcerz „Szarych Szeregów” i żołnierz ZWZ-AK w Okręgu Warszawa, uczestnik Powstania Warszawskiego, jeniec stalagu, po ucieczce z obozu żołnierz 1. Dywizji Pancernej w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie.
• Wiesława Łapacz
  • Organizatorka pomocy dla żydowskiego chłopca, świadek Powstania Warszawskiego, więźniarka niemieckiego obozu Dulag 121.
• Zofia Majewska
  • świadek Rzezi Woli, więźniarka obozu koncentracyjnego Auschwitz oraz Bergen-Belsen.
• Helena Majkowska
  • Konspiratorka Wojskowej Służby Kobiet ZWZ-AK, uczestniczka Powstania Warszawskiego, więźniarka KL Stutthof.
• Janusz Maksymowicz
  • Uczestnik Powstania Warszawskiego, w latach 2021–2023 prezes Zarządu Głównego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych (ZKRPiBWP).
• Anna Mizikowska
  • Działaczka konspiracji niepodległościowej w Szarych Szeregach, uczestniczka Powstania Warszawskiego, więźniarka stalinowska, nauczycielka, działaczka „Solidarności” Oświaty, major Wojska Polskiego.
• Jakub Nowakowski
  • Konspirator Szarych Szeregów i żołnierz AK, Powstaniec Warszawski.
• Stanisław Olszewski
  • Fizyk kwantowy, jako dziecko przeżył okupację niemiecką i Powstanie Warszawskie.
• Feliks Osiński
  • Żołnierz 1. Armii WP, ranny podczas walk w Powstaniu Warszawskim, więzień Auschwitz, saper w 2 Korpusie Polskim gen. Andersa.
• Andrzej Marek Ostrowski
  • Jako dziecko przeżył samodzielnie Powstanie Warszawskie. Absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, rehabilitant sportowy, kapitan jachtowy, bojerowiec, narciarz, kustosz pamięci o swoim wuju - rotmistrzu Witoldzie Pileckim.
• Stefan Pastewka
  • Żołnierz Szarych Szeregów, Powstaniec Warszawski, konspirator podziemia antykomunistycznego, więzień UB i NKWD.
• Jan Podhorski
  • Generał brygady rezerwy WP, harcerz, ochotnik w wojnie obronnej 1939 r., żołnierz Organizacji Wojskowej Związek Jaszczurczy i NSZ, powstaniec warszawski, leśnik.
• Anna Przytuła
  • Łączniczka Komendy Głównej AK w Powstaniu Warszawskim, absolwentka Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego.
• Anna Rastawicka
  • Członkini Instytutu Prymasowskiego Stefana Kardynała Wyszyńskiego, przewodnicząca Krajowej Konferencji Instytutów Świeckich w Polsce, w latach 1969–1981 pracownik w Sekretariacie Prymasa Polski.
• Danuta Rossman
  • Harcerka, ochotniczka służby sanitarnej w 1939 r., konspiratorka Szarych Szeregów, uczestniczka Powstania Warszawskiego.
• Wacław Sikorski
  • Żołnierz Armii Krajowej i WiN, powstaniec warszawski, więzień okresu stalinowskiego.
• Maria Danuta Skorupińska
  • Uczestniczka Powstania Warszawskiego, pielęgniarka.
• Jerzy Substyk
  • Powstaniec Warszawski, członek Prezydium Zarządu Związku Powstańców Warszawskich.
• Zenona Suwińska
  • Jako dziecko przeżyła Powstanie Warszawskie
• Andrzej Tomasz Szymański
• Kordian Tarasiewicz
  • W II Rzeczpospolitej znany polski producent kawy. Po wybuchu II wojny światowej przydzielony do Wydziału Propagandy przy Naczelnym Dowództwie. Przedsiębiorąca w czasie okupacji pomagał przeżyć wielu rodakom.
• Henryk Troszczyński
  • Porucznik rezerwy WP, żołnierz AK, przymusowy robotnik III Rzeszy, powstaniec warszawski, żołnierz LWP.
• Zygmunt Walkowski
  • Dziecko wojny, badacz i znawca Warszawy oraz Powstania Warszawskiego.
• Stanisław Woźniak
  • Żołnierz Armii Krajowej, a po wojnie II Korpusu Polskiego, Powstaniec Warszawski.
• Wiesław Wyszyński
  • Świadek okupacji niemieckiej w Warszawie, Powstanie Warszawskie przetrwał z matką w piwnicy. Po wygnaniu z miasta jako dziecko był przymusowym robotnikiem III Rzeszy. Po wojnie oficer Milicji Obywatelskiej.
• Czesław Sapiejewski

Robotnik przymusowy w III Rzeszy, urodzony w Warszawie w 1926 r.

