Instytut Pamięci Narodowej

Następny

Powrót

pauza

Oblężone miasto
W momencie wybuchu Powstania Warszawskiego Warszawa liczyła około miliona mieszkańców. W walce z niemieckim okupantem poległo około 16 tysięcy żołnierzy, zginęło od 130 do 200 tysięcy ludności cywilnej. Około jedna trzecia ofiar zginęła wskutek masowych mordów, których sprawcami były oddziały niemieckie, które na początku sierpnia 1944 r. wymordowały ok. 63 tysięcy mieszkańców warszawskiej Woli. Masowe mordy na ludności cywilnej miały miejsce również w innych dzielnicach, takich jak: Służewiec, Mokotów, Marymont, Powiśle, Sadyba, Czerniaków.

Eksodus mieszkańców Warszawy
Po 63 dniach walki 2 października 1944 r. dowództwo Armii Krajowej podpisało z Niemcami „Układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie”. Pozostali przy życiu mieszkańcy zostali wypędzeni. Niemieckie władze wojskowe przeforsowały wypędzenie ludności cywilnej z Warszawy, aby uniemożliwić powstanie w stolicy Polski kolejnej konspiracji antyniemieckiej. Zgodnie z rozkazem Hitlera Warszawa miała zostać zrównana z ziemią. Około tysiąca Warszawiaków – cywilnych mieszkańców i walczących powstańców – pozostało na zgliszczach stolicy. Byli to tzw. warszawscy Robinsonowie.

Od sierpnia do października 1944 roku Niemcy wysiedlili łącznie ponad 500 tysięcy mieszkańców Warszawy i okolic. Wypędzonych mieszkańców stolicy kierowano do obozu przejściowego Durchgangslager – Dulag 121 w Pruszkowie. 7 sierpnia 1944 r. dotarła tam pierwsza grupa 3 tysięcy kobiet i dzieci ocalałych z rzezi Woli. Warszawiaków zapędzonych do obozu w Pruszkowie segregowano.  Z Dulagu 121 wywieziono ok. 60 tysięcy osób do obozów koncentracyjnych na terenie Generalnego Gubernatorstwa i III Rzeszy, m.in. do: KL Auschwitz, KL Buchenwald, KL Dachau, KL Flossenburg, KL Gross-Rosen, KL Mauthausen, KL Ravensbruck, KL Sachsenhausen, KL Stutthof. Tych, którzy zdaniem Niemców byli zdolni do pracy, wywożono na roboty przymusowe do III Rzeszy. Pozostałych rozlokowano w miejscowościach na terytorium Generalnego Gubernatorstwa. Warszawiacy znajdowali się w tragicznych warunkach bytowych. Wiele osób zmarło z głodu, chorób i wycieńczenia.

• 81. rocznica zakończenia walk powstańczych w Warszawie w ramach Akcji „Burza”
• Zabili tamtą Warszawę – spacer śladami niemieckich zbrodni na cywilach w Powstaniu Warszawskim
• Wrocławskie Dni Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy – 28 września – 2 października 2025

Materiały IPN

► Fotografie z Powstania Warszawskiego

• Kolekcja zdjęć Henryka Śmigacza – Henryk Śmigacz: Fotograf ginącej Warszawy – Henryk Śmigacz stworzył fotograficzną kronikę życia warszawiaków pod okupacją niemiecką. Jest autorem m.in. zdjęć płonącego Zamku Królewskiego oraz archikatedry św. Jana Chrzciciela tuż po bombardowaniu we wrześniu 1939 r. W czasie Powstania Warszawskiego Henryk Śmigacz był jednym z fotoreporterów Delegatury Rządu na Kraj. Zdjęcia z tego okresu przedstawiają zgliszcza gmachów i kamienic warszawskiego Śródmieścia. Fotografie powstańcze Henryka Śmigacza stanowią jedynie niewielką (82 szt.) część, która ocalała z około 2 tys. negatywów, jakie fotograf ukrył w piwnicy swojego mieszkania i fotograficznego atelier przy ul. Złotej 24 przed kapitulacją i opuszczeniem Warszawy.

►Świadectwa: Opowiadają o Powstaniu Warszawskim i eksodusie ludności cywilnej Warszawy

Danuta Charkiewicz-Topolska i Stanisław Maciej Kicman

• Jak straszny sen… – świadectwo Danuty Charkiewicz z Powstania Warszawskiego i wypędzenia.

Jako 11-letnia dziewczynka Danuta Charkiewicz mieszkała z rodzicami w Śródmieściu Warszawy. Rodzina Charkiewiczów zdecydowała się wyjść z miasta na początku września 1944 r., trafiła do obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie, gdzie została rozdzielona przez Niemców w czasie segregacji.

Danuta Charkiewicz-Topolska, świadek historii .
„Potem nastąpiło już Powstanie. (…) Wszyscy byli bardzo podekscytowani Powstaniem, przynajmniej w moim otoczeniu. Wszyscy wspierali powstańców. Mieliśmy ich niedaleko. Ja znałam przejście na Złotą 8. A ze Złotej 8 do kina Palladium, gdzie mieścił się sztab powstańczy. Zanosiłam im tam suchy prowiant, bo tego mieliśmy pod dostatkiem w domu. Pamiętam, że zaczęli budować barykadę. Przewrócony tramwaj z ul. Marszałkowskiej przeciągnięto na skrzyżowanie ze Złotą i w ten sposób powstawała barykada. (…)

„Wielokrotnie byłam w sztabie w kinie Palladium. Na półpiętrze mieścił się sztab. Było tam kilka maszyn do szycia. Kobiety szyły (…) manekiny do przesuwania przez ul. Marszałkowską celem odwrócenia uwagi Niemców z Ogrodu Saskiego, w momencie zdobywania PAST-y po drugiej stronie Marszałkowskiej. Proszono nas, abyśmy zbierały z Hanią biało-czerwone materiały, bo one z tego szyły opaski – tak dla powstańców, jak i dla tego manekina."

„Któregoś dnia, już pod koniec sierpnia, poszłam po wodę sama (…) Wyszłam na ulicę Złotą i blisko barykady, w oknie naprzeciwko usłyszałam dźwięk fortepianu. Ktoś grał „Warszawiankę”. Pełnym dźwiękiem „Warszawianka” była grana przez kogoś na fortepianie. (…) Byłam niesamowicie wzruszona (…) wiedziałam, że to był jakiś akt rozpaczy tego człowieka, dlatego, że nie było już ludzi na Złotej. Nikt się już nie pokazywał, nikt nie stał w kolejce po wodę. Stałam tam, pamiętam, że zaczęłam płakać. To czerwone niebo nade mną, dym czarny. Wróciłam do piwnicy na Marszałkowską 118 bez wody już. Tak się zaczęła nasza tragedia, bo wtedy zaczęły się bombardowania naszej dzielnicy”.

