25 czerwca 1976 r. w Polsce wybuchły masowe protesty społeczne wywołane ogłoszoną dzień wcześniej przez premiera Piotra Jaroszewicza drastyczną podwyżką cen podstawowych artykułów spożywczych. Mięso miało zdrożeć średnio o 69 proc. (lepsze gatunki wędlin nawet o 110 proc.), nabiał o ok. 64 proc., cukier o 90 proc., a ryż nawet o 150 proc. Decyzja, podjęta bez konsultacji ze społeczeństwem, miała zakamuflować głęboki kryzys gospodarczy PRL.
Najsilniejsze wystąpienia robotnicze miały miejsce w Radomiu (ponad 20 tys. uczestników), Ursusie (ponad 10 tys.) i Płocku. W tych miastach strajki szybko przerodziły się w demonstracje uliczne, w Radomiu doszło do dramatycznych walk z milicją, podpalenia gmachu KW PZPR oraz prób ataków na inne obiekty władzy. Według szacunków MSW w protestach wzięło udział łącznie 70–80 tys. osób na terenie 24 województw.
***
W 50. rocznicę wydarzeń z czerwca 1976 r. w Radomiu, Ursusie i Płocku, Instytut Pamięci Narodowej przygotował szereg konferencji i upamiętnień, podkreślając rolę tych wydarzeń jako symbolu robotniczego oporu i narodzin demokratycznej opozycji w PRL.
- Debata „50. rocznica wydarzeń w Płocku, Radomiu i Ursusie 1976 r.”
- Konferencja naukowa „Radom, Ursus, Płock… Protesty robotnicze w czerwcu 1976 r. – spojrzenie po półwieczu”
- Konferencja popularnonaukowa „Między Czerwcem a Październikiem 1956”
► Czerwcowe strajki w Radomiu, Ursusie i Płocku 1976 r. – publikacje i materiały IPN:
- Kutkowski Arkadiusz, Piątkowski Sebastian, Miasta buntu w imperium sowieckim. Konteksty radomskiego Czerwca 1976 roku
- David Morgan, Konflikt pamięci. Narracje radomskiego Czerwca 1976
- Komiks - Radomski Czerwiec'76 (rysunki Przemysław Ochnia, scenariusz Przemysław Ochnia, Paweł Sasanka, Arkadiusz Kutkowski)
- Teresa Ewa Opoka, Na ścieżkach zdrowia
- Cecylia Kuta, Przełomowy czerwiec
- Dobrosław Rodziewicz, Czerwiec’76. Gwałtowne „konsultacje społeczne”
- Paweł Sasanka, Czerwcowa nienawiść
- Radom’76 we wspomnieniach Mirosława Chojeckiego (1949–2025)
- Szczepan Kowalik, Arkadiusz Kutkowski, Śmierć nieosądzona. Sprawa księdza Romana Kotlarza
- Arkadiusz Kutkowski, Ksiądz Roman Kotlarz. Śmierć ze znakiem zapytania...
- Arkadiusz Kutkowski, Radom ’76. Sędziowie czerwcowi, dwa szkice do portretów
- Arkadiusz Kutkowski, Czerwcowa „ekstremistka”
- Arkadiusz Kutkowski, Dariusz Markowski, Historia pewnego wózka
- Arkadiusz Kutkowski, Paweł Sasanka, Mściwe oblicze „Ojca Narodu”, czyli mało znana twarz Edwarda Gierka
► Portal „Przystanek Historia"
Czerwiec 1976 – portal Przystanek Historia
► Represje
► IPNtv:
- Rocznica strajków w Ursusie, Radomiu i Płocku z 1976 r. Bogdan Bujak dla Historia toczy się dziś
- „Gdyby nie Ursus, gdyby nie Radom, to byście jedli chleb z marmoladą”
- Miasta buntu w imperium sowieckim
- „Z filmoteki bezpieki” odc. 90 – Czerwiec 1976
► Wystawy IPN
- Krok ku wolności. Protesty robotnicze w czerwcu 1976 r. Wystawa elementarna przygotowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie i delegaturę IPN w Radomiu przedstawia podstawowe informacje o wydarzeniach, jakie miały miejsce w czerwcu 1976 r. w Radomiu, Ursusie i Płocku. Do pobrania również: Materiały edukacyjne do wystawy elementarnej.
► Materiały do pobrania:
- „Biuletyn IPN” 4 (125) 2011
- Paweł Sasanka, Czerwiec 1976. Geneza, przebieg, konsekwencje
- Czerwiec '76 Robotnicza rewolta - „Niezależna Gazeta Polska”, 7 lipca 2006
- Pakiet edukacyjny „Czerwiec '76 – krok ku wolności”
- Jerzy Eisler, Polskie miesiące czyli kryzys(y) w PRL
Kontakt dla mediów:
dr Rafał Kościański
rzecznik prasowy IPN
tel. 735 205 793
rzecznik@ipn.gov.pl
AUDIO: