Nawigacja

Видання IPN укр

Książki

Kościół, Żydzi, jezuici. Wokół pomocy Żydom w czasie II wojny światowej

  • Kościół Żydzi Jezuici. Wokół pomocy Żydom w czasie II wojny światowej
    Kościół Żydzi Jezuici. Wokół pomocy Żydom w czasie II wojny światowej

Kościół, Żydzi, jezuici. Wokół pomocy Żydom w czasie II wojny światowej, red. Michał Wenklar, IPN, Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie, Kraków 2021, 290 s., SBN 978-83-8229-341-8

Książka jest poświęcona trudnemu i wciąż wywołującemu emocje tematowi postaw Polaków wobec stojących w obliczu Zagłady Żydów. Literatura na ten temat jest coraz bogatsza, ale mimo upływu ponad 70 lat od końca II wojny światowej, wciąż jeszcze niewiele możemy powiedzieć o skali pomocy, jaką Polacy oferowali Żydom. Wiemy, że była znacząca, o czym świadczy choćby liczba przyznanych Polakom przez Instytut Yad Vashem tytułów Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Znamy poszczególne, zwłaszcza te najbardziej drastyczne przypadki represji, jakim poddawani byli niosący Żydom pomoc Polacy. Nie mamy jednak wciąż całościowych danych mówiących, ilu było pomagających, jakie były ich motywacje, ilu z nich doznało represji z rąk niemieckich, ilu Żydom udało się przeżyć dzięki ich pomocy. Nie mamy też pełnej wiedzy na temat roli, jaką w tej pomocy odegrał Kościół katolicki.

Zawarte w książce Kościół, Żydzi, jezuici. Wokół pomocy Żydom w czasie II wojny światowej artykuły skupiają się na trzech obszarach: pomocy w skali całego okupowanego kraju, pomocy oferowanej przez Kościół katolicki i w końcu pomocy udzielanej przez księży jezuitów.

Całość książki otwiera utrzymane w eseistycznej formie spojrzenie zarazem z zewnątrz, jak i z najbardziej zainteresowanego środowiska. Jest to bowiem artykuł o pomocy udzielanej przez Kościół autorstwa rabina Abrahama Skorki, byłego naczelnego rabina Argentyny, a zarazem dziecka polskich Żydów uratowanych z Holocaustu. Żeby mówić o postawach Polaków i Żydów w czasie II wojny światowej, konieczne jest pokazanie kontekstu – zarysowanie chociaż kształtu relacji polsko-żydowskich przed wojną, a następnie warunków narzuconych przez okupanta. Tomasz Gąsowski przedstawił te relacje w kontekście przedwojennym, a Anna Czocher uzupełniła ten obraz, pokazując realia życia w okupowanej Polsce, złożony system polityki antyżydowskiej, zmierzający najpierw do odizolowania, a potem Zagłady Żydów, w końcu zbudowany przez Niemców system terroru, sprawiający, że pomoc Żydom równała się aktom bohaterstwa. Jednym z powodów, dla którego wciąż nie mamy pełnego obrazu pomocy udzielanej przez Polaków Żydom, jest to, że przez ponad czterdzieści lat po wojnie nie było w Polsce wolności słowa i swobody badań naukowych. W okresie PRL prowadzone badania wynikały często z politycznej inspiracji, a ich efekty poddane były cenzurze. W książce Kościół, Żydzi, jezuici... temat badań i piśmiennictwa z okresu PRL omówiła w swoim artykule Katarzyna Kocik. Jedną z prób szukania ratunku przez Żydów w okresie okupacji było przechodzenie na wiarę katolicką. Martyna Grądzka-Rejak w skupiła się na kwestii neofitów, czyli Żydów, którzy przyjęli w czasie wojny chrzest. Ważnym tematem książki jest kwestia pomocy udzielanej Żydom przez księży jezuitów. Przegląd takich przypadków – wcale nierzadkich, choć niekiedy trudnych do udokumentowania – przedstawił ks. Stanisław Cieślak SJ. Szczególnie interesujący wątek pomocy ze strony księży jezuitów z Nowego Sącza, których klasztor bezpośrednio sąsiadował z sądeckim gettem, rozszerzył w swoim artykule Artur Franczak. Uzupełnieniem książki jest drobiazgowy opis konkretnego przypadku uratowania żydowskiej rodziny z podkrakowskiej Skały, sporządzony przez Macieja Korkucia.

Zawarte w książce artykuły powinny pomóc w poznaniu okoliczności udzielania pomocy Żydom w czasie wojny, a zwłaszcza charakteru tej pomocy, płynącej ze strony Kościoła i zakonu jezuitów.

 

 

Gdzie kupić publikacje:

KsięgarnieKsięgarnia internetowaOddziały IPN Sprzedaż wysyłkowaDostępność Biuletynu IPN w placówkach Poczty Polskiej

do góry