„Były w tym czasie apele, żeby opuszczać Warszawę. (…) Wyszliśmy. Szliśmy ul. Śniadeckich w kierunku Politechniki. Wiedzieliśmy, że musimy się dostać do Dworca Zachodniego. Przy Politechnice, na placu, obejrzałam się jeszcze w kierunku Warszawy i pamiętam, jak dzisiaj, tę straszliwą łunę i dym nad Warszawą. Nie mogę zapomnieć tego widoku. Doszliśmy do Dworca Zachodniego. O ile pamiętam dobrze, to pojechaliśmy pociągiem do Pruszkowa. (….)  Dotarliśmy do ogromnych hal w Pruszkowie. Tłumy ludzi szły z nami. Wszyscy mieli walizki. My też. Walizka pełna była suchego chleba. Ten chleb właściwie był naszym pożywieniem przez długi czas. Suchy chleb, z którym nie rozstawaliśmy się.

Weszliśmy do hali. Ogromnej hali. Blisko torów kolejowych była ta hala. Na betonie leżało mnóstwo ludzi. Wszyscy zajmowali jakieś swoje miejsca. Myśmy nie mogli znaleźć jakiegoś wolnego miejsca na podłodze, żeby usiąść nawet” (...).

„Czasami mi się wydaje, że to był sen. Potworny sen….”

► Posłuchaj – IPNtv Jak straszny sen… – świadectwo Danuty Charkiewicz z Powstania Warszawskiego i wypędzenia

• Janina Kozłowska: Lekarz pediatra, jako dziecko przeżyła Powstanie Warszawskie i pobyt w niemieckim obozie Dulag 121.

Czas okupacji to dla mnie czas, w gruncie rzeczy, strachu. Myśmy się bali nawet widoku Niemców. Dziwna sprawa, ja nigdy nie mówię o wojsku niemieckim albo żołnierzach niemieckich – dla mnie to był po prostu Niemiec, innych Niemców nie znaliśmy

„Urodziłam się 28 marca 1938 roku w Warszawie na ulicy Poznańskiej 14 m. 47, bo takie mieszkanie wówczas zajmowali moi rodzice, ale dokładnie rzecz biorąc, to urodziłam się w szpitaliku pod wezwaniem św. Józefa na ulicy Hożej.

(…) Moi rodzice: Franciszek i Aurelia, byli kupcami, byli właścicielami sklepu spożywczego na ulicy Nowogrodzkiej 37. I te dwa adresy: Poznańska 14 i Nowogrodzka 37 to są dla mojego dzieciństwa, tego wczesnego, bardzo ważne, (…) później stracili rodzice wszystko. Dwoje rodzeństwa: mój brat Jędrek urodził się w trzydziestym szóstym roku, w listopadzie, natomiast Tomek urodził się w roku czterdziestym pierwszym, a więc już w czasie okupacji.

(…) nasi rodzice starali nam się stworzyć, no w miarę możliwe dzieciństwo, (…) mimo że była okupacja, wynajmowali letnisko i wyjeżdżaliśmy poza Warszawę. Nie mówiło się wtedy: „wczasy”, „urlop” – wyjeżdżało się na letnisko. Tym letniskiem to w czterdziestym trzecim, to pamiętam, to był, to było Michalin, linia otwocka, a w czterdziestym czwartym to był Józefów. I tam spędzaliśmy lato. Pod koniec lipca czterdziestego czwartego roku na to letnisko przyjechał mój ojciec i mówi do matki: „Słuchaj, coś się dzieje w mieście, coś jest niespokojnie. Zbierajmy się i wracajcie do Warszawy”.

„Tak też zrobiliśmy. Więc dla mnie to Powstanie Warszawskie, to z takim kilkudniowym wyprzedzeniem było niemalże. A dlaczego. Otóż… Jechaliśmy oczywiście kolejką elektryczną, która kursowała między Otwockiem a Warszawą i zwykle bez żadnych problemów. Tym razem pociąg został zatrzymany w Falenicy i skierowany na boczny tor, i zobaczyliśmy wówczas transporty Niemców w kierunku Warszawy. Po przejściu tego transportu dopiero nasz pociąg został puszczony na główny tor i wróciliśmy do Warszawy. Wybuch Powstania do pewnego stopnia był zaskoczeniem dla moich rodziców. (…)  Nie znali szczegółów, nie wiedzieli, co i jak będzie, ale wiedzieli, że coś, że coś się szykuje. Efektem tego było to, że ojciec został w sklepie na Nowogrodzkiej 37, a my z mamą na Poznańskiej 14 m. 47."

„Ojciec powiedział matce, że tam [gdzie sklep] straszne bombardowanie poszło,  (...) że wszystko co było w sklepie, w zapasach, zostawił dla Powstańców, żeby tam mogli to, co się dało, jeszcze wygrzebać, wziąć. Ale były problemy z wodą, z jedzeniem, no i ze światłem. Ja nie umiem powiedzieć, jak długo i czy były czynne wodociągi, i czy mieliśmy wodę w kranie. Natomiast przemarsz po wodę pitną, no to był obarczony bardzo dużym ryzykiem."

Matka (…) była zapisana do biblioteki, tam była wypożyczalnia książek na Poznańskiej 16. Więc oczywiście w czasie Powstania wszystko stało otworem. Moja mama wymykała się, żeby sobie wziąć kolejną książkę. (…) w ciągu dnia nieraz nie schodziła z nami do piwnicy, zamykała się w łazience, która była z ogromnym oknem u góry (…). I tam czytała. Było to chyba w czasie tych ataków „szaf” (…). I to była taka, taka ucieczka mojej matki w książkę przed tą grozą, a my z ojcem schodziliśmy do, do piwnicy.

Wrześniowe naloty i bombardowania
Zapamiętała mi się noc, to już na pewno musiało być we wrześniu, bo odgłosy samolotów były coraz bliższe, coraz bardziej upiorne, zwłaszcza bombowców ciężkich: (…)  Było chyba coś takiego, jak jakaś obrona cywilna, zorganizowana, bo w podwórzu była zawieszona żelazna sztaba. Były wydzielone osoby do dyżurów, żeby w razie zbliżającego się nalotu walić w tę żelazną sztabę i spowodować, żeby ludzie uciekali do piwnicy. (…) pewnej nocy zbudziliśmy się nieoczekiwanie. Matka zaczęła krzyczeć: „Dzieciaczki, uciekajmy!”. Ja zobaczyłam, że całe nasze podwórko jest wypełnione ogniem. (…)

Później coraz więcej czasu spędzaliśmy w piwnicy. Pewnego razu ogłoszony był alarm i właśnie przez tę sztabę, wszyscy uciekli do piwnicy. To był nalot długi i straszny. To długo trwało. Walące się mury… Słyszeliśmy już nie tylko, że bomby lecą, ale efekt tego bombardowania. W pewnym momencie kamienica się zakołysała. To było jak trzęsienie ziemi.(...)