Antonina Kalinowska

  • Wychowanka Domu Dziecka Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi, świadek Powstania Warszawskiego.

Janina Ostrowska-Kin

  • Urodzona w Warszawie, przed wybuchem wojny mieszkanka Kresów Wschodnich, po wojnie szczecinianka, sanitariuszka zgrupowania AK „Róg” w Powstaniu Warszawskim, z zawodu księgowa.

Halina Rogozińska

  • Warszawianka, harcerka, żołnierz AK, łączniczka w Powstaniu Warszawskim, inżynier budownictwa.

► Wydawnictwo IPN: do pobrania

Z serii „Patroni naszych ulic”

Z serii: „Bohaterowie Niepodległej”

pamięć.pl

Matka Matylda Getter

Maciej Korkuć, Walcząca Rzeczpospolita 1939–1945 Książka ukazała się także w językach: angielskim, niemieckim, francuskim, rosyjskim, ukraińskim i włoskim.

Polacy to nasi przyjaciele. Węgrzy i Powstanie Warszawskie 1944

► Świadectwa

Projekt „Wola Pamięci 1944” – 5 sierpnia 2012

  • Wywiad z dr Marią Wardzyńską - Wola Pamięci 1944 – Biuro Edukacji Publicznej IPN w ramach projektu "Wola Pamięci 1944" zbiera relacje, świadectwa, dokumenty oraz zdjęcia dotyczące dokonanej przez Niemców eksterminacji ludności cywilnej w sierpniu 1944 roku na warszawskiej Woli. W związku z siedemdziesiątą rocznicą tych tragicznych wydarzeń prezentujemy rozmowę z historykiem IPN dr Marią Wardzyńską, która w swojej pracy naukowej zajmuje się m. in. tematem tzw. Rzezi Woli.
  • Niemiecka okupacja Warszawy we wspomnieniach Hanny Woźniak – Projekt „Świadkowie Historii”: posłuchaj Hanny Woźniak, która pamięta dobrze czasy okupacji, łapanek, powstania warszawskiego, piwnicę przy Świętojerskiej, gdzie razem z bliskimi ukrywała się niemal do końca powstania. I pamięta wypędzenie ostatnich cywilów ze zrujnowanej stolicy do obozu przejściowego w Pruszkowie.
  • II wojna światowa we wspomnieniach Alicji Jezierskiej – Projekt „Świadkowie Historii”: posłuchaj Alicji Jezierskiej, która opowiada o masowych zbrodniach dokonywanych przez Niemców na Polakach podczas II wojny światowej na terenie Generalnego Gubernatorstwa (m.in. masakra wawerska, Powstanie Warszawskie).

► Podcast historyczny

► Audycje historyczne

Cykl audycji „Przystanek Historia” w Radiu Warszawa - Audycja powstaje we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej.

► IPNtv

►Faith '44 – [DOCUMENTARY]

[ZWIASTUN] Wiara`44 – film dokumentalny 

Dyskusja poświęcona eksodusowi ludności cywilnej w okresie Powstania Warszawskiego. W dyskusji udział wzięli: Maria Zima-Marjańska, autorka – Instytut Pamięci Narodowej, Małgorzata Bojanowska – Muzeum Dulag 121 w Pruszkowie, dr Agnieszka Praga – Instytut Pamięci Narodowej, prof. Wiesław Jan Wysocki – Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

O trudnej historii II wojny światowej rozmawiają: dr Marcin Owsiński (kierownik Działu Naukowego Muzeum Stutthof w Sztutowie) oraz dr Daniel Czerwiński z Oddziału IPN w Gdańsku.

► GRY IPN

  • „WARSAW RISING – MIASTO BOHATERÓW” - nowa wersja gry. „WARSAW RISING” to taktyczna gra z elementami RPG oparta o ponadczasowy, komiksowy styl podkreślający grozę wydarzeń z 1944 roku. Gra dostępna jest bezpłatnie na koncie STEAM Instytutu Pamięci Narodowej.

Akcja projektu rozpoczyna się 1 sierpnia 1944 roku, do zadań gracza należy wcielenie się w dowódcę oddziału bohaterów walczących w trakcie Powstania Warszawskiego z przeważającymi siłami niemieckimi.

Przemierzając ulice miasta gracz realizuje wyznaczone przez dowództwo zadania. W momencie natrafienia na siły wroga akcja przenosi się̨ na pole walki, a gracz wydaje polecenia poszczególnym członkom oddziału. Celem rozgrywki jest pokonanie wszystkich przeciwników. Po zakończeniu misji działania koncentrują się wokół kryjówki, gdzie rozdzielany jest sprzęt oraz opatrywani są ranni. To tu również można się zapoznać z informacjami historycznymi na temat Powstania.

