Instytut Pamięci Narodowej

https://ipn.gov.pl/pl/historia-z-ipn/186046,Aneta-Nisiobecka-Pod-wylacznie-polskim-dowodztwem-Dekret-powolujacy-Polska-Armie.html
26.02.2026, 18:43
Członkowie Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu wręczający gen. Józefowi Hallerowi nominację na głównodowodzącego Armii Polskiej we Francji. Stoją od lewej: Jan Rozwadowski, mjr Franciszek Fronczak, gen. Józef Haller, mjr Tadeusz Malinowski, Maurycy Zamoyski, N.N. (Romer), Józef Wielowieyski, Stanisław Grabski, Stanisław Kozicki. Zdjęcie publikowane w „Tygodniku Ilustrowanym” nr 50 z dnia 14 grudnia 1918 r. Fot. z zasobu AIPN

Aneta Nisiobęcka: „Pod wyłącznie polskim dowództwem”. Dekret powołujący Polską Armię we Francji

W 1917 r. w rządowych kołach francuskich zaczęła zarysowywać się myśl o powołaniu nad Sekwaną autonomicznych polskich jednostek wojskowych. 4 czerwca 1917 r. podpisano dekret sankcjonujący tworzenie we Francji polskiej armii pod naczelnym dowództwem francuskim. Stanowić miała „autonomiczną armię sojuszniczą (…) walczącą pod wyłącznym polskim dowództwem”.

„Dekret powołujący polską armię we Francji był donośnym aktem w dziejach relacji polsko-francuskich. Była to bardzo znacząca decyzja polityczna, za którą szły konkretne działania. Świadczył on o wsparciu Francji dla sprawy polskiej, co miało wyraz także w negocjowaniu traktatu wersalskiego. Ten akt założycielski otworzył drogę ku niepodległości, którą Polska z końcem tamtej wojny odzyskała”

– powiedział 4 czerwca 2017 r. w 100. rocznicę powołania Armii Polskiej we Francji ambasador Francji w Polsce Pierre Levy, podczas otwarcia wystawy o Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera.

L’Armée Bleue

W wyniku zmieniającej się sytuacji międzynarodowej (Akt 5 listopada oraz dotkliwe straty Francji w ofensywie wiosennej w 1917 r.) w rządowych kołach francuskich zaczęła zarysowywać się myśl o powołaniu nad Sekwaną autonomicznych polskich jednostek wojskowych. Prezydent Francji Raymond Poincaré, premier i minister spraw zagranicznych Alexandre Ribot oraz minister wojny Paul Painlevé podpisali 4 czerwca 1917 r. dekret sankcjonujący tworzenie we Francji polskiej armii pod naczelnym dowództwem francuskim. Powołano Francusko-Polską Misję Wojskową, której szefem mianowano gen. Louisa Archinarda, a dowódcą Armii Polskiej we Francji został gen. Józef Haller.

Błękitną Armię (po francusku L’Armée Bleue nazwaną od koloru mundurów) zaczęto formować miesiąc później w obozie Sillé-le-Guillaume (region Loary), a 8 stycznia 1918 r. utworzono dwubatalionowy 1. Pułk Strzelców Polskich. Skład Armii był mozaiką żołnierzy różniących się między sobą pod względem pochodzenia, cenzusu naukowego, świadomości narodowej i doświadczenia bojowego. Oficerami na wyższych i niższych szczeblach byli Francuzi, a także Francuzi polskiego pochodzenia z regularnej armii i Legii Cudzoziemskiej, nieliczni „bajończycy”, oficerowie Polacy z armii rosyjskiej i austriackiej, legioniści, liczna grupa podoficerów Polaków z armii niemieckiej przeszkolona we Francji na oficerów oraz grupa ochotników z „Sokoła” (głównie ze Stanów Zjednoczonych, którzy ukończyli szkoły oficerskie w Kanadzie, a we Francji otrzymali stopnie oficerskie).

Czytaj więcej na portalu przystanekhistoria.pl