Upadek Powstania i przemarsz do Pruszkowa
W końcu zaczęły nas dochodzić, to znaczy, moich rodziców i to znam z opowieści, że ludzie są wysiedlani z kamienic, jeszcze przed tym i kierowani do Pruszkowa. (…) w Pruszkowie rozdzielają mężczyzn od kobiet i dzieci. Jak zbliżał się już, bo wiedzieliśmy, że będzie, że będzie akt kapitulacji. Nie wiedzieliśmy dokładnie kiedy, ale rodzice jak się dowiedzieli, to szybko przygotowali dla nas małe teczki. Ojciec zrobił szelki, (...) które spowodowały, że te teczki były rodzajem tornistra i tam matka umieściła zmianę bielizny i kartkę: imię, nazwisko, data urodzenia, nasz ostatni adres, swoje namiary. Dostał taki, taką teczuszkę, jak to myśmy nazywali, mój brat starszy, Jędrek i ja. Tomkowi włożono w wózek (...) I szykowaliśmy się do tego wyjścia, do tego Pruszkowa.

Warszawa po nas płacze...
W przeddzień już dużo ludzi wyszło. W przeddzień wyjścia, bo myśmy postanowili – to znaczy: „myśmy” – rodzice postanowili do ostatniej chwili tkwić na miejscu. Matka wzięła nas, mojego starszego brata i mnie, i mówi: „Dzieci, a teraz pójdziemy do kościoła podziękować Panu Bogu, że żyjemy”. Jak otworzyła się brama, to pamiętam moją zgrozę na widok tego, co zobaczyłam. Ale moja matka była dzielną kobietą, wzięła nas za ręce i przez te gruzy poprowadziła (...).  W nocy z czwartego na piątego [października] zaczął padać deszcz, tak sobie przypomniałam, bo rano mama powiedziała: „Warszawa po nas płacze”.

I tak zaczął sie eksodus mieszkańców Warszawy  do Pruszkowa. Więcej na Opowiedziane.ipn.gov.pl: Janina Kozłowska:

► Katalogi Biura Lustracyjnego

• Dwaj wybitni oficerowie Armii Krajowej w katalogach Biura Lustracyjnego IPN 
• Polski dziennikarz, pisarz, oficer Wojska Polskiego oraz Armii Krajowej, uczestnik kampanii 1939 roku, szef BiP ZWZ-AK, represjonowany po wojnie przez władze komunistyczne w katalogach Biura Lustracyjnego IPN - Kazimierz Moczarski w katalogach Biura Lustracyjnego IPN

► Audycja

• Cykl audycji „Przystanek Historia” w Radiu Warszawa - Audycja powstaje we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowe

► Podcast

• Rozmowa z pracownikiem oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie Michałem Zarychtą. Podcast historyczny stworzony we współpracy Radia Nowy Świat, Instytutu Pamięci Narodowej i „Rzeczpospolitej”.
• Staromiejskie Zgrupowanie „Róg”. Kalendarium - FRAGMENTY KSIĄŻEK WYDAWNICTWA IPN [43]

► Powstanie Warszawskie (artykuły, audio/wideo w portalu przystanekhistoria.pl)

► Artykuły o Powstaniu Warszawskim, w tym n.in.:

• Krzysztof Pawluczuk, Nekropolia Powstania Warszawskiego
• Piotr Rogowski, Zbrodnia w Ogrodach Sejmowych
• Anna Lasek, Kapitulacja Mokotowa
• Włodzimierz Suleja, Godzina „W”. Walka
• Włodzimierz Suleja, Godzina „W”. Decyzja
• Ewa Wójcicka, Powstanie warszawskie zatrzymane w kadrze
• Sylwia Chomicz, Razem walczyli, razem spoczywają. Powstańcy Warszawscy
• Grzegorz Majchrzak, „Żołnierzom Polski Podziemnej kontynuatorzy idei niepodległościowych”, czyli niezależne obchody 35. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego
• Zdobycie praskiej małej PAST-y

► Wydawnictwo IPN: Publikacje na temat Powstania Warszawskiego

• Warszawa nie umiera nigdy. Henryk Śmigacz – fotograf walczącej stolicy (1939, 1944)
• Ekspertyza w sprawie obozu przejściowego w Pruszkowie (Dulag 121) [ROZMOWA O KSIĄŻCE] – rozmowa z Marią Zimą-Marjańską, autorką
• „Biuletyn IPN” nr 7-8/2024 – Warszawa '44 

• Obwód VI Praga Okręgu Warszawa AK w powstaniu warszawskim – wybór dokumentów, wstęp i oprac. Radosław Stróżyk, Warszawa 2024
• Maria Zima-Marjańska, Ekspertyza w sprawie obozu przejściowego w Pruszkowie (Durchgangslager 121 Pruszków) i jego statusu, Warszawa 2022

• Daniel Koreś, W cieniu wyroku na miasto. Pułkownik dyplomowany Józef Szostak „Filip” (1897–1984). Biografia szefa Oddziału III i szefa operacji KG AK, IPN, Wojskowe Biuro Historyczne, Wrocław–Warszawa 2023
• Wojciech Kujawa, A miało być tak pięknie… Historia Ewy i Jerzego Stolarskich, Warszawa 2018
• Marek Klecel, Pisarze Niepodległości. Szkice o ludziach i dziełach
• Teren wobec powstania warszawskiego, red. Kazimierz Krajewski, Warszawa 2017
• Powstanie Warszawskie 1944 w dokumentach z archiwów służb specjalnych, Warszawa 2007
• Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk, Kobiety w obronie Warszawy. Ochotnicza Legia Kobiet (1918–1922) i Wojskowa Służba Kobiet ZWZ-AK (1939–1945), Warszawa 2016
• Administracja cywilna Polskiego Państwa Podziemnego i jej funkcja w okresie powstania warszawskiego
• Janusz Kazimierz Zawodny, Uczestnicy i świadkowie Powstania Warszawskiego. Wywiady, Warszawa 2004
• Leksykon militariów Powstania Warszawskiego, red. Michał Komuda, Warszawa 2012 
• Powstanie Warszawskie. Fakty i mity, red. Kazimierz Krajewski i Tomasz Łabuszewski, Warszawa, 2006
• Janusz Kazimierz Zawodny, Powstanie Warszawskie w walce i dyplomacji, Warszawa 2005
• Aresztowane powstanie, wybór i redakcja naukowa Jacek Sawicki, wstęp Bernadetta Gronek, Warszawa 2004. Seria „Relacje i wspomnienia”, t. 7.
• Poland in 1944. The Perspective of  Allies and Enemies, edited by Martyna Grądzka-Rejak and Dawid Golik, Warsaw–Cracow 2020
• „Biuletyn IPN” 9/2021 – Pisarze polscy – w stulecie urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Tadeusza Różewicza ukazujemy wybranych dwudziestowiecznych pisarzy. Nie przedstawiamy ich biogramów.

► Komuksy IPN

• Jan Madejski, Sławomir Czuba, Roman Kucharski, Maciej Czaplicki, Powstanie Warszawskie, tom I. Komiks paragrafowy, IPN, Muzeum Powstania Warszawskiego, Warszawa 2022
• Powstanie Warszawskie. Tom II. Komiks paragrafowy
• Powstanie Warszawskie. Tom III. Komiks paragrafowy
• Wojenna odyseja Antka Srebrnego 1939–1946. Zeszyt 10. Przemarsz przez piekło 1944 r.

► Wywiady

• [PL] Zbrodnie nierozliczone. Heinz Reinefarth i Powstanie Warszawskie. Rozmowa z „Biuletynu IPN" z dr. Philippem Martim w :  „Biuletynu IPN" 7–8/2017 
• W języku niemieckim: Das unbewältigte Verbrechen. Heinz Reinefarth und der Warschauer Aufstand. Dr. Philipp Marti, Autor des Buches „Der Fall Reinefarth", im Gespräch mit Filip Gańczak und Maciej Foks

• Warszawianka, handlarka z bazaru Różyckiego, świadek represji niemieckich wobec ludności żydowskiej.

• Żołnierz września 1939 r. i ZWZ-AK, uczestnik Powstania Warszawskiego w Batalionie „Parasol”, generał dywizji rezerwy WP.

• Syn warszawskiego strażaka wspierającego Żydów w getcie, podoficer Milicji Obywatelskiej, społecznik, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej.

• Dziecko warszawskiego Powiśla. Przeżył w stolicy wrzesień 1939 r., okupację i Powstanie Warszawskie. Zasłużony warszawski fotografik. Przez siedemdziesiąt lat ze swoim aparatem towarzyszył  ważnym wydarzeniom miasta. Jako fotograf z polskimi wspinaczami zjechał góry świata.

• Jako dziecko przeżył okupację niemiecką w Warszawie, był świadkiem Powstania Warszawskiego. Wywieziony wraz z rodziną do obozu w Pruszkowie, po wojnie powrócił do stolicy.

• Major rezerwy Wojska Polskiego, inżynier architekt, w Powstaniu Warszawskim sanitariuszka harcerskiego batalionu „Wigry” AK, odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za bohaterskie pozostanie z rannymi na Starówce po wyjściu wojska. W kwietniu tego roku Pani Barbara ukończyła sto lat. Jej wcześniejsze relacje nagrane przez Muzeum Powstania Warszawskiego zostały wykorzystane w wyprodukowanym przez IPN filmie „Wiara’44”.

• Lekarz, warszawiak, świadek Powstania Warszawskiego, więzień obozu Dulag 121.

• Świadek okupacji niemieckiej w Warszawie, a następnie w Pruszkowie, pracownica zakładów mechanicznych „Ursus”, członek PTTK.

• Mieszkanka Famułek Królewskich, świadek okupacji i zbrodni niemieckich dokonanych na tych terenach podczas II wojny światowej.

• Harcerz Szarych Szeregów, Powstaniec Warszawski.

• W czasie okupacji należała do konspiracyjnego harcerstwa w Warszawie, w Powstaniu Warszawskim pełniła funkcję sanitariuszki, a po jego upadku była więźniem niemieckiego stalagu. Zasłużony lekarz pediatra.

• Lekarz pediatra, jako dziecko przeżyła Powstanie Warszawskie i pobyt w niemieckim obozie Dulag 121.

• Aktorka, poetka, łączniczka AK.

• Podczas okupacji niemieckiej przechowywała i żywiła żydowskiego chłopca z  legionowskiego getta. Przeżyła Powstanie Warszawskie, była więźniem niemieckiego obozu przejściowego Dulag 121.

• Major rezerwy WP, harcerz „Szarych Szeregów” i żołnierz ZWZ-AK w Okręgu Warszawa, uczestnik Powstania Warszawskiego, jeniec stalagu, po ucieczce z obozu żołnierz 1. Dywizji Pancernej w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie.

• Organizatorka pomocy dla żydowskiego chłopca, świadek Powstania Warszawskiego, więźniarka niemieckiego obozu Dulag 121.

• świadek Rzezi Woli, więźniarka obozu koncentracyjnego Auschwitz oraz Bergen-Belsen.

• Konspiratorka Wojskowej Służby Kobiet ZWZ-AK, uczestniczka Powstania Warszawskiego, więźniarka KL Stutthof.

• Uczestnik Powstania Warszawskiego, w latach 2021–2023 prezes Zarządu Głównego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych (ZKRPiBWP).

• Działaczka konspiracji niepodległościowej w Szarych Szeregach, uczestniczka Powstania Warszawskiego, więźniarka stalinowska, nauczycielka, działaczka „Solidarności” Oświaty, major Wojska Polskiego.

• Konspirator Szarych Szeregów i żołnierz AK, Powstaniec Warszawski.

• Fizyk kwantowy, jako dziecko przeżył okupację niemiecką i Powstanie Warszawskie.

• Żołnierz 1. Armii WP, ranny podczas walk w Powstaniu Warszawskim, więzień Auschwitz, saper w 2 Korpusie Polskim gen. Andersa.

• Jako dziecko przeżył samodzielnie Powstanie Warszawskie. Absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, rehabilitant sportowy, kapitan jachtowy, bojerowiec, narciarz, kustosz pamięci o swoim wuju - rotmistrzu Witoldzie Pileckim.

• Żołnierz Szarych Szeregów, Powstaniec Warszawski, konspirator podziemia antykomunistycznego, więzień UB i NKWD.

• Generał brygady rezerwy WP, harcerz, ochotnik w wojnie obronnej 1939 r., żołnierz Organizacji Wojskowej Związek Jaszczurczy i NSZ, powstaniec warszawski, leśnik.

• Łączniczka Komendy Głównej AK w Powstaniu Warszawskim, absolwentka Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego.

• Członkini Instytutu Prymasowskiego Stefana Kardynała Wyszyńskiego, przewodnicząca Krajowej Konferencji Instytutów Świeckich w Polsce, w latach 1969–1981 pracownik w Sekretariacie Prymasa Polski.

• Harcerka, ochotniczka służby sanitarnej w 1939 r., konspiratorka Szarych Szeregów, uczestniczka Powstania Warszawskiego.

• Żołnierz Armii Krajowej i WiN, powstaniec warszawski, więzień okresu stalinowskiego.

• Uczestniczka Powstania Warszawskiego, pielęgniarka.

• Powstaniec Warszawski, członek Prezydium Zarządu Związku Powstańców Warszawskich.

• Jako dziecko przeżyła Powstanie Warszawskie

• W II Rzeczpospolitej znany polski producent kawy. Po wybuchu II wojny światowej przydzielony do Wydziału Propagandy przy Naczelnym Dowództwie. Przedsiębiorąca w czasie okupacji pomagał przeżyć wielu rodakom.

