Instytut Pamięci Narodowej

25 października 2019 r. Instytut Pamięci Narodowej opublikował na stronie internetowej inwentarz.ipn.gov.pl kolejne 94 tysiące opisów akt ze swojego Archiwum. Publiczny „Inwentarz archiwalny” IPN, udostępniany w internecie od 31 grudnia 2012 r. (od 27 lutego 2017 r. w nowej odsłonie), zawiera aktualnie informacje o ponad 2,1 mln jednostek archiwalnych.

Inwentarz uzupełniono o opisy akt wytworzonych (zgromadzonych) przez:

• cywilne organy bezpieczeństwa państwa (ponad 39 tysięcy nowych rekordów, w tym pochodzących ze zlikwidowanego tzw. zbioru zastrzeżonego),
• wojskowy wymiar sprawiedliwości (ponad 24000),
• jednostki i administrację wojskową (ponad 5200),
• cywilny wymiar sprawiedliwości (ponad 4900),
• Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich i jej terenowe ogniwa (ponad 3500),
• wojska wewnętrzne (ponad 400),
• wojskowe organy bezpieczeństwa państwa (ponad 400),
• władze okupacyjne i instytucje III Rzeszy Niemieckiej (ponad 3400),
• instytucje penitencjarne (ponad 2200),
• instytucje państwowe i organizacje społeczne (ponad 3000),

jak również akt z grup:

• archiwa osobiste i kolekcje (ponad 3600),
• dział zbiory archiwalne (ponad 2200 nowych rekordów).

Wśród opublikowanych opisów akt na uwagę zasługują:

1. zespół: Niemiecka Centrala Przesiedleńcza w Poznaniu (Umwandererzentrale Posen, UWZ), zawierający fotografie Polaków z okupowanej Wielkopolski, sporządzone do celów tzw. badań rasowych (spis IPN BU 3952). Zbiór jest obecnie w trakcie porządkowania, opisu i systematycznej digitalizacji. Zaimportowano opis 800 jednostek archiwalnych;
2. Zbiór kopii cyfrowych akt dotyczących stosunków między PRL a Watykanem w latach osiemdziesiątych XX w. (spis IPN BU 3215), otrzymanych z węgierskiego Komitetu Pamięci Narodowej (Nemzeti Emlékezet Bizottsága, NEB);
3. Zbiór kopii cyfrowych polskojęzycznych gazet ukazujących się w ZSRS w języku polskim na początku lat trzydziestych XX w. („Głos Młodzieży”, „Marchlewszczyzna Radziecka” pozyskanych  z Fundacji Wolność i Demokracja - spis IPN BU 3826);
4. Zbiór archiwaliów stanowiących mienie porzucone po byłym funkcjonariuszu SB Jerzym Pilitowskim, na który złożyły się przeważnie odznaczenia i medale pamiątkowe z okresu dyktatury komunistycznej oraz wewnętrzne publikacje PZPR i innych organizacji reżimowych, a także druki NSZZ „Solidarność” i publikacje drugiego obiegu (spis IPN Sz 823);
5. Zbiór notacji Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce – tj. zapisów audiowizualnych relacji członków SWAP (spis IPN BU 3862);
6. zespół: Sąd Polowy 1 Dywizji Piechoty (podporządkowanej ZSRS) w latach 1943-1947 zawierający opisy dotyczące spraw sądowych (spis IPN BU 872);
7. zbiór akt uzyskanych z Ministerstwa Edukacji Narodowej i dotyczących komunistycznego nadzoru administracyjnego nad szkolnictwem kościelnym (a w zasadzie jego zwalczania) w latach pięćdziesiątych XX w. (spis IPN BU 3690);
8. zespół: Sąd Wojewódzki w Warszawie – udostępniono ponad 300 tomów opisów akt śledztwa i procesu prowadzonych wobec Grzegorza Żemka, Dariusza Przywieczerskiego, Janiny Chim i innych osób oskarżonych o przestępstwa związane z funkcjonowaniem Funduszu Obsługi Zadłużenia Zagranicznego, (spis IPN BU 3670).
9. zespół: Prokuratura Wojewódzka w Warszawie – udostępniono opisy 11 tomów akt śledztwa dotyczącego sprawy tzw. moskiewskiej pożyczki dla PZPR, prowadzonego przeciwko Mieczysławowi F. Rakowskiemu (spis IPN BU 3635);
10. Archiwum rodzinne Milertów (Milartów) – złożone głównie z dokumentów i fotografii dotyczących osoby Józefa Milarta, oficera zawodowego WP, podczas wojny żołnierza AK, od 1943 do 1944 r. komendanta Obwodu AK we Włodawie, zamordowanego przez sowieckich dywersantów; część przekazanej dokumentacji dotyczy losów członków rodziny deportowanych w 1940 r. do ZSRS (spis IPN BU 3918);
11. Zbiór wyjaśnień, sprostowań oraz uzupełnień przekazanych do zasobu archiwalnego IPN na podstawie art. 35b ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o IPN – opublikowanych zostało 68 nowych rekordów.

Opisy udostępnione w „Inwentarzu” zostały przygotowane w Archiwum IPN w Warszawie oraz w Oddziałowych Archiwach IPN w Białymstoku, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Wrocławiu i w Delegaturach IPN w Bydgoszczy, Kielcach, Olsztynie i Radomiu.

Publikacja kolejnej transzy opisów jednostek archiwalnych przewidziana jest na kwiecień 2020 r.

W tym miejscu chcielibyśmy przypomnieć niedawną publikację dwutomowego przewodnika po fotografiach zgromadzonych przez b. Główną Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

• Tomasz Stempowski, Konrad Wiesław Ślusarski, Zbiór fotografii Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Instytutu Pamięci Narodowej. Przewodnik archiwalny, t. 1: Przegląd zawartości, t. 2: Indeksy, Warszawa 2019

Zbiory fotografii Głównej Komisji znajdują się w Archiwum IPN; ogłoszenie przewodnika po ich zawartości znacząco ułatwi badaczom odnajdywanie materiału dokumentacyjnego do dziejów okupacji niemieckiej w Polsce.