Instytut Pamięci Narodowej

https://ipn.gov.pl/pl/dla-mediow/materialy-do-pobrania/208413,19-pazdziernika-Narodowy-Dzien-Pamieci-Duchownych-Niezlomnych.html
26.02.2026, 17:39
Audio

19 października - Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych

Materiały IPN

Komunistyczny aparat represji Komunizm Kościół Kościół katolicki ks. Jerzy Popiełuszko Męczennicy Opozycja w PRL Polscy księża Solidarność Zbrodnie komunistyczne
19.10
Następny
Powrót
pauza

Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych uchwalony został przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w 2018 roku. Obchodzony jest 19 października jako święto państwowe ustanowione – jak podkreśla ustawa – w hołdzie „bohaterom, niezłomnym obrońcom wiary i niepodległej Polski”. Tego dnia oddajemy cześć wszystkim osobom duchownym żyjącym w różnych epokach, które poświęciły życie Bogu i ojczyźnie.

Duchowni Niezłomni to kapłani i zakonnicy, którzy nie poddali się w walce o Polskę i wolność, chociaż groziły im prześladowania. Tego dnia wspominamy duchownych zamordowanych w niemieckich obozach koncentracyjnych, a także tych, którzy stawiali opór komunistycznemu reżimowi. 

Na datę ich upamiętnienia wybrano dzień, kiedy to w 1984 roku funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa uprowadzili ks. Jerzego Popiełuszkę, którego później okrutnie torturowali i zamordowali.

41 lat temu, 19 października 1984 r., ks. Jerzy Popiełuszko, kapelan „Solidarności” i duszpasterz ludzi pracy, został porwany i zamordowany przez funkcjonariuszy IV Departamentu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Pogrzeb męczennika był wielką narodową i religijną manifestacją antyrządową: 3 listopada 1984 r. w kościele pw. św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu, w parafii, w której pełnił przed śmiercią posługę duszpasterską, zgromadziło się ponad 600 tys. wiernych oraz prawie tysiąc kapłanów. Ks. Jerzy Popiełuszko został beatyfikowany 6 czerwca 2010 r.

Materiały IPN

►  Portale IPN

Życiorys; Kazania; Proces Toruński; Proces beatyfikacyjny; Edukacja;  Galeria zdjęć; Materiały radiowe; Nagrania kazań i przemówień; Filmy dokumentalne, relacje; English version

►Teksty, materiały wideo oraz audio, m.in.:

► Katalogi Biura Lustracyjnego

► Funkcjonariusze Departamentu IV MSW, którzy przyczynili się bezpośrednio i pośrednio do zamordowania ks. Jerzego Popiełuszki – w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa

► Podcasty:

► Wideocasty

► IPNtv: filmy dokumentalne, programy, relacje, dyskusje, konferencje

► Wydawnictwa IPN, m.in.:

► Biuletyn IPN 

  • „Biuletyn IPN”, nr 7–8/2018 – Starcie komunizmu z Kościołem katolickim. Ukazaliśmy sylwetki takich niezłomnych żołnierzy Kościoła jak prymasi Polski – kard. August Hlond i kard. Stefan Wyszyński; torturowany w więzieniu bp Antoni Baraniak, ks. Jerzy Popiełuszko. Chcieliśmy jednak uniknąć wrażenia, że obronę w Kościoła i narodu zaangażowani byli tylko biskupi i księża. Polskie manifestacje świeckich katolików w obronie obecności krzyża w miejscach publicznych i nauczania religii w szkołach można uznać za najliczniejsze protesty w całym bloku komunistycznym.
  • Biuletynie IPN, nr 10/2017 – Zdawało się im, że go unicestwili… O procesie toruńskim z ks. Antonim Ponińskim rozmawia Katarzyna Maniewska
  • Biuletyn IPN, nr 10/2004 – ks. Jerzy Popiełuszko

e-book

Do pobrania [pdf]

Publikacje obcojęzyczne

Broszura z serii „Patroni naszych ulic”

Dodatki historyczne do prasy – do pobrania

Inne dodatki historyczne IPN: TUTAJ 
I wiele innych w Bibliotece Cyfrowej

► Wystawy

  • Zdawałoby się im, że go unicestwili, a to on przeszedł do nieśmiertelności – Ekspozycja w 37 ujęciach ukazuje najważniejsze momenty życia ks. Jerzego Popiełuszki – od jego młodości poprzez działalność duszpasterską i w Solidarności aż po męczeńską śmierć z rąk SB. Pierwsza prezentacja wystawy miała miejsce 14 września 2017 roku w 70. urodziny męczennika za wiarę i kapelana Solidarności.
  • Zło dobrem zwyciężaj. Ks. Jerzy Popiełuszko na Wybrzeżu Gdańskim – Wystawa została przygotowana przez Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Gdańsku.
  • Sługa Boży ks. Jerzy Popiełuszko (1947−1984) – wystawa przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Białymstoku, przedstawia życie i działalność duszpasterską ks. Jerzego Popiełuszki oraz jego męczeńską śmierć.
  • Dekalog ks. Jerzego. Wystawa o bł. ks. Jerzym Popiełuszko – autorzy wystawy: Urszula Gierasimiuk (Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Białymstoku) i Paweł Kęska (Ośrodek Dokumentacji Życia i Kultu Bł. Ks. Jerzego Popiełuszki) przygotowali ekspozycję w języku polskim i włoskim. Nie chcieli, aby była to kolejna ilustrowana biografia Księdza, lecz opowieść o wyjątkowym człowieku i wyznawanych przez niego wartościach, które ułożyły się w swego rodzaju dekalog uniwersalnych wskazań.
  • Władysław Goral - Biograficzna wystawa elementarna przygotowana w Oddziałowym Biurze Edukacji Narodowej IPN w Lublinie poświęcona jest osobie bł. biskupa Władysława Gorala - człowieka wszechstronnego; duszpasterza, wychowawcy, rekolekcjonisty i wizytatora katechetycznego, działacza społecznego oraz charytatywnego profesora Seminarium Duchownego w Lublinie, kapłana francuskiej Polonii, asystenta kościelnego dla diecezjalnego Instytutu Akcji Katolickiej, redaktora Wiadomości Diecezjalnych Lubelskich, uczonego i publicystę, autora „Protekcji”, prezesa Związku Kapłanów „Unitas”, biskupa pomocniczego diecezji lubelskiej, więźnia Zamku Lubelskiego, „samotnika” z KL Sachsenhausen, jednego ze 108 polskich męczenników z czasów II wojny światowej, ofiarę prześladowania Kościoła w Polsce w latach 1939-1945. Na końcowych planszach przedstawiono współczesne formy upamiętnienia postaci Duchownego.
  • św. Maksymilian Maria Kolbe Biograficzna wystawa elementarna przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Łodzi. Powstała w związku z 80. rocznicą śmierci Maksymiliana Kolbego i 50. rocznicą beatyfikacji.
  • Stefan Wyszyński Biograficzna wystawa elementarna przygotowywana przez Biuro Edukacji Narodowej IPN. Wśród patronów 2021 roku, wybranych uchwałami Sejmu i Senatu, znalazł się kardynał Stefan Wyszyński, który w historii Polski zapisał się jako Prymas Tysiąclecia. 28 maja 2021 r. przypadła 40. rocznica śmierci prymasa, a 3 sierpnia – 120. rocznica urodzin. 
  • Antoni Baraniak - Biograficzna wystawa elementarna przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Poznaniu poświęcona jest osobie arcybiskupa Antoniego Baraniaka – sekretarza dwóch prymasów Polski, brutalnie represjonowanego przez władze PRL późniejszego wieloletniego metropolitę poznańskiego. Za swoje zasługi i niezłomną postawę, postanowieniem Prezydenta RP Andrzeja Dudy, w 2018 r. został pośmiertnie odznaczony najwyższym polskim odznaczeniem – Orderem Orła Białego.
  • Błogosławiony ksiądz Władysław Findysz – kapłan i męczennik (1907–1964) Wystawa ilustruje życie i posługę duszpasterską sługi Bożego ks. Władysława Findysza, skazanego w grudniu 1963 r. przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie, mimo śmiertelnej choroby, na 2 lata i 6 miesięcy więzienia. Ks. Findysz jest pierwszym męczennikiem systemu komunistycznego w Polsce, stwierdzono bowiem, że śmierć poniósł z powodu cierpień zadanych mu w więzieniu in odium fidei, z motywu nienawiści do wiary, potwierdzono także fakt jego męczeństwa. Ks. Władysław Findysz został beatyfikowany 19 czerwca 2005 r.
  • ks. Józef Waląg - Biograficzna wystawa elementarna przygotowywana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Gdańsku. Ks. Józef Waląg (1910–1997) urodził się w małopolskiej wsi Moszczenica. Od 1942 r. był kapelanem ZWZ-AK. W parafii Łukawiec organizował samoobronę przed Ukraińską Powstańczą Armią. Od stycznia 1946 r. należał do Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Był więziony przez komunistyczne władze. Pod zmienionym nazwiskiem wyjechał do Gdańska. Został dyrektorem zwalczanego przez komunistów kościelnego Caritasu. Związany z parafiami w Gdańsku-Oliwie, Sopocie, Pszczółkach, Koźlinach i Krzywym Kole [...] [Ks. Józef Waląg] był osobą cichą skromną, nie lubił wystawności, popularności i rozgłosu. [...]  Ks. Waląg rzeczywiście nie pragną rozgłosu do tego stopnia, że przez lata jego parafianie nie znali niemal żadnych szczegółów dotyczących jego konspiracyjnej, akowskiej i poakowskiej przeszłości. Dlatego naszym zadaniem jest przywracać pamięć o jego dokonaniach i popularyzować tę wiedzę – podkreśla autor wystawy, dr Jan Hlebowicz, pracownik Oddziału IPN w Gdańsku.
  • Franciszek Blachnicki - Biograficzna wystawa elementarna przygotowana w Oddziałowym Biurze Edukacji Narodowej IPN w Lublinie poświęcona jest życiu i działalności księdza Franciszka Blachnickiego – harcerza, żołnierza Września 1939 r., konspiratora, więźnia Gestapo, kapłana, twórcy metody oazy, inicjatora Krucjaty Wstrzemięźliwości, więźnia politycznego PRL,  naukowca, zaangażowanego w posoborową odnowę Kościoła, założyciela Ruchu Światło-Życie, Krucjaty Wyzwolenia Człowieka, Chrześcijańskiej Służby Wyzwolenia Narodów; ojca duchownego wspólnot życia konsekrowanego: Instytutu Niepokalanej Matki Kościoła oraz Wspólnoty Chrystusa Sługi.
  • Czesław Kaczmarek - Wystawa przygotowana przez Referat Edukacji Narodowej Delegatury IPN w Kielcach, przybliża najważniejsze wydarzenia z życia Czesława Kaczmarka (1895–1963) – duchownego, duszpasterza polonijnego, prezesa Diecezjalnego Instytutu Akcji Katolickiej w Płocku, od 1938 r. ordynariusza kieleckiego, jedynego członka Episkopatu Polski sądzonego przez komunistów. Jego pokazowy proces z września 1953 r., a w następstwie aresztowanie prymasa Stefana Wyszyńskiego, stanowiły apogeum antykościelnej polityki władz w okresie stalinowskim.
  • ks. Jan Zieja - Biograficzna wystawa elementarna przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Łodzi prezentuje postać ks. Jana Ziei. Ks. Jan Zieja urodził się 1 marca 1897 r. we wsi Ossa. Od najmłodszych lat wykazywał chęć nauki. Święcenia kapłańskie przyjął 5 lipca 1919 r. W 1922 r. przebywał kilka miesięcy w Rzymie, studiując archeologię chrześcijańską w Instytucie Biblijnym i Wschodnim. Ukończył studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Warszawskiego (uzyskał absolutorium) oraz studiował judaistykę na UW. Był kapelanem podczas wojny polsko-bolszewickiej, wojny obronnej 1939 r. i Powstania Warszawskiego. Doświadczenia wojenne uczyniły go radykalnym pacyfistą szukającym nowych dróg walki ze złem i niesprawiedliwością. Duchowny przez całe swoje życie, niezależnie od okoliczności, pomagał najbardziej potrzebującym, wykluczonym z powodów ekonomicznych, społecznych, rasowych oraz politycznych. W odczytaniu Ewangelii wyprzedzał postanowienia II Soboru Watykańskiego. Wypełniał obowiązki kapelana Zakładu dla Ociemniałych w Laskach oraz Domów Zakonnych Zgromadzenia Urszulanek Serca Jezusa Konającego w Mołodowie i Warszawie. Posługę kapłańską pełnił w parafiach diecezji sandomierskiej, pińskiej, tzw. drohiczyńskiej oraz gorzowskiej. Po zakończeniu II wojny światowej zaangażował się w pracę duszpasterską na tzw. ziemiach odzyskanych – był pierwszym katolickim księdzem zamieszkałym w Słupsku. Z jego inicjatywy powstał tam m.in. Dom Matki i Dziecka oraz Uniwersytet Ludowy. Ks. Zieja był publicystą, pisarzem religijnym i tłumaczem. Jako działacz społeczny współtworzył Komitet Obrony Robotników, pierwszą jawną organizację opozycyjną. Ponadto podpisał „Apel do społeczeństwa polskiego”, który zainicjował działalność Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Kapłan zmarł 19 października 1991 r. w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu w Laskach. 
  • Kościół Niezłomny w fotografii Jerzego Fedorowicza. W 20. rocznicę śmierci ks. Stanisława Suchowolca - Wystawa składa się z blisko 100 fotografii autorstwa Jerzego Fedorowicza i ukazuje najważniejsze wydarzenia religijne przeżywane przez mieszkańców archidiecezji w Białymstoku w latach 1980–1989: manifestacyjne zgromadzenia z czasu legalnej działalności NSZZ „Solidarność”, peregrynację obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, koronacje cudownych wizerunków Matki Boskiej w Różanymstoku i Krypnie oraz obchody Roku Kazimierzowskiego.
  • Z otwartymi dłońmi. Kardynał Adam Kozłowiecki SJ - Wystawa, powstała we współpracy z Fundacją im. Księdza Kardynała Adama Kozłowieckiego Serce bez granic, Urzędem Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego i Powiatem Kolbuszowskim, dokumentuje życie oraz działalność duszpasterską, społeczną i polityczną kardynała Kozłowieckiego, pokazuje formy pielęgnowania pamięci o „człowieku, którego docenił świat”.

► Teki edukacyjne – do pobrania

►Galeria plakatu

►  Archiwum Historii Mówionej: opowiedziane.ipn.gov.pl:

  • Adam Nowosad – bliski współpracownik ks. Jerzego Popiełuszki, a następnie świadek w jego procesie beatyfikacyjnym.
  • Katarzyna Soborak – dokumentalistka, założycielka i kierownik Ośrodka Dokumentacji Życia i Kultu Błogosławionego Księdza Jerzego Popiełuszki w Warszawie.
  • Anna Sulikowska – dziecko II wojny światowej, lekarz medycyny, współorganizatorka służb medycznych przy ks. Jerzym Popiełuszce oraz duszpasterstwa środowiska medycznego.

Tag: Jerzy Popiełuszko

Więcej notacji - Archiwum Historii Mówionej: https://opowiedziane.ipn.gov.pl/

►  Zobacz też: 29 kwietnia – Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego – materiały IPN

► Wnioski o udostępnienie dokumentów z Archiwum IPN

Kontakt dla mediów: 

dr Rafał Kościański
rzecznik prasowy IPN
kom. +48 735 205 793
rzecznik@ipn.gov.pl

IPN_logo sygnet-02-02

AUDIO:

  • ks. Jerzy Popiełuszko - dr Sebastian Pilarski, dyrektor BBH IPN
  • Materiały archiwalne dotyczące ks. Jerzego Popiełuszki w zasobie archiwalnym IPN - Marzena Kruk, dyrektor Archiwum IPN
  • Rzeczywistości kształtujące ks. Jerzego Popiełuszkę - dr hab. Rafał Łatka, prof. UKSW, BBH IPN
  • ks. Jerzy Popiełuszko - dr hab. Marcin Krzysztofiński, OBBH IPN w Rzeszowie
  • ks. Jerzy Popiełuszko - dr Franciszek Dąbrowski, Wydawnictwo IPN