• Porucznik rezerwy WP, żołnierz AK, przymusowy robotnik III Rzeszy, powstaniec warszawski, żołnierz LWP.

• Dziecko wojny, badacz i znawca Warszawy oraz Powstania Warszawskiego.

• Żołnierz Armii Krajowej, a po wojnie II Korpusu Polskiego, Powstaniec Warszawski.

• Świadek okupacji niemieckiej w Warszawie, Powstanie Warszawskie przetrwał z matką w piwnicy. Po wygnaniu z miasta jako dziecko był przymusowym robotnikiem III Rzeszy. Po wojnie oficer Milicji Obywatelskiej.

Robotnik przymusowy w III Rzeszy, urodzony w Warszawie w 1926 r.

Antonina Kalinowska

• Wychowanka Domu Dziecka Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi, świadek Powstania Warszawskiego.

Janina Ostrowska-Kin

• Urodzona w Warszawie, przed wybuchem wojny mieszkanka Kresów Wschodnich, po wojnie szczecinianka, sanitariuszka zgrupowania AK „Róg” w Powstaniu Warszawskim, z zawodu księgowa.

Halina Rogozińska

• Warszawianka, harcerka, żołnierz AK, łączniczka w Powstaniu Warszawskim, inżynier budownictwa.

►Wielkopolanie w powstaniu warszawskim

• Lista uczestników Powstania Warszawskiego pochodzących z Wielkopolski

► Do pobrania

• „Biuletyn IPN” nr 7-8/2024 – Warszawa '44 
• „Biuletyn IPN” nr 7-8/2019 – Powstanie Warszawskie
• Powstanie Warszawskie 1944 w dokumentach z archiwów służb specjalnych, Warszawa 2007
• Piotr Klimczak, Krzysztof Kamil Baczyński, Warszawa 2022
• Pamiętnik z Powstania Warszawskiego w Archiwum IPN we Wrocławiu – do pobrania.  Pamiętnik jest zapisem przeżyć mieszkanki Warszawy Zofii Kotlińskiej. Urodziła się w 1915 r. w Ostrzeszowie (woj. poznańskie). W dniu wybuchu Powstania Warszawskiego miała 29 lat.
• Polacy to nasi przyjaciele. Węgrzy i Powstanie Warszawskie 1944, Instytut Pamięci Narodowej, Węgierski Instytut Kultury, Warszawa 2017

Z serii „Patroni naszych ulic”

• Powstańcy warszawscy, Marcin Przegiętka
• Jacek Pawłowicz, Rotmistrz Witold Pilecki (1901–1948)
• Ewa Celińska-Spodar, Jan Rodowicz „Anoda” (1923–1949)
• Anna Mieszkowska, Irena Sendlerowa (1910–2008)
• Jacek Pawłowicz, Generał Leopold Okulicki „Niedźwiadek” (1898–1946)
• Artur Kubaj, Mecenas Władysław Siła-Nowicki (1913–1994)
• Małgorzata Ptasińska, Stefan Korboński 1901–1989
• Marek Gałęzowski, Generał Stefan Rowecki „Grot” (1895–1944) – na wieść o wybuchu Powstania Warszawskiego Niemcy wydali rozkaz zgładzenia gen. Stefana Roweckiego „Grota”. Jak ustalono w toku śledztwa IPN, generał Stefan Rowecki został zamordowany w okresie pomiędzy 2 a 7 sierpnia 1944 r. na specjalny rozkaz Heinricha Himmlera Przeprowadzenie egzekucji nastąpiło bezpośrednio po wybuchu w Warszawie w dniu 1 sierpnia 1944 r. powstania. Egzekucję przeprowadzono prawdopodobnie na terenie krematorium obozu Sachsenhausen. Nie ustalono miejsca pochówku generała, ani też bezpośrednich sprawców zabójstwa. Więcej – TUTAJ

Z serii: „Bohaterowie Niepodległej”

• Szymon Nowak, Jan Żabiński „Franciszek”, Warszawa 2022
• Szymon Nowak, Jan Kajus Andrzejewski „Jan", Warszawa 2022
• Ewa Marcina Gieniusz CSIC, Ewa Matuszewska „Mewa”, Warszawa 2021
• Tomasz Panfil, Andrzej Rudolf Czaykowski „Garda”, Warszawa 2021
• Marian Miszczuk, Jan Rossman, Warszawa 2021
• Szymon Nowak,  Jan Szypowski „Leśnik”, Warszawa 2020
• Justyna Błażejowska,  Jan Olszewski, Warszawa 2021
• Szymon Nowak, Adolf Pilch „Góra”, „Dolina”, Warszawa 2021

pamięć.pl

• Szymon Nowak, Nie strzelali do Polaków w: „Pamięć.pl” 4–5/2012
• Przemysław Wywiał, Rzeczpospolita Kampinoska w: „Pamięć.pl” 7/2012
• Katarzyna Utracka, Likwidatorzy w Powstaniu w: „Pamięć.pl” 7–8/2013
• Maciej Żuczkowski, Najdłuższy dzień Powstania w: „Pamięć.pl” 7–8/2014
• Katarzyna Utracka, „Monter": dowódca powstania w: „Pamięć.pl” 7–8/2015
• Piotr Stanek, Przez Pruszków do Lamsdorf w: „Pamięć.pl” 10/2015
• Znak nadziei, Andrzej Gładkowski, powstaniec warszawski i autor książek o tematyce historycznej w rozmowie z Filipem Gańczakiem w: „Pamięć.pl” 7–8/2016

► Wydawnictwo IPN – publikacje obcojęzyczne

• Maciej Korkuć, Walcząca Rzeczpospolita 1939–1945 Książka ukazała się także w językach: angielskim, niemieckim, francuskim, rosyjskim, ukraińskim i włoskim.
• The Fighting Republic of Poland 1939–1945 (ENG)
• Die Kämpfende Republik. Polen 1939–1945 (DE)
• La République de Pologne en lutte 1939–1945 (FR)
• La Polonia in lotta 1939–1945 (IT)
• Борющаяся Речь Посполитая. Польша 1939–1945 (RU)
• Польська Республіка в боротьбі 1939–1945 (UA)
• Polacy to nasi przyjaciele. Węgrzy i Powstanie Warszawskie 1944

