Nawigacja

Nowy portal popularnonaukowy

więcej

Wystawy

Wystawa „Ofiary stanu wojennego” – Warszawa, 12 grudnia 2006 r.

  • Józef Larysz
  • ks. Popiełuszko
  • ks. Suchowolec
 
W dniu 12 grudnia 2006 r. na Placu Zamkowym w Warszawie została otwarta wystawa plenerowa „Ofiary stanu wojennego”, przygotowana przez Biuro Edukacji Publicznej IPN przy współpracy Domu Spotkań z Historią i Ośrodka KARTA. Wystawa przygotowana została według pomysłu i koncepcji Anny Beaty Bohdziewicz i Mariusza Hermanowicza. Autorem projektu graficznego i aranżacji jest Danuta Błahut-Biegańska.
W Warszawie wystawę można było oglądać do 15 stycznia 2007 roku, następnie prezentowana była w Gdańsku, Poznaniu i innych miastach Polski. W zamyśle organizatorów ma być uzupełniana o nowe fotogramy i nowe informacje o śmiertelnych ofiarach stanu wojennego. 
 
  
***
 
Wprowadzenie 13 grudnia 1981 r. stanu wojennego otworzyło nowy rozdział w dziejach komunistycznego terroru w Polsce. Blisko dziesięć tysięcy osób internowano, tysiące aresztowano i skazano na kary sięgające 10 lat więzienia. Znacznie większa jest liczba zwolnionych z pracy, inwigilowanych i szykanowanych. Stan wojenny ośmielił funkcjonariuszy aparatu represji do stosowania stalinowskich metod. Liczba osób, które straciły zdrowie na skutek prześladowań, bicia w trakcie śledztwa lub demonstracji ulicznych pozostaje nieznana. Represje te nie ustały wraz z formalnym zniesieniem stanu wojennego 22 lipca 1983 r.
Największą ofiarę poniosły osoby, które na skutek działań komunistycznego aparatu przemocy straciły życie. Już od pierwszych dni stanu wojennego ginęli uczestnicy spontanicznych protestów, w następnych miesiącach lista zabitych powiększała się o kolejne osoby – zastrzelone lub pobite na śmierć w trakcie manifestacji ulicznych, zakatowane podczas przesłuchań, zmarłe w wyniku użycia gazów łzawiących, ofiary skrytobójczych mordów, a także osoby, które na skutek nieustannej presji popełniły samobójstwo.
We wszystkich tych przypadkach śledztwa wszczynane przez komunistyczne władze służyły nie odnalezieniu i ukaraniu sprawców zbrodni, lecz ich ukryciu. Zacierano ślady, świadków zmuszano do milczenia lub składania fałszywych zeznań, morderców uczono, jak mają się zachowywać w śledztwie, starano się dowieść rzekomej „winy” ofiary. Tam, gdzie nie udało się ukryć udziału funkcjonariuszy SB lub MO, sprawy umarzano posiłkując się formułką o działaniu „w obronie własnej”.
Działania mające na celu udokumentowanie popełnianych zbrodni podejmowały podziemne struktury „Solidarności”, Komitet Helsiński i kościelne komitety pomocy represjonowanym. Powstawały listy ofiar, liczące od kilkudziesięciu do 104 osób. Znajdowały się na nich nazwiska osób, które zginęły w wyniku represji o podłożu politycznym, jak też ofiar nadużycia władzy przez funkcjonariuszy MO czy też przypadki niejasne, niemożliwe do wyjaśnienia w warunkach konspiracyjnych.
Próbę wyjaśnienia wszystkich tych spraw podjęła sejmowa komisja nadzwyczajna, powołana w 1989 r., zwana od nazwiska jej przewodniczącego „Komisją Rokity”. Zbadała ona łącznie 122 przypadki zgonów, w przypadku których stwierdzono lub podejrzewano sprawstwo funkcjonariuszy MSW. W 88 przypadkach uznano, iż sprawy powinny zostać wznowione przez prokuraturę – ze względu na podejrzenie dokonania zbrodni przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego, bądź też ze względu na zaniedbania we wcześniejszych śledztwach. Niestety tylko kilka z nich znalazło swój finał przed sądami Rzeczpospolitej, w większości wypadków po kilkunastu latach wciąż nie ma ostatecznych orzeczeń.
Na wystawie przedstawiono sylwetki 56 ofiar z okresu stanu wojennego, jak i okresu późniejszego, w tym trzech księży zamordowanych w 1989 r. Z pewnością nie tworzą one zamkniętej, ostatecznej listy ofiar dekady lat osiemdziesiątych. Na wystawie nie umieszczono sylwetek osób, które co prawda padły ofiarą nadużycia władzy przez poszczególnych funkcjonariuszy, jednak nie miało to podtekstu politycznego: Mirosława Adamczyka, Wojciecha Cieleckiego, Edyty Hnat, Stanisława Kota, czy Franciszka Zdunka. Pozostają też przypadki dotąd niewyjaśnione, wymagające dalszych badań, na przykład sprawy śmierci: Mariana Bednarka, Jana Budnego, Mikołaja Czarnego, Antoniego Domeradzkiego, Aleksandra Hacia, Zdzisława Jurgiewicza, Jerzego Karwackiego, Jacka Krzywdy, Doroty Saszkiewicz, Aleksandra Szustera czy Bogusława Walczaka.
Wszystkie osoby, które posiadają jakiekolwiek materiały lub informacje związane ze śmiercią tych lub innych osób, prosimy o kontakt telefoniczny: 0-22.431.83.83 lub listowny: Biuro Edukacji Publicznej IPN, ul. Towarowa 28, 00-839 Warszawa.
 
