Instytut Pamięci Narodowej

1 marca 1951 roku w więzieniu na warszawskim Mokotowie, po pokazowym procesie, zostali rozstrzelani przywódcy IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” – prezes WiN ppłk Łukasz Ciepliński („Pług”, „Ludwik”) i jego najbliżsi współpracownicy: Adam Lazarowicz, Mieczysław Kawalec, Józef Rzepka, Franciszek Błażej, Józef Batory i Karol Chmiel. Ich ciała komuniści zakopali w nieznanym miejscu.

W rocznicę zamordowania przez komunistów Żołnierzy Niezłomnych 1 marca 2026 r. na terenie dawnego więzienia, obecnie Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie rozpoczęły się uroczystości upamiętniające bohaterów powojennego podziemia antykomunistycznego, w których wzięli udział m.in. dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL Adrianna Garnik, przedstawiciele władz państwowych i organizacji kombatanckich oraz rodziny Żołnierzy Niezłomnych.

Zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski przypomniał, że wierność Polsce, wierność złożonej przysiędze, wierność Bogu i Ojczyźnie to dewiza Żołnierzy Niezłomnych.

– Niech trwa w nas pamięć o dokonaniach żołnierzy Wojska Polskiego, którzy po roku 1944 kontynuowali walkę z obcą, wrogą Polakom władzą komunistyczną i Sowietami

– zaapelował zastępca prezesa IPN.

List od Prezydenta RP Karola Nawrockiego, skierowany do uczestników uroczystości odczytał jego doradca Jan Józef Kasprzyk. Prezydent RP podkreślił, że pamięć o Bohaterach trwa, a na ich grobach i u stóp ich pomników spoczywają biało–czerwone wiązanki kwiatów i płoną znicze.

– W tym szczególnym czasie składamy uroczysty hołd żołnierzom i konspiratorom, którzy do ostatniego tchu zmagali się z Sowietami i ich kolaborantami, heroicznie dochowując przysięgi złożonej Bogu i Rzeczypospolitej.

– napisał Prezydent RP. Dodał, że prawość i poświęcenie Żołnierzy Niezłomnych są stawiane za wzór dzieciom i młodzieży oraz kształtują postawy patriotyczne żołnierzy i funkcjonariuszy strzegących bezpieczeństwa naszego kraju.

Po oficjalnych wystąpieniach modlitwę za pomordowanych zmówił ks. Tomasz Trzaska, kapelan Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL. Następnie odczytano Apel Pamięci i złożono kwiaty pod Ścianą Śmierci, gdzie rozstrzeliwani byli żołnierze podziemia niepodległościowego.

* * *

W południe uroczystości w hołdzie Żołnierzom Wyklętym odbyły się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie – w kwaterze Ł. (tzw. Łączka), miejscu, w którym potajemnie ukrywano ciała żołnierzy pomordowanych w więzieniu mokotowskim w latach 1948–1956.

Prezydent RP Karol Nawrocki w liście skierowanym do uczestników obchodów podkreślił, że kwatera zwana „Łączką”, na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Powązkach to miejsce, które jest jednym z najbardziej poruszających symboli dramatycznej historii naszego narodu, zaświadczającym o bohaterstwie Żołnierzy Wyklętych–Niezłomnych, o ich męczeństwie oraz ostatecznym dziejowym triumfie:

– Tak dobitnym, tak strasznym, ale jednocześnie tak chlubnym symbolem jest powązkowska „Łączka”. „Wracamy po swoich” – to przesłanie, jakże słusznie wciąż powtarzane, głęboko oddaje sens naszej wspólnej misji. Jest zobowiązaniem polskiego patriotyzmu i honoru, że na polu bitwy nie wolno pozostawić ani jednego z naszych poległych.

List odczytał doradca Prezydenta RP Jan Józef Kasprzyk.

Zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski przypomniał, że żołnierze podziemia niepodległościowego Wojska Polskiego zostali do końca wierni Bogu i Ojczyźnie, i w konsekwencji odnieśli zwycięstwo, a naszym wspólnym zadaniem jest bronić czci i honoru polskich oficerów i żołnierzy.

–  Nie spoczniemy, zanim nie odnajdziemy ostatniego z naszych bohaterów. Będziemy ich szukać my i ci, którzy przyjdą po nas, bo to jest nasz obowiązek. (…) Oni zostawili nam testament, który my musimy wypełnić

– podkreślił.

* * *

W ramach obchodów w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie zaprezentowaliśmy wystawę „O duszę i charakter Narodu Polskiego. Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość”. Ukazuje ona genezę Zrzeszenia, główne kierunki działalności oraz represje, jakie spadły na jego działaczy. Zaprezentowaliśmy również spektakl „Ulica Wolności. Rzecz o Łukaszu Cieplińskim” w reż. Leszka Zdunia, oparty na dokumentach i przekazach dotyczących życia prezesa IV Zarządu Głównego WiN: jego odwagi, zaangażowania w walkę o wolną Polskę, przywiązania do rodziny, a także mocnej wiary w sens cierpienia, którego doświadczył podczas osadzenia w mokotowskim więzieniu.

* * *

Uroczystości zakończyły się wieczorem w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL – została odprawiona Msza św. w intencji żołnierzy podziemia niepodległościowego. O 20.00, w godzinę egzekucji członków IV Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość odbyły się uroczystości pod Ścianą Śmierci, gdzie oddano hołd polskim patriotom, ofiarom komunistów. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował zastępca prezesa dr hab. Krzysztof Szwagrzyk.

Wydarzenie zostało objęte Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego.

* * *

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” przypada 1 marca. To data symboliczna – tego dnia w 1951 r. w więzieniu