► Świadectwa

• Jak straszny sen… – świadectwo Danuty Charkiewicz z Powstania Warszawskiego i wypędzenia
• Zryw wolności. Powstanie Warszawskie w relacji Marii Staszewskiej Wieczorek.
• Zryw wolności. Powstanie Warszawskie w relacji Lecha Charewicza.
• Zryw wolności. Powstanie Warszawskie w relacji Henryka Troszczyńskiego.
• Zryw wolności. Powstanie Warszawskie w relacji Andrzeja Chylińskiego
• Zryw wolności. Powstanie Warszawskie w relacji Bogusława Kamoli.
• Niemiecka okupacja Warszawy we wspomnieniach Hanny Woźniak. Projekt IPN: Świadkowie historii, cz. 3
• IPNtv: Wideoczat z historią. Rzeź Woli – „Wideoczat z historią” to program publicystyczno-historyczny; gośćmi Piotra Dmitrowicza byli: - ks. Stanisław Kicman - świadek historii - Agnieszka Cubała - autorka książek o Powstaniu Warszawskim
• PAŁACYK MICHLA – Janusz Brochwicz-Lewiński – Armia Krajowa: świadectwa Niezwyciężonych [4/5]
• Cena naszej wolności – Wola Pamięci 1944 – 5 sierpnia 1944 r. na warszawskiej Woli Niemcy dokonali masowych eksterminacji na ludności cywilnej – bez względu na wiek, płeć. Szacuje się iż podczas powstania warszawskiego zamordowanych zostało ok. 50 000 mieszkańców dzielnicy.
• Po miejscach pamięci na Woli ekipę IPN TV oprowadza Jan Zieliński (1933-2014) – pulmonolog, autor książki pt. "Szpital Dobrej Woli: Szpital Wolski 1939–1945". W materiale występują również świadkowie historii: Wanda Karwańska oraz Stanisław Maciej Kicman. Materiał został zrealizowany w 2012 r. w ramach projektu Wola Pamięci 1944.

Projekt „Wola Pamięci 1944” – 5 sierpnia 2012

• Wywiad z dr Marią Wardzyńską - Wola Pamięci 1944 – Biuro Edukacji Publicznej IPN w ramach projektu "Wola Pamięci 1944" zbiera relacje, świadectwa, dokumenty oraz zdjęcia dotyczące dokonanej przez Niemców eksterminacji ludności cywilnej w sierpniu 1944 roku na warszawskiej Woli. W związku z siedemdziesiątą rocznicą tych tragicznych wydarzeń prezentujemy rozmowę z historykiem IPN dr Marią Wardzyńską, która w swojej pracy naukowej zajmuje się m. in. tematem tzw. Rzezi Woli.
• Niemiecka okupacja Warszawy we wspomnieniach Hanny Woźniak – Projekt „Świadkowie Historii”: posłuchaj Hanny Woźniak, która pamięta dobrze czasy okupacji, łapanek, powstania warszawskiego, piwnicę przy Świętojerskiej, gdzie razem z bliskimi ukrywała się niemal do końca powstania. I pamięta wypędzenie ostatnich cywilów ze zrujnowanej stolicy do obozu przejściowego w Pruszkowie.
• II wojna światowa we wspomnieniach Alicji Jezierskiej – Projekt „Świadkowie Historii”: posłuchaj Alicji Jezierskiej, która opowiada o masowych zbrodniach dokonywanych przez Niemców na Polakach podczas II wojny światowej na terenie Generalnego Gubernatorstwa (m.in. masakra wawerska, Powstanie Warszawskie).

► IPNtv

• [ZWIASTUN] Wiara`44 – film dokumentalny 
  Faith '44 – [DOCUMENTARY] Instytut Pamięci Narodowej przygotował pierwszy w historii film opowiadający o znaczeniu wiary oraz roli duchownych podczas Powstania Warszawskiego. W latach międzywojennych Warszawa nie była miastem nadmiernie religijnym. Ten stan rzeczy uległ zmianie po wybuchu II wojny światowej. Podczas okupacji, pod wpływem szoku wywołanego upadkiem państwa i stałego zagrożenia życia, tysiące warszawiaków wróciło do regularnych praktyk religijnych. Z kolei trudne warunki życia podczas Powstania Warszawskiego spowodowały dalsze pogłębienie wiary w opiekę Bożą i potrzebę życia sakramentalnego. W wyprodukowanym przez Biuro Edukacji Narodowej IPN filmie, wykorzystano materiały notacyjne z Archiwum Historii Mówionej Muzeum Warszawskiego oraz archiwalne fotografie i materiały wideo.  Dokument trwa 30 minut. Premiera dokumentu w języku polskim miała miejsce rok temu. 1 sierpnia 2024 r. o godz. 15.00 będzie miała miejsce premiera filmu w języku angielskim: Faith '44.
• Ucieczka [FILM DOKUMENTALNY]

• Zrealizowany w 2024 roku z okazji 80. rocznicy Powstania Warszawskiego film dokumentalny w reżyserii Rafała Brylla to opowieść mającej obecnie 101 lat i mieszkającej w Warszawie na Saskiej Kępie Barbary Gancarczyk z domu Piotrowskiej ps. „Pająk” (ur. 18 kwietnia 1923 roku) – uczestniczki Powstania Warszawskiego, sanitariuszki harcerskiego batalionu „Wigry” Warszawskiego Oddziału Armii Krajowej. Nie jest to jednak filmowa opowieść o jej udziale w powstaniu, ale o tym, co działo się już po tym, gdy wraz z tysiącami innych warszawiaków przez niemiecki obóz przejściowy Durchgangslager 121 w Pruszkowie została wysłana do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy i trafiła do wojennego Wrocławia. Filmowa opowieść głównej bohaterki, która w 1944 roku miała 21 lat, dotyczy jej pobytu w wojennym Wrocławiu, warunków, jakie panowały w niemieckim obozie pracy, a także pracy w FAMO, będącym w czasie II wojny światowej jednym z największych wrocławskich zakładów przemysłowych, które zatrudniały tysiące cudzoziemskich robotników przymusowych, w tym Polaków.
• Playlista Powstanie Warszawskie
• Komendanci Obwodów Okręgu Warszawskiego AK w godzinie próby – Michał Zarychta [WYKŁAD]
• „Rechts, links, geradeaus…” – Film o losie mieszkańców Warszawy wygnanych przez Niemców w trakcie Powstania Warszawskiego i po jego zakończeniu w październiku 1944 roku
• Niezwyciężeni [PL] – historia odzyskania wolności przez Polskę opowiedziana przez Mirosława Zbrojewicza.
• The Unconquered [Niezwyciężeni] [ENG] – historia odzyskania wolności przez Polskę opowiedziana przez Sean Bean'a
• „Niezwyciężeni. Czas Próby” to porywająca opowieść o walce Polaków o niepodległość w latach 1918 – 1939 i prequel filmu „Niezwyciężeni”.
• IPN o powstaniu warszawskim: w nauce, w komiksie, na wystawie, w grze miejskiej
• Jak straszny sen… – świadectwo Danuty Charkiewicz z Powstania Warszawskiego i wypędzenia 
• 75 rocznica rzezi Woli.
• Ekspertyza ws. obozu przejściowego w Pruszkowie (Durchgangslager 121 Pruszków) [DYSKUSJA o KSIĄŻCE]

Dyskusja poświęcona eksodusowi ludności cywilnej w okresie Powstania Warszawskiego. W dyskusji udział wzięli: Maria Zima-Marjańska, autorka – Instytut Pamięci Narodowej, Małgorzata Bojanowska – Muzeum Dulag 121 w Pruszkowie, dr Agnieszka Praga – Instytut Pamięci Narodowej, prof. Wiesław Jan Wysocki – Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

• [ROLKA] 80 lat temu upadło Powstanie Warzawskie: Po kapitulacji Powstania Warszawskiego tysiące mieszkańców Warszawy trafiło do Dystryktu Krakowskiego Generalnego Gubernatorstwa - dr Dawid Golik, Oddział IPN w Krakowie [rokla, FB OIPN w Krakowie] 
• Na odsiecz powstańczej Warszawie [Spot]
• VI Obwód Praga AK w Powstaniu Warszawskim – Radosław Stróżyk [WYKŁAD]
• Rachunki za Powstanie: spojrzenie prawników / Uprising from juristic point of view [Panel 3]
• Rachunki za Powstanie Warszawskie (1944–2024). Kontekst sowiecki i międzynarodowy [Panel 5]
• Nie mogę tego wymazać z pamięci... – Wola Pamięci 1944
• Powstańcy warszawscy w obozie Stutthof [DYSKUSJA ONLINE]

O trudnej historii II wojny światowej rozmawiają: dr Marcin Owsiński (kierownik Działu Naukowego Muzeum Stutthof w Sztutowie) oraz dr Daniel Czerwiński z Oddziału IPN w Gdańsku.

• Pierwszy dzień – Dziesięć kroków. Memoriał warszawski 1944 – Piosenka pt. „Pierwszy dzień” w wykonaniu Weroniki Kowalskiej jest singlem promującym płytę pt. „Dziesięć kroków – Memoriał warszawski 1944". I „Dziesięć kroków – Memoriał warszawski 1944” to projekt muzyczno-wokalny Instytutu Pamięci Narodowej i Fundacji „Sztafeta” upamiętniający losy ludności cywilnej w czasie Powstania Warszawskiego.
• Bohaterki N.N – Dziesięć kroków. Memoriał warszawski 1944

Więcej: Płyta: Dziesięć kroków. Memoriał Warszawski 1944 – do pobrania książeczka z tekstami utworów

• Wielkopolanie w Powstaniu Warszawskim [ROZMOWA ONLINE]
• Komunistyczna propaganda wobec Powstania Warszawskiego
• 78 rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego [KONCERT]
• IPN TV - Konferencja "Teren Wobec Powstania Warszawskiego" - Mirosław Surdej
• IPN TV - Konferencja - Teren wobec Powstania Warszawskiego - dr Henryk Piskunowicz
• IPN TV - Konferencja - Teren wobec Powstania Warszawskiego - prof dr hab. Piotr Niwiński
• IPN TV - Konferencja - Teren wobec Powstania Warszawskiego - dr Andrzej Chmielarz
• Konferencja - Teren wobec Powstania Warszawskiego - dr Krzysztof Kacprzyk
• Konferencja - Teren wobec Powstania Warszawskiego - Piotr Łapiński
• Konferencja „Teren Wobec Powstania Warszawskiego" - dr Piotr Sadowski
• Konferencja "Teren Wobec Powstania Warszawskiego" - dr Mariusz Bechta
• Warszawskie struktury konspiracji narodowej w latach 1939-1944 – dr Wojciech Muszyński [WYKŁAD]
• Teledysk Kasia Malejonek Jedna Chwila Pannny Wyklęte (Inka)
• Ewa Matuszewska – cykl BOHATEROWIE NIEPODLEGŁEJ
• Nagroda Kustosza Pamięci Narodowej 2019 – Marek Strok – Marek Strok Wybitny znawca i badacz Powstania Warszawskiego. Jego fascynacja losami żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego zrodziła najpełniejszą kolekcję biogramów powstańców warszawskich, nieocenioną dla każdego historyka zajmującego się dziejami zbrojnego zrywu sprzed 75 lat. Od kilkudziesięciu lat, współpracując blisko ze środowiskami powstańczymi, dokumentuje dzieje konspiracji i powstańczej Warszawy. Zebrał ponad 50 tys. nazwisk, pseudonimów i innych danych osobowych uczestników Powstania. Na podstawie tej listy Muzeum Powstania Warszawskiego stworzyło dostępną online bazę powstańców. Dzięki jego badaniom możliwe było utrwalenie na Murze Pamięci w Muzeum Powstania Warszawskiego nazwisk ok. 12 tys. żołnierzy podziemia poległych w Warszawie w 1944 r. Obecnie Marek Strok tworzy bazę ofiar rzezi Woli. Mozolnie, kamienica po kamienicy, odtwarza nazwiska mieszkańców Woli zamordowanych w sierpniu 1944 r. Zaangażowanie laureata w sprawy Powstania Warszawskiego wykracza poza pracę dokumentalisty. Marek Strok jest również autorem artykułów i haseł do Wielkiej ilustrowanej encyklopedii Powstania Warszawskiego. Jest także współautorem i konsultantem wielu ważnych prac historycznych dotyczących Powstania Warszawskiego i okupacji niemieckiej. Materiał źródłowy zgromadzony przez Marka Stroka i stworzone przez niego bazy to podstawowe źródło do badań nad Powstaniem Warszawskim.
• „Marsz do Powstania!” – dwudziesty odcinek cyklu „Jak Polki zadziwiały świat” – 15 września 2024 Na temat kobiet w Powstaniu Warszawskim, a także o wystawie „Bohaterki wśród bohaterów” wypowiedzą się goście dr Karoliny Wandy Olszowskiej (Uniwersytet Jagielloński):  dr Tomasz Łabuszewski – Dyrektor Oddziału IPN,, Magdalena Poręba – współautorka wystawy „Bohaterki wśród bohaterów” z IPN. 

► Dodatki do prasy – do pobrania

• „80. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego” – dodatek specjalny do tygodnika „Do Rzeczy” nr 31/2024
• Dodatek do „Gazety Polskiej” w 78 rocznicę Powstania Warszawskiego z 27 lipca 2022
• „Warszawa 44” – dodatek IPN do „Niezależnej Gazety Polskiej”
• Czas deportacji i przesiedleń – Dodatek historyczny IPN 5/2008 (12)VIII do „Naszego Dziennika” z 30 maja 2008

► Wystawy

• Powstanie Warszawskie 1944. Bitwa o Polskę [PL/EN] – wystawa elementarna została przygotowana przez Centralę Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie. Przedstawia podstawowe informacje o powstańczym zrywie naszej stolicy w sierpniu i wrześniu 1944 roku. Jest pierwszą – w całości kolorową – wystawą o Powstaniu Warszawskim, dzięki kunsztownemu procesowi koloryzacji zdjęć czarno-białych dokonanemu przez Mikołaja Kaczmarka. Zaprezentowane fotografie pochodzą ze zbiorów m.in. Muzeum Powstania Warszawskiego, Polskiej Agencji Prasowej, Ośrodka KARTA i kolekcji prywatnych.

