Nawigacja

Bieżąca działalność Biura

Prace remontowe na cmentarzu w Rusape – Zimbabwe

W ubiegłym roku zakończyliśmy prace remontowe na cmentarzu w Rusape. Zakres prac obejmował remont 13 polskich grobów indywidualnych, naprawa popękanych i zniszczonych krzyży, odbudowa nagrobków, zrobienie tabliczek informacyjnych. Remont Krzyża i obelisku na terenie cmentarza w Rusape, odbudowa podestu, odtworzenie napisu, odtworzenie godła. Remont ogrodzenia otaczającego polską kwaterę w Rusape – wymiana elementów, odbudowa bramy, konserwacja.

Tło historyczne, opis obiektu i stan zachowania:

            W czasie drugiej wojny światowej pod okupacja sowiecką znalazło się ponad 50% ziem Drugiej Rzeczypospolitej i ok. 13 mln. polskich obywateli. Wobec Polaków Sowieci zastosowali szereg  represji.  Do  najostrzejszych  należały  masowe  deportacje  ludności  cywilnej,  która zamieszkiwała Kresy II RP. Aresztowania odbywały się w nocy. Ludzie wyrwani ze snu dostawali zazwyczaj  krótki  czas  na  spakowanie  rzeczy,  a  następnie  po  przetransportowaniu  na  tereny pobliskich kolei, byli zamykani w bydlęcych wagonach w grupach po około sześćdziesiąt osób. W nieludzkich  warunkach  byli  wywożeni  w  głąb  ZSRS.  Tam  trafiali  do  posiołków,  sowchozów, kołchozów oraz łagrów, gdzie pod nadzorem NKWD musieli ciężko pracować. Na zesłaniu żyli w warunkach urągających ludzkiej głodności, cierpieli głód, chorowali. W 1941 r. na skutek ataku III Rzeszy na ZSRS doszło do układu pomiędzy Rządem II RP na Uchodźctwie i Rosją Sowiecką. Tak zwany układ Sikorski-Majski, doprowadził do amnestii polskiej ludności, a na podstawie dalszych umów uformowano wojsko polskie na południu ZSRS. W 1942 r. Armia Polska pod dowództwem gen.  Władysława  Andersa,  wraz  z  ludnością  cywilną  (ok.  40  tys.  kobiet,  dzieci  i  mężczyzn niezdolnych  do  służby  wojskowej)  została  ewakuowana  z  ZSRS  do  Iranu.  Następnie  wojsko poszło  walczyć  na  front,  a  cywile  zostali  rozmieszczenie  w  polskich  osiedlach  uchodźczych. Największa  ich  część  trafiła  do  różnych  osiedli  rozmieszczonych  w  Afryce  Wschodniej  i Południowej (w sumie około 20 tys. osób). Jednym z takich miejsc dla polskich uchodźców było Rusape. W Rodezji Południowej (dzisiaj Zimbabwe), gdzie mieściło się osiedle, polscy obywatele mogli w nim zamieszkać już od 24 września 1942 r., kiedy to T.C. Fynn – podsekretarz stanu w rządzie rodezyjskim, poinformował o gotowości do przyjęcia grupy Polaków. Pierwszy transport polskiej ludności w liczbie 500. osób (28 mężczyzn, 240 kobiet i 232 dzieci do lat 16) przybył tu 23 lutego 1943 r. Wyruszyli oni z Iranu do Afryki drogą morską przez port Karaczi w Indiach. W grudniu 1944 r. osiedle  liczyło już 726 osób (w tym  66 mężczyzn, 365 kobiet i  295 dzieci) i posiadało 150 domków. Komendantem osiedla został John Francis Bagshawe, a od 1 września 1946 r. jego obowiązki przejął kpt. J.R.A. Kelly. Na stanowisku polskiego kierownika osiedla zasiadali  następująco:  Edmund  Zentkeller,  Stanisław  Tarnowicz,  N.  Lewandowska,  Jan Olszewski,  Karol  Przednowek.  Probostwo,  a  zarazem  stanowisko  nauczyciela  w  Szkole Przysposobienia Gospodarczego, objął ks. Zygmunt Siemaszko. Osiedle posiadało coś w rodzaju rynku – duży plac – na którym została wybudowana kaplica. W obozie była wspólna stołówka, kuchnia, budynek szkolny, plac do gier i zabaw, świetlica z radiem, biblioteka, kantyna, poczta, Czerwony  Krzyż.  Szkoła  posiadała  własną  kaplicę.  Powstała  farma  i  wybudowano  szpital.  W marcu 1945 roku ks. Siemaszko swoim własnym sumptem rozpoczął budowę kaplicy z cegieł. Roboty  te  zostały  ukończone  w  sierpniu  1945  roku.  Świątynia  otrzymała  wezwanie  „Serca Jezusowego”. W osiedlu, mimo trudnych warunków, ludzie wracali do w miarę normalnego życia. Powstały  szkoły,  świetlice,  harcerstwo.  Oczywiście  ludzie  również  umierali.  Działo  się  tak  na skutek ciężkich warunków życia na zesłaniu, chorób, wycieńczenia itp. Na głównym osiedlowym cmentarzu  pochowanych  było  kilkanaście  osób.  Była  to  praktycznie  wydzielona  kwatera  na pobliskim cmentarzu. Przy nekropolii znajdował się duży na ok. 3 metrów krzyż z polskim godłem i napisem upamiętniającym zmarłych Polaków w 1943 roku w osiedlu Rusape. Pod koniec 1946 r. osiedle zostało zamknięte. Do  dziś,  pozostał  po  nim  tylko  cmentarz.  Jest  to  nie  tylko  unikalne  miejsce  będące pochówkiem  dla  kilkunastu  Polaków,  ale  również  bezcenne  źródło  in  situ.  Wskazuje  ono  na istnienie polskiego osiedla w latach  II wojny światowej. Można również wykazać dzięki temu nazwiska  osób  tam  zmarłych  –  nazwiska,  których  nie  ma  czasami  nawet  na  listach  Polskiego Czerwonego Krzyża. Ksiąg parafialnych do tej nekropolii brak.

 

do góry