***
 
Ofiary stanu wojennego
 
1.       Adamowicz Michał                 
2.       Antonowicz Marcin                                
3.       Barchański Emil                                     
4.       Bartoszcze Piotr                                    
5.       Browarczyk Antoni                
6.       Cieślewicz Wojciech                              
7.       Czekalski Józef                                     
8.       Drabowska Janina                 
9.       Durda Władysław                 
10.    Franz Roman                                        
11.    Frąś Tadeusz                                                        
12.    Giza Józef                                             
13.    Gnida Joachim                                       
14.    Gzik Ryszard                                         
15.    Jerz Jacek                                             
16.    Kamiński Wacław                   
17.    Kopczak Bogusław                
18.    Kostecki Tadeusz                  
19.    Kowalczyk Stanisław o. Honoriusz                       
20.    Kowalski Ryszard                  
21.    Królik Stanisław                                     
22.    Kuchta Marek                                        
23.    Larysz Józef                                                                                        
24.    Luks Grzegorz                                       
25.    Łyskawa Bernard                  
26.    Majchrzak Piotr                                     
27.    Majewski Kazimierz                
28.    Martin Lesław                                       
29.    Michalczyk Kazimierz                             
30.    Niedzielak Stefan                  
31.    Pełka Andrzej                                       
32.    Podborączyński Bogusław     
33.    Popiełuszko Jerzy
34.    Poźniak Mieczysław                              
35.    Przemyk Grzegorz                 
36.    Rak Stanisław                                       
37.    Radomski Mieczysław                           
38.    Rokitowski Mieczysław                          
39.    Sadowski Piotr                                      
40.    Samsonowicz Jan                  
41.    Simoniuk Zbigniew                 
42.    Smagur Ryszard                                   
43.    Stawisiński Jan                      
44.    Strzelecki Jan                                        
45.    Suchowolec Stanisław                          
46.    Szkarłat Zbigniew  
47.    Tokarczyk Zbigniew                              
48.    Trajkowski Andrzej                               
49.    Wilk Zbigniew                                        
50.    Włosik Bogdan                                      
51.    Wołoszyn Zbigniew                               
52.    Woźniak Tadeusz                  
53.    Zając Zenon                                          
54.    Zieleński Jerzy                                      
55.    Ziółkowski Jan                                       
56.    Zych Sylwester                                     
 
do góry