► „Powstanie Warszawskie 1944. Bitwa o Polskę. Materiały edukacyjne do wystawy elementarnej"

Jest to dodatek edukacyjny do wystawy elementarnej o tym samym tytule, która w zwięzły sposób przedstawia historię zrywu Armii Krajowej i warszawiaków przeciwko okupantowi niemieckiemu. Publikacja zawiera plansze wystawy oraz zestaw ćwiczeń wraz z komentarzem metodycznym ułatwiającym pracę z ekspozycją. Przeznaczona jest przede wszystkim dla nauczycieli i osób zajmujących się dydaktyką historii. Materiał jest rekomendowany do pracy z uczniami powyżej 14 r.ż.

• „Bohaterki wśród bohaterów" [PL] Bohaterki wśród bohaterów [spot] [ENG] Heroines Among Heroes [wideo spot]
• Wystawa  „Z piekła do piekła”  poświęcona uczestnikom Powstania Warszawskiego, którzy po jego zakończeniu doświadczyli represji komunistycznych – Izba Pamięci na Strzeleckiej 8, Warszawa, 31 lipca 2024 Wszystkie te osoby doświadczyły najpierw piekła powstania, a potem piekła aresztu WUBP przy ul. Strzeleckiej 8. Wiele z nich po otrzymaniu wyroku odbywało kary w Centralnym Więzieniu MBP Warszawa I przy ul. Rakowieckiej 37, w Więzieniu Karno-Śledczym MBP Warszawa III przy ul. 11 Listopada 66, zwanym „Toledo”,  w Rawiczu, Strzelcach Opolskich lub we Wronkach, a także w Specjalnym Obozie NKWD nr 10 w Rembertowie. Na 6 planszach zaprezentowano postacie powstańców, kobiet i mężczyzn, przedstawicieli różnych zawodów i różnych nurtów politycznych.
• Wystawa „Cudzoziemcy w Powstaniu Warszawskim”
• „Pokolenie Baczyńskiego” – wystawa IPN, reportaż
• Wystawa „Pokolenie Baczyńskiego” – w roku stulecia urodzin Krzysztofa Kamila Baczyńskiego Biuro Edukacji Narodowej IPN przygotowało wystawę plenerową „Pokolenie Baczyńskiego”.
• Wystawa „Pokolenie Baczyńskiego” (w jęz. polskim i angielskim) została przygotowana przez pion edukacyjny Instytutu Pamięci Narodowej. Składa się z części ogólnopolskiej oraz trzynastu wersji regionalnych, przygotowanych przez oddziały i delegatury IPN z całego kraju. Inauguracyjna prezentacja wystawy miała miejsce na Dziedzińcu Wielkim Zamku Królewskiego w Warszawie – Muzeum od 27 września do 15 listopada 2021 r. Obecnie wystawa w trzynastu wersjach regionalnych jest prezentowana w kolejnych miastach w Polsce.

W regionie łódzkim prezentujemy biografie Krzysztofa K. Baczyńskiego, Karola Wojtyły, Reginy Pleśniewicz i Anieli Dziewulskiej-Łosiowej (część ogólnopolska), a także Marka Edelmana, Haliny Szwarc i Jerzego Miecznikowskiego (część regionalna).

Autorką części łódzkiej jest Marzena Kumosińska, pracownik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Łodzi.

W celu wypożyczenia wystawy, prosimy o kontakt z Oddziałowym Biurem Edukacji Narodowej IPN w Łodzi, tel. 42/ 201-46-61; e-mail: oben.lodz@ipn.gov.pl

► Gdzie szukać informacji o ofiarach niemieckich represji?

straty.pl - to internetowa i ogólnodostępna baza ofiar niemieckich zbrodni w czasie II wojny światowej będąca wynikiem programu dokumentacyjnego Instytutu Pamięci Narodowej „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945”.

Podstawowym celem programu jest ustalenie imiennej listy obywateli II RP, którzy zostali poddani wszelkiego rodzaju represjom ze strony okupanta niemieckiego w latach 1939–1945. Program „Straty osobowe” przywraca nazwiska wszystkim możliwym dziś do zidentyfikowania ofiarom i osobom represjonowanym, które we wrześniu 1939 roku były obywatelami II RP (wszystkich narodowości). Baza „Straty” jest indeksem ofiar i osób represjonowanych – nie gromadzi skanów dokumentów na podstawie których wprowadzane są informacje – wskazuje jednak miejsca, gdzie dokumenty takie można odnaleźć.

W bazie danych zebrano informacje o 5 565 892 ofiarach i osobach represjonowanych przez niemiecki reżim, m.in. abp. Antonim Julianie Nowowiejskim, Henryku Ząbku, Marii Hiszpańskiej-Neumann, a także dwóch kobietach, których obrączki zostały odnalezione w wyniku prac poszukiwawczych w Dolinie Śmierci w Chojnicach: Irenie Szydłowskiej i Annie Stołowskiej.

• Baza strat
• Wyszukiwanie osób represjonowanych
• [SPOT] Poznaj losy Swoich bliskich, ofiar niemieckich zbrodni z lat 1939-1945. Ocal pamięć rodziny

Archiwa zagraniczne:

Arolsen Archivew - to Międzynarodowe Centrum Badań Prześladowań Nazistowskich i jednocześnie największe archiwum dokumentów dotyczących ofiar i Ocalonych. Zbiory zaiwerają informacje o 17,5 mln osób i są wpisane na listę dziedzitwa UNESCO „Pamięć Świata". Znajdujące się w nich dokumenty dotyczą wielu różnych grup ofiar reżimu nazistowskiego i stanowią ważne źródło informacji dla dzisiejszego społeczeństwa W Bad Arolsen w Hesji (Niemcy) mieści się największe na świecie archiwum poświęcone ofiarom reżimu nazistowskiego oraz Ocalonym.

Arolsen Archives: international Center on Nazi Persecution; Große Allee 5–9; 34454 Bad Arolsen
Niemcy, tel: +49 (0)5691 629-0; fax: +49 (0)5691 629-501

• Wyszukiwanie ofiar represji
• Wspieramy Arolsen Archives w realizacji projektu #StolenMemory

► Bazy IPN - więcej materiałów:

• IPN
• straty.pl
• IPNtv
• Archiwum Pełne Pamięci
• portal przystanekhistoria.pl
• Inwentarz Archiwalny IPN [PL] [ENG]

► Wnioski o udostępnienie dokumentów z Archiwum IPN

• Inwentarz archiwalny i bazy danych IPN
• Wnioski o udostępnienie dokumentów z Archiwum IPN

Kontakt dla mediów:

dr Rafał Kościański
rzecznik prasowy IPN
tel. +48 735 205 793
rzecznik@ipn.gov.pl

AUDIO:

• 2 października obchodzimy Dzień Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy - Michał Zarychta, OBBH IPN w Warszawie