► AUDIO

Pierwszy dzień – Dziesięć kroków. Memoriał warszawski 1944 – Piosenka pt. „Pierwszy dzień” w wykonaniu Weroniki Kowalskiej jest singlem promującym płytę pt. „Dziesięć kroków – Memoriał warszawski 1944". I „Dziesięć kroków – Memoriał warszawski 1944” to projekt muzyczno-wokalny Instytutu Pamięci Narodowej i Fundacji „Sztafeta” upamiętniający losy ludności cywilnej w czasie Powstania Warszawskiego.

►  PLAYLISTA Powstanie Warszawskie

Dyskusja poświęcona eksodusowi ludności cywilnej w okresie Powstania Warszawskiego. W dyskusji udział wzięli: Maria Zima-Marjańska, autorka – Instytut Pamięci Narodowej, Małgorzata Bojanowska – Muzeum Dulag 121 w Pruszkowie, dr Agnieszka Praga – Instytut Pamięci Narodowej, prof. Wiesław Jan Wysocki – Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

O trudnej historii II wojny światowej rozmawiają: dr Marcin Owsiński (kierownik Działu Naukowego Muzeum Stutthof w Sztutowie) oraz dr Daniel Czerwiński z Oddziału IPN w Gdańsku.

Więcej: Płyta: Dziesięć kroków. Memoriał Warszawski 1944 – do pobrania książeczka z tekstami utworów

►Dodatki do prasy – do pobrania

► Wystawy

  • Powstanie Warszawskie 1944. Bitwa o Polskę PL/EN – wystawa elementarna została przygotowana przez Centralę Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie. Przedstawia podstawowe informacje o powstańczym zrywie naszej stolicy w sierpniu i wrześniu 1944 roku.
  • Jest pierwszą – w całości kolorową – wystawą o Powstaniu Warszawskim, dzięki kunsztownemu procesowi koloryzacji zdjęć czarno-białych dokonanemu przez Mikołaja Kaczmarka.

Zaprezentowane fotografie pochodzą ze zbiorów m.in. Muzeum Powstania Warszawskiego, Polskiej Agencji Prasowej, Ośrodka KARTA i kolekcji prywatnych.

autor: Artur Kolęda

Poniżej - kilka paneli wystawy.

„Powstanie Warszawskie 1944. Bitwa o Polskę. Materiały edukacyjne do wystawy elementarnej"

Jest to dodatek edukacyjny do wystawy elementarnej o tym samym tytule, która w zwięzły sposób przedstawia historię zrywu Armii Krajowej i warszawiaków przeciwko okupantowi niemieckiemu.

Publikacja zawiera plansze wystawy oraz zestaw ćwiczeń wraz z komentarzem metodycznym ułatwiającym pracę z ekspozycją. Przeznaczona jest przede wszystkim dla nauczycieli i osób zajmujących się dydaktyką historii. Materiał jest rekomendowany do pracy z uczniami powyżej 14 r.ż.

  • „Pokolenie Baczyńskiego” – wystawa IPN, reportaż
  • Wystawa „Pokolenie Baczyńskiego” – w roku stulecia urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego Biuro Edukacji Narodowej IPN przygotowało wystawę plenerową „Pokolenie Baczyńskiego”.
  • Wystawa „Pokolenie Baczyńskiego” (w jęz. polskim i angielskim) została przygotowana przez pion edukacyjny Instytutu Pamięci Narodowej. Składa się z części ogólnopolskiej oraz trzynastu wersji regionalnych, przygotowanych przez oddziały i delegatury IPN z całego kraju. Inauguracyjna prezentacja wystawy miała miejsce na Dziedzińcu Wielkim Zamku Królewskiego w Warszawie – Muzeum od 27 września do 15 listopada 2021 r. Obecnie wystawa w trzynastu wersjach regionalnych jest prezentowana w kolejnych miastach w Polsce.

W regionie łódzkim prezentujemy biografie Krzysztofa K. Baczyńskiego, Karola Wojtyły, Reginy Pleśniewicz i Anieli Dziewulskiej-Łosiowej (część ogólnopolska), a także Marka Edelmana, Haliny Szwarc i Jerzego Miecznikowskiego (część regionalna).

Autorką części łódzkiej jest Marzena Kumosińska, pracownik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Łodzi.

W celu wypożyczenia wystawy, prosimy o kontakt z Oddziałowym Biurem Edukacji Narodowej IPN w Łodzi, tel. 42/ 201-46-61; e-mail: oben.lodz@ipn.gov.pl

► [TEKST + AUDIO] 80. rocznica Powstania Warszawskiego – wernisaż wystawy „Bohaterki wśród bohaterów" – Warszawa, 26 lipca 2024

Oddział IPN w Warszawie przygotował na 80 rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego polsko-angielską wystawę plenerową pt. „Bohaterki wśród bohaterów”.

Następny
Powrót
pauza

Wszystkie te osoby doświadczyły najpierw piekła powstania, a potem piekła aresztu WUBP przy ul. Strzeleckiej 8. Wiele z nich po otrzymaniu wyroku odbywało kary w Centralnym Więzieniu MBP Warszawa I przy ul. Rakowieckiej 37, w Więzieniu Karno-Śledczym MBP Warszawa III przy ul. 11 Listopada 66, zwanym „Toledo”,  w Rawiczu, Strzelcach Opolskich lub we Wronkach, a także w Specjalnym Obozie NKWD nr 10 w Rembertowie.

Na 6 planszach zaprezentowano postacie powstańców, kobiet i mężczyzn, przedstawicieli różnych zawodów i różnych nurtów politycznych.

Wystawa skupia się na historii i losach obywateli innych krajów, którzy ochotniczo wspierali Polaków w walce o wolność. Wśród nich znaleźli się m.in. Brytyjczycy, Grecy, Gruzini, Holendrzy, Francuzi, Czesi, Słowacy, Węgrzy i Włosi. Niektórzy z nich byli dezerterami z Wehrmachtu i oddziałów kolaborujących z Niemcami, inni uciekinierami z obozów jenieckich i obozów pracy, a jeszcze inni uwolnionymi przez powstańców więźniami. Wystawa porusza również temat pomocy lotników, w tym brytyjskich, australijskich, amerykańskich i południowoafrykańskich, oraz wsparcia udzielanego przez Węgrów, mimo że byli oni sojusznikami Hitlera.

Cudzoziemcy w Powstaniu Warszawskim – wernisaż wystawy [REPORTAŻ]

► Gdzie szukać informacji o ofiarach niemieckich represji?

straty.pl - to internetowa i ogólnodostępna baza ofiar niemieckich zbrodni w czasie II wojny światowej będąca wynikiem programu dokumentacyjnego Instytutu Pamięci Narodowej „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945”.

Podstawowym celem programu jest ustalenie imiennej listy obywateli II RP, którzy zostali poddani wszelkiego rodzaju represjom ze strony okupanta niemieckiego w latach 1939–1945. Program „Straty osobowe” przywraca nazwiska wszystkim możliwym dziś do zidentyfikowania ofiarom i osobom represjonowanym, które we wrześniu 1939 roku były obywatelami II RP (wszystkich narodowości). Baza „Straty” jest indeksem ofiar i osób represjonowanych – nie gromadzi skanów dokumentów na podstawie których wprowadzane są informacje – wskazuje jednak miejsca, gdzie dokumenty takie można odnaleźć.

W bazie danych zebrano informacje o 5 565 892 ofiarach i osobach represjonowanych przez niemiecki reżim, m.in. abp. Antonim Julianie Nowowiejskim, Henryku Ząbku, Marii Hiszpańskiej-Neumann, a także dwóch kobietach, których obrączki zostały odnalezione w wyniku prac poszukiwawczych w Dolinie Śmierci w Chojnicach: Irenie Szydłowskiej i Annie Stołowskiej.

Archiwa zagraniczne:

Arolsen Archivew - to Międzynarodowe Centrum Badań Prześladowań Nazistowskich i jednocześnie największe archiwum dokumentów dotyczących ofiar i Ocalonych. Zbiory zaiwerają informacje o 17,5 mln osób i są wpisane na listę dziedzitwa UNESCO „Pamięć Świata". Znajdujące się w nich dokumenty dotyczą wielu różnych grup ofiar reżimu nazistowskiego i stanowią ważne źródło informacji dla dzisiejszego społeczeństwa W Bad Arolsen w Hesji (Niemcy) mieści się największe na świecie archiwum poświęcone ofiarom reżimu nazistowskiego oraz Ocalonym.

Arolsen Archives: international Center on Nazi Persecution; Große Allee 5–9; 34454 Bad Arolsen
Niemcy, tel: +49 (0)5691 629-0; fax: +49 (0)5691 629-501

Bazy IPN - więcej materiałów:

***

Kontakt dla mediów:

dr Rafał Kościański
p.o. rzecznik prasowy IPN
tel. 735 205 793
rzecznik@ipn.gov.pl

 

AUDIO:

  • Powstanie Warszawskie - dr Marcin Łaszczyński, Biuro Edukacji Narodowej IPN
  • Powstanie Warszawskie - dr Tomasz Łabuszewski, dyrektor Oddziału IPN w Warszawie
  • Powstanie Warszawskie - Andrzej Kryński, Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Warszawie
  • Anioły Powstania Warszawskiego - Marcin Łaszczyński, Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Warszawie
  • Życie codzienne kobiet w czasie Powstania Warszawskiego - Magdalena Poręba,  Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Warszawie
  • Powstanie Warszawskie - Michał Zarychta,  Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie