Instytut Pamięci Narodowej

Marek Jan Chodakiewicz, Między Niemcami a Sowietami. Studium przypadku polityki okupacyjnej w Polsce w latach 1939–1947 na przykładzie powiatu kraśnickiego, Warszawa 2026, 512 s., ISBN 978-83-8376-981-3

W latach 1939–1947 powiat janowski, przemianowany później na kraśnicki, był regionem typowo rolniczym, z dużym kompleksem leśnym na południu. W ciągu tych ośmiu lat ludność miejscowa – polska większość oraz mniejszości: żydowska, ukraińska i niemiecka – doświadczyła dwóch okupacji: niemieckiej (1939–1944) i sowieckiej (1944–1947). Zareagowała na nie w różny sposób – dostosowaniem się, kolaboracją lub oporem.

Marek Jan Chodakiewicz w szczegółowym studium analizuje i opisuje reakcje mieszkańców na politykę władz – najpierw niemieckich, a następnie komunistycznych, zarówno sowieckich, jak i polskich. Przedstawia własną typologię postaw wobec okupacji. Definiuje kolaborację jako aktywną współpracę z okupantem, realizowaną we własnym interesie i ze szkodą dla sąsiadów; opór jako bierny lub aktywny sprzeciw (bunt); przystosowanie (akomodację) zaś jako postawę pośrednią między tymi dwiema skrajnościami.

Autor koncentruje się na tym, jak takie reakcje wpływały na relacje społeczne między jednostkami, klasami społecznymi oraz grupami etnicznymi. Rzuca tym samym nowe światło na historię okupowanej Polski okresu wojny i pierwszych lat powojennych. To nowe podejście do społeczności lokalnej, podważające mity i stereotypy, będzie nie tylko głosem w dyskusji środowiska naukowego, ale również punktem wyjścia do dalszych badań regionalnych.