W „Wykazie osób zwolnionych lub przeniesionych z odpowiedzialnych stanowisk państwowych po roku 1967”, który znajduje się w zbiorach Archiwum IPN, wśród wielu innych podobnych zapisów znajdujemy i taką notkę:
„Moczarski Kazimierz, s. Jana – kierownik działu zagranicznego »Kuriera Polskiego«. Czł. SD [Stronnictwa Demokratycznego]. Usunięty z pracy”.
Ta lakoniczna informacja jest w istocie świadectwem represji władz komunistycznego aparatu przemocy wobec bohatera Armii Krajowej, i (jak się wkrótce miało okazać) autora jednej z najważniejszych polskich książek minionego stulecia – „Rozmów z katem”, niemających chyba precedensu w dziejach literatury faktu.
W służbie Polsce
Oto Moczarski, oficer AK, aresztowany po wojnie przez komunistów, barbarzyńsko torturowany na kilkadziesiąt sposobów, skazany na karę śmierci zamienioną na dożywotnie więzienie, został następnie celowo umieszczony w jednej celi z niemieckim zbrodniarzem, Jürgenem Stroopem, kierującym stłumieniem powstania w getcie, a następnie zniszczeniem samego warszawskiego getta wiosną 1943 r. Przebywał w niej 255 dni!
Tak wyjątkowo perfidny sposób postępowania komunistów wobec żołnierzy AK – uczestników walki konspiracyjnej z Niemcami – był często spotykany. Z niemieckimi zbrodniarzami przetrzymywano także dowódcę Kedywu, gen. Emila Fieldorfa „Nila”, zanim nie został zamordowany z wyroku komunistycznego sądu.
Urodzony w Warszawie Kazimierz Moczarski przez całe życie był związany z rodzinnym miastem. Tutaj kształcił się w prestiżowym gimnazjum Michała Kreczmara, którego uczniami w różnych latach byli, m.in.: Antoni Słonimski, Stefan Starzyński i Richard Pipes.
Ukończył prawo na Uniwersytecie Warszawskim i Wyższą Szkołę Dziennikarską, a później pracował jako urzędnik w Ministerstwie Opieki Społecznej. Kiedy zaś Warszawa, jak i cały kraj, znalazły się pod okupacją, z początkiem 1940 r. wstąpił do Związku Walki Zbrojnej. Z czasem pod pseudonimem „Rafał” stał się wyróżniającym oficerem Biura Informacji i Propagandy KG ZWZ, a od lutego 1942 r. – Armii Krajowej. I w jej szeregach wziął udział w Powstaniu Warszawskim.
Wspomnienie sierpniowego zrywu
W swoim krótkim dzienniku powstańczym zanotował kilka uwag, czasem dalekich od stereotypowego widzenia sierpniowego zrywu. I tak pierwszego dnia walk był świadkiem jak wykonawca wyroku na Igo Symie, Roman Rozmiłowski, samodzielnie unieszkodliwił niemiecki samochód pancerny, atakujący pozycje powstańcze. 2 sierpnia widział zatrzymanie w pomysłowy sposób czołgu posuwającego się ul. Jasną:
„wycofał się, gdyż napotkał zaporę: sznurek przeciągnięty nisko przez ulicę, a na nim zawieszone trzy butelki z wodą. Długo medytował kierowca czołgu. W końcu zawrócił. Bał się ryzykować zetknięcia z nieznanym systemem obronnym »chytrych« powstańców. Racjonalizatorstwo popłaca”.
W końcu sierpnia odnotował śmierć trzynastoletniego Michała Rothenburga-Rościszewskiego „Misia” – syna z pierwszego małżeństwa swojego szwagra Witolda, wybitnego działacza konspiracji, zamordowanego przez Niemców rok wcześniej. Michał był żołnierzem batalionu „Czata 49” i zginął w zbombardowanym przez Niemców szpitalu powstańczym na Starym Mieście.
„Znałem tego chłopca. Nie mogę się z tym pogodzić, że »Miś« leżał tam, samotny, z raną czaszki i, że tony gruzu przygniotły jego niebieskie oczy i jego jasnoblond włosy. Takie to było przecież jeszcze dziecko”.
I wreszcie lapidarny, a jakże tragiczny w swej wymowie zapis z 4 października 1944 r.:
„Przegraliśmy. Kapitulacja. Ulice, place, podwórka – wypełnione mogiłami”.