Nawigacja

Aktualności

CALL FOR PAPERS: Ogólnopolska konferencja naukowa „Historiografia wojskowa w PRL” – Szczecin, 27–28 października 2020 (zgłoszenia do 15 kwietnia 2020)

Oddział IPN w Szczecinie zaprasza do wzięcia udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej „Historiografia wojskowa w PRL”, która odbędzie się w dniach 27–28 października 2020 r. (wtorek - środa) w Centrum Edukacyjnym IPN „Przystanek Historia” w Szczecinie, al. Wojska Polskiego 21. Konferencja odbędzie się w ramach seminarium „Władze PRL wobec środowisk twórczych, dziennikarskich i naukowych” koordynowanego przez dr hab. Sebastiana Ligarskiego.

Mimo podejmowania w ostatnich latach szeregu cennych inicjatyw, dorobek w zakresie badań nad polskim środowiskiem naukowym w okresie komunistycznych rządów w Polsce wiąż trudno uznać za zadowalający. Kolejnym krokiem w kierunku poprawy tej sytuacji jest pomysł organizacji przez szczeciński oddział Instytutu Pamięci Narodowej ogólnopolskiej konferencji naukowej poświęconej rodzimym historykom wojskowości i ich działalności zawodowej w latach 1945–1989. Wprawdzie poważną lukę w wiedzy poświęconej temu zagadnieniu nieco zmniejszyły publikacje m.in. na łamach „Studiów z dziejów polskiej historiografii wojskowej” i „Przeglądu Historyczno-Wojskowego”, wciąż jednak głównym źródłem wiedzy o wielu osobach i ich dokonaniach pozostają „księgi pamiątkowe”, których specyfika sprzyja poruszaniu jedynie niektórych zagadnień.

Tymczasem środowisko historyków wojskowości, koncentrujące się po 1945 r. na badaniach okresu 1939–1945, było szczególnie istotne dla komunistów, gdyż jego aktywność naukowa służyła legitymizowaniu rzeczywistości wytworzonej nad Wisłą po „wyzwoleniu” Polski przez Armię Czerwoną. Miała ona także uzasadniać kluczowe założenia polityki Warszawy po II wojnie światowej, jak m.in. konieczność utrzymywania relacji sojuszniczych ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Badania historycznowojskowe wykorzystywano do tworzenia zmitologizowanego obrazu ludowego Wojska Polskiego i komunistycznej partyzantki w czasie wojny, by – wobec niewielu sukcesów i bardzo niskiego poparcia społecznego dla tzw. nowej rzeczywistości – maksymalnie podnieść ich znaczenie i zasługi w walce z Niemcami w oczach Polaków. Tendencyjne lub fałszywe „ustalenia” okazywały się również przydatne do odpowiedniego preparowania życiorysów partyjnych prominentów–kombatantów II wojny światowej, którzy z braku rzeczywistych osiągnięć budowali w ten sposób swój publiczny wizerunek (także na potrzeby rozgrywek prowadzonych we własnym środowisku).

Historiografia wojskowa służyła, aczkolwiek na przestrzeni lat w różnym natężeniu, do dyskredytacji środowisk uznawanych przez komunistów za wrogie lub godne napiętnowania. Były to m.in. przedwojenne elit władzy i kadra dowódcza armii II Rzeczypospolitej, Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie oraz polskie niepodległościowe podziemie zbrojne (zarówno w kontekście działań prowadzonych w czasie wojny, jak i po jej zakończeniu). Gloryfikowano natomiast Armię Czerwoną i jej dowództwo, przemilczając tematy „trudne” w relacjach polsko-radzieckich lub też przedstawiając je w wypaczonej formie.

Naturalnie dorobek polskich historyków wojskowości w latach 1945–1989 wykraczał znacznie poza zakres ujętych powyżej zagadnień.

Niewątpliwie warto przyjrzeć się bliżej kluczowym postaciom z tego środowiska, osiągnięciom naukowym (wiele publikacji powstałych przed 1989 r. i poświęconych różnym epokom oparło się próbie czasu) oraz sposobom codziennego funkcjonowania, jak również wypracowanej metodologii badań. Z oceną ich dorobku należy wiązać mechanizmy działania takich struktur, jak m.in. Wojskowy Instytut Historyczny i zakłady historii wojskowości na uczelniach cywilnych (pierwszy powstał w 1969 r. w Poznaniu, kolejny dekadę później w Toruniu).

Podobnie jak w innych dziedzinach nauki, niezwykle ważnym aspektami są zagadnienia związane z cenzurą, autocenzurą, konformizmem tytułowego środowiska naukowców i jego poszczególnych przedstawicieli. Z drugiej strony należy zwrócić uwagę na podejmowanie prób bardziej rzetelnego, aczkolwiek mieszczącego się w ramach istniejących możliwości, opisu badanych wydarzeń historycznych (lub choćby tylko posiadania własnego zdania na „trudne” tematy), co wiązało się niekiedy z negatywnymi konsekwencjami osobistymi i zawodowymi. Ciekawe jest także pytanie o zjawisko ucieczki historyków wojskowości w „tematy bezpieczne” lub „zastępcze”, a także ich osobistą identyfikację z systemem władzy, a nawet publikowanymi rezultatami własnych badań. Warto przyjrzeć się postawie członków środowiska w tak kluczowych momentach, jak m.in. rok 1968 i kryzys z początku lat osiemdziesiątych.

Trzeba na koniec rozważyć znaczenie podejmowanych studiów nad konfliktami po 1945 r. i ich wpływu na doktrynę ludowego Wojska Polskiego oraz dokonać porównawczej oceny sytuacji historyków wojskowości w PRL i innych „demokracjach ludowych”.

Wszystkie przedstawione wyżej zagadnienia nie wyczerpują bogatego zbioru wartych zbadania problemów. Poniżej przedstawiamy listę kwestii, które interesują organizatorów w sposób szczególny:

  • najważniejsi historycy wojskowości i ich dorobek, z uwzględnieniem wpływu służby w ludowym Wojsku Polskim (kombatanci II wojny światowej, oficerowie Głównego Zarządu Polityczno-Wychowawczego) lub działalności w komunistycznych strukturach władzy na rozwój kariery;
  • kształtowanie się metodologii badań historycznowojskowych w Polsce po 1945 r.;
  • instytucje specjalizujące się w badaniach nad historią wojskową (Wojskowy Instytut Historyczny, „cywilne” zakłady historii wojskowej) i wydawaniu publikacji jej poświęconych (Wydawnictwo MON) – działalność, struktura, obsada personalna, osiągnięcia i porażki;
  • czasopisma naukowe lub popularnonaukowe o tematyce historyczno-wojskowej;
  • spory i polemiki z twórczością polskich historyków na Zachodzie oraz w obrębie własnego środowiska;
  • rola historyków wojskowości w legitymizacji komunistycznych rządów oraz „umacnianiu przyjaźni polsko-radzieckiej” (w tym gloryfikacja Armii Czerwonej);
  • rola historyków wojskowości w tworzeniu zmitologizowanego wizerunku ludowego Wojska Polskiego i komunistycznej partyzantki w okresie II wojny światowej oraz ich wpływ na pamięć zbiorową Polaków i stosunek do armii w okresie istnienia PRL;
  • instrumentalne wykorzystanie historiografii wojskowej do promocji lub autopromocji karier działaczy komunistycznych służących w czasie wojny w ludowym Wojsku Polskim lub komunistycznej partyzantce;
  • obraz przeciwników władzy komunistów w badaniach historycznowojskowych i jego ewolucja z upływem lat;
  • cenzura, autocenzura oraz konformizm w działalności naukowej historyków wojskowości oraz wpływ tych czynników na poziom publikowanych prac;
  • bierne lub czynne próby oporu wobec narzucanych przez władze komunistyczne ograniczeń w badaniach naukowych oraz ponoszone z tego tytułu konsekwencje w wymiarze osobistym i zawodowym;
  • środowisko historyków wojskowości wobec kryzysów w PRL;
  • historycy wojskowości w optyce komunistycznego aparatu bezpieczeństwa;
  • ocena dorobku historyków wojskowości PRL dotyczącego analizy konfliktów zbrojnych po 1945 r. i jego wpływu na kształtowanie się doktryny wojennej ludowego Wojska Polskiego;
  • porównanie sytuacji istniejącej w PRL z możliwościami prowadzenia badań nad historią wojskową i ich rezultatami w innych krajach satelickich ZSRR oraz w nim samym;
  • ogólna ocena dorobku krajowej historiografii wojskowej z lat 1945–1989.

Termin konferencji: 27–28 października 2020 r. (wtorek-środa)

Miejsce konferencji: Szczecin

Termin zgłoszenia: do 15 kwietnia 2020 r.

Wraz ze zgłoszeniem prosimy o nadesłanie abstraktu (około 300 znaków).

Koszty uczestnictwa: Nie pobieramy opłaty konferencyjnej. Dalsze informacje organizacyjne zostaną podane po zakwalifokowaniu referatów. 

 

Pracownicy IPN rozliczą udział w ramach delegacji służbowych.

Organizatorzy konferencji zastrzegają sobie wyłączne prawo do oceny i wyboru zgłoszonych referatów.

Przewidujemy wydanie publikacji pokonferencyjnej, zatem prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia tekstów dostosowanych do instrukcji wydawniczej IPN do końca 2020 r. 

Zgłoszenia (załącznik nr 1) i zgodę na przetwarzanie danych osobowych (załącznik nr 2) prosimy przesłać do 15 kwietnia 2020 r. na adres: przemyslaw.benken@ipn.gov.pl

Informacja o akceptacji wystąpienia zostanie podana do końca kwietnia 2020 r. 

Kontakt:

dr Przemysław Benken 

91 312 94 28, przemyslaw.benken@ipn.gov.pl

Michał Ruczyński

91 48 49 822, 880 346 231

michal.ruczynski@ipn.gov.pl

Informacje stanowiące dane osobowe podlegać będą ochronie stosownie do wymogów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r.  w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE powoływanego dalej jako „RODO” oraz ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych ( Dz. U. poz. 1000 ).

Osoby zgłaszające się do udziału w konferencji wyrażają zgodę na przetwarzanie przez IPN Oddział w Szczecinie danych osobowych w celach kontaktowych oraz wyrażają zgodę na publikację wizerunku w celu zamieszczenia relacji z konferencji na stronach internetowych organizatora, w mediach i oficjalnych profilach w mediach społecznościowych. Treść zgody stanowi załącznik nr 2 do call for papers. Organizator konferencji realizuje obowiązek informacyjny, o którym mowa w art. 13 ust. 1 i 2 RODO poprzez zamieszczenie na stronie internetowej call for papers  wraz z załączoną klauzulą informacyjną w brzmieniu określonym w załączniku nr 3.

 

do góry