Nawigacja

Zapowiedzi wydawnicze IPN

 

Zapowiedzi wydawnicze IPN

Wielkopolskie drogi do niepodległości. Powstanie Wielkopolskie 1918–1919. Historie lokalne, red. Olaf Bergmann, Elżbieta Wojcieszyk, Poznań–Warszawa 2018, 200 s., ISBN: 978-83-8098-518-6

Książka składa się, poza wstępem i zakończeniem, z dwunastu artykułów. Pierwszy z nich Andrzeja Gulczyńskiego (PTPN), Polski Sejm Dzielnicowy. Znaczenie, stan badań i postulaty badawcze. Drugi artykuł napisał Kazimierz Krawiarz (Izba Pamiątek Regionalnych w Kórniku), Udział kórniczan i bninian w polskim Sejmie Dzielnicowym. Anna Poniedziałek i Łucja Stasik (Uniwersytet Medyczny w Poznaniu) są autorkami kolejnego pt. Prof. nadzw. dr hab. ortopedii Ireneusz Wierzejewski – rodzinie, medycynie, ojczyźnie. Kolejny artykuł napisał Dariusz Leśniewski (Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy), Wkład lokalnych społeczności w organizację, przebieg i upamiętnienie frontu północnego Powstania Wielkopolskiego 1918–1919 – zarys problematyki. Następny artykuł jest autorstwa Marii Mielcarzewicz (Stowarzyszenie Rodzin Powstańców Wlkp). Powstanie Wielkopolskie w Środzie 1918 – 1919 opis wydarzeń na podstawie wspomnień mieszkańców. Łukasz Piotrowski (Muzeum Regionalne w Stęszewie) napisał artykuł pt. Stęszew w Powstaniu Wielkopolskim i mjr J. Szyfter, gdzie zawarł m.in. opis okoliczności zdobywania lotniska Ławica. Kolejny artykuł napisał Dariusz Paprocki (Muzeum Poznańskiego Czerwca 1956), pt. Ziemia goślińska i jej mieszkańcy podczas powstania wielkopolskiego oraz walk o niepodległość Polski w 1920 r. Ryszard Chruszczewski (nauczyciel w Szkole Podstawowej w Suchym Lesie), Problematyka Powstania Wielkopolskiego i jego bohaterów na terenie gminy Suchy Las, a Sławomir Pałasz (Zdunowski Ośrodek Kultury) Powstańcza batalia o Zduny. Eugeniusz Śliwiński (historyk wojska, regionalista leszczyński) jest autorem kolejnych dwóch artykułów: Niespokojna linia demarkacyjna oraz Uroczystości powrotu Leszna do Polski 17-18 stycznia 1920 r., a ostatni artykuł napisała Kamila Czechowska (Muzeum Ziemi Szubińskiej), Pomnik-mogiła Powstańców Wielkopolskich na cmentarzu w Szubinie.

Maciej Klich, Niepokorny. Historia lat 1976–1989, Katowice 2018, 512 s., ISBN: 978-83-8098-499-8

Maciej Klich (ur. 1958) w latach 1976–1977 studiował na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (kolportował tam m.in. materiały ROPCiO, potem utrzymywał jeszcze kontakty z krakowskimi środowiskami opozycyjnymi). Od 1977 do 1981 r. studiował historię na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Należał do grupy współzałożycieli NZS na tej uczelni i najbardziej aktywnych członków organizacji. W latach 1980–1981 pełnił m.in. funkcje: sekretarza Międzywydziałowego Komitetu Koordynacyjnego NZS UŚ, sekretarza Regionalnego Komitetu Koordynacyjnego NZS Uczelni Górnego Śląska, w 1981 r. przewodniczącego Uczelnianej Komisji Rewizyjnej NZS Uniwersytetu Śląskiego, w tym roku zakładał KOWzaP na uczelni, był też członkiem KPN. W pierwszych dnia stanu wojennego zabezpieczył dokumentację NZS UŚ. Internowany od grudnia 1981 r. do lipca 1982 r. (przetrzymywany był w areszcie KW MO w Katowicach, Jastrzębiu-Szerokiej, Uhercach, Rzeszowie-Załężu i Nowym Łupkowie). Podczas pobytu w ośrodkach internowania wykonał m.in. blisko siedemdziesiąt stempli, którymi podbito kilka tysięcy kopert, kart i bloczków, kilkanaście szablonów do nadruków oraz około 30 rysunków i rzeźb, stając się w ten sposób czołowym twórcą artystycznym na tym polu w całym regionie. W latach 1981–1984 studiował (z przerwami) na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej w Gliwicach (tworzył wówczas m.in. formy graficzne na użytek organizacji podziemnych z Górnego Śląska). W 1984 r. wyemigrował do Szwecji, gdzie aktywnie działał m.in. w niezależnym harcerstwie i organizacjach zajmujących się pomocą dla Polaków represjonowanych w kraju, na różne sposoby wspierał też środowiska opozycyjne na Górnym Śląsku  Odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej i Krzyżem Wolności i Solidarności.

Książka jest – jak pisze sam autor, z wykształcenia historyk – „hybrydowym” opracowaniem, to znaczy łączy wątki autobiograficzne i osobiste konstatacje z „diariuszem dokumentującym zdarzenia zarówno w NZS, podczas stanu wojennego i na emigracji”. Wydarzenia z życia autora i historia Niezależnego Zrzeszenia Studentów (głównie w województwie katowickim) przedstawione zostały przy tym na szerokim tle historycznym, zarówno w kontekście regionalnym, jak i ogólnokrajowym.

Książka podzielona została na pięć rozdziałów, poprzedzonych krótkim wstępem oraz prologiem, kończy ją niedługa rekapitulacja i epilog oraz obszerny aneks z załącznikami – zdjęciami, dokumentami i innymi materiałami ikonograficznymi. Całość otwiera interesująca przedmowa Minęły lata autorstwa prof. Leonarda Neugera, polonisty, historyka literatury i tłumacza, aresztowanego na pięć miesięcy po Marcu ̓68, jednego z założycieli „Solidarności” na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, z którym Maciej Klich przebywał w ośrodkach internowania. Podobnie jak autor wspomnień, L. Neuger wyemigrował do Szwecji, gdzie mieszkał do 2015 r.

Tomasz Balbus, „Fakir” Sergiusz Kościałkowski, t. 1: Życie i wojna na Wileńszczyźnie, Warszawa 2018, 1192 s., ISBN: 978-83-8098-497-4

Biografia wywodzącego się z rodziny polsko-francuskiej, urodzonego na Litwie, wychowanego w polsko-żydowskim Wilnie Sergiusza Kościałkowskiego prezentuje losy i walkę pokolenia Polski niepodległej, zniszczonego przez totalitaryzmy niemieckich nazistów i rosyjskich bolszewików.

Tom pierwszy pracy przedstawia struktury i działalność kontrwywiadu AK, funkcjonowanie podziemnego sądownictwa, wydawane wyroki na kolaborantów i agentów NKWD oraz gestapo. Omówione zostały też najgłośniejsze akcje likwidacyjne AK w Wilnie.

Autor przebadał dokumenty polskie, litewskie, niemieckie, rosyjskie, żydowskie; dotarł też do wielu świadków wydarzeń. Wykorzystał zachowane dokumenty AK, Abwehry, gestapo, policji litewskiej i sowieckich służb bezpieczeństwa.

U polskich stali granic. W 90. rocznicę powstania Korpusu Ochrony Pogranicza,  red. Artur Ochał, Michał Ruczyński, Paweł Skubisz, Szczecin – Warszawa 2018, 440 s., ISBN: 978-83-8098-528-5

Korpus Ochrony Pogranicza (1924–1939) był specjalną formacją wojskową, utworzoną w celu ochrony granicy wschodniej i bezpieczeństwa mieszkańców kresów II Rzeczypospolitej Polskiej. Przez piętnaście lat żołnierze KOP czujnie strzegli i zdecydowanie bronili Polski przed sowiecką dywersją i pospolitym bandytyzmem oraz litewskimi bojówkami i zwalczali przemyt na granicy wschodniej. We wrześniu 1939 r. oddziały KOP walczyły przeciwko Niemcom na wielu zagrożonych odcinkach frontu zachodniego, a 17 września, podczas sowieckiej agresji, jako pierwsi stali się jej ofiarami. W 2014 r., w dziewięćdziesiątą rocznicę utworzenia KOP, staraniem pracowników Instytutu Pamięci Narodowej oraz funkcjonariuszy Straży Granicznej w Warszawie odbyła się konferencja naukowa pt. „U polskich stali granic”. Efektem sympozjum jest wydawnictwo pokonferencyjne, obejmujące wystąpienia uczestników. W materiałach znalazły się także dodatkowe opracowania, pomocne czytelnikom poznającym dzieje tej formacji.

Dzieje Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim, t. 3, 1972–1978, red. Michał Siedziako, Zbigniew Stanuch, ks. Grzegorz Wejman, Szczecin – Warszawa 2018, 472 s., ISBN: 978-83-8098-548-3

W październiku 2017 r. na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Szczecińskiego została zorganizowana trzecia konferencja naukowa poświęcona historii Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim. Niniejsza publikacja jest zapisem wygłoszonych wówczas referatów. Projekt realizowany jest we współpracy z Wydziałem Teologicznym US. Publikacja powstała w ramach Centralnego Projektu Badawczego „Władze komunistyczne wobec Kościołów i związków wyznaniowych w Polsce 1944–1989”.

Roman Zygadlewicz „Zawor”, Na cichym froncie. Relacja z działalności konspiracyjnej w Łodzi 1939–1945, red. Tomasz Toborek i Joanna Żelazko, Łódź – Warszawa 2018, 496 s., ISBN: 978-83-8098-504-9

Biblioteka Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi

Książka jest zapisem relacji Romana Zygadlewicza ps. „Zawor” (żołnierza Armii Krajowej Okręg Łódź) z działalności AK w Łodzi w latach 1939–1945, opatrzonym przez redaktorów aparatem naukowym. Publikacja ukazuje losy mieszkańców łódzkiej dzielnicy Bałuty, zarówno żyjących tam od dawna, jak i przymusowo przesiedlonych przez okupanta w czasie wojny. Była to dzielnica szczególna, ponieważ to na jej terenie Niemcy utworzyli obóz (przemianowany następnie na więzienie policyjne) w Radogoszczu, obóz dla polskich dzieci i młodzieży przy ul. Przemysłowej, „obóz rasowy” oraz getto. Zygadlewicz zapisał to, co akowcy wiedzieli o tych miejscach, ale również opisał działania, jakie żołnierze AK prowadzili na Bałutach, a także nastroje i nadzieje Polaków mieszkających w okupowanej Łodzi (funkcjonującej pod nazwą Litzmannstadt) oraz to, jak zachowywali się Niemcy. Uzupełnienie relacji stanowią zdjęcia opisywanych miejsc związanych z konspiracją.

Adam Grzybowski, Jacek Tebinka, Na wolność przez Lizbonę. Ostatnie okręty polskich nadziei, Warszawa 2018, 640 s., ISBN: 978-83-8098-493-6

Książka ukazuje losy licznej polskiej kolonii uchodźczej w Portugalii w latach 1939–1945.

Aneta Nisiobęcka, Z Lens do Wałbrzycha. Powrót Polaków z Francji oraz ich adaptacja w Polsce Ludowej w latach 1945–1950, Warszawa 2018, 372 s., ISBN: 978-83-8098-165-2, (seria „Monografie”, t. 140)

Celem książki jest odpowiedź na pytania: jakie były założenia komunistycznych władz w Polsce wobec repatriacji i reemigracji, a jaka de facto była linia polityczna Francji wobec reemigracji górników, rolników i robotników przemysłowych? Na jakim szczeblu władzy podejmowano nad Sekwaną decyzje dotyczące powrotu Polaków do ojczyzny? Czy Francja zmieniła stanowisko wobec polityki reemigracyjnej dopiero po opadnięciu żelaznej kurtyny? Istotne było również ujawnienie opinii Polonii francuskiej na temat reemigracji oraz argumentów za powrotem, którymi posługiwały się organizacje polonijne we Francji. Na uwagę zasługuje także omówienie skali akcji repatriacyjnej i reemigracyjnej. Ze względu na procesy adaptacyjne nie bez znaczenia jest sprawa adekwatności założeń komunistycznej polityki repatriacyjnej i reemigracyjnej oraz związanych z nią obietnic awansu zawodowego polskich robotników w stosunku do rzeczywistości stalinowskiej Polski.

Archiwum Wiktora Kulerskiego. Dokumenty podziemnej „Solidarności” 1982–1986, wstęp i oprac. Jan Olaszek, posłowie Andrzej Friszke, IPN, Stowarzyszenie „Archiwum Solidarności”, 812 s., Warszawa 2018, ISBN: 978-83-8098-470-7

Archiwum Wiktora Kulerskiego jest największym zbiorem dokumentacji podziemnej „Solidarności”, jaki istnieje. Obejmuje setki dokumentów typu wewnętrznego, poufnego, a więc wprowadza czytelnika w codzienność funkcjonowania podziemnych struktur. Rzadko kiedy konspiracje zachowują tego typu materiały, gdyż ich przejęcie przez wroga może spowodować nieobliczalne konsekwencje. Gromadzenie tych dokumentów było więc aktem odwagi i ryzyka, ale dziś są one dla historyków źródłami bezcennymi, oddającymi wiele szczegółów działalności, towarzyszący jej nastrój, klimat, postawy i niepokoje [...] Mamy do czynienia z tomem źródeł o niezwykłej wadze, kluczowych dla badań nad konspiracją solidarnościową i w ogóle Polską lat osiemdziesiątych (z recenzji prof. dr. hab. Andrzeja Friszkego)

Publikacja w ramach centralnego projektu badawczego IPN „Opozycja i opór społeczny w PRL 1956–1989”.

Miloš Doležal, Jakby nam już dzisiaj przyszło umrzeć. Dramat życia, kapłaństwa i męczeńskiej śmierci czyhoskiego proboszcza ks. Josefa Toufara, Warszawa 2018, 504 s., ISBN: 978-83-8098-516-2

Biografia czeskiego księdza męczennika Josefa Toufara, proboszcza z Czyhoszczy na Wysoczynie. 11 grudnia 1949 r. podczas odprawianej przez niego w czyhoskim kościele mszy świętej kilkakrotnie poruszył się krzyżyk ołtarzowy. Władze uznały, że zostało to sfingowane przez Toufara. Księdza aresztowano i brutalnymi metodami zmuszano do tego, by przyznał się do skonstruowania oszukańczego mechanizmu, za pomocą którego rzekomo poruszał krzyżykiem. W wyniku tortur ks. Toufar zmarł, został potajemnie pochowany w zbiorowym grobie na cmentarzu w miejscowości Ďáblice (dziś część Pragi).

Przemysław Gasztold, Towarzysze z betonu. Dogmatyzm w PZPR 1980–1990, Warszawa 2018, 832 s., ISBN: 978-83-8098-420-2

Cezura czasowa pracy to lata 1980–1990. W tym okresie na czele partii stało czterech I sekretarzy KC, którzy prowadzili odrębną politykę wewnętrzną. Tendencja zachowawcza cieszyła się wśród członków partii największą popularnością na początku lat osiemdziesiątych, gdyż w momencie politycznego przesilenia władze nie były w stanie zapobiec żywiołowemu tworzeniu nieformalnych grup partyjnych. Pacyfikacja zorganizowanych form dogmatyzmu, przeprowadzona przez gen. Jaruzelskiego w latach 1982–1983, spowodowała zanik instytucjonalnych form marksistowskiej ortodoksji, ale dogmatyzm jako postawa polityczna był obecny w życiu partii aż do XI Zjazdu PZPR w styczniu 1990 r.

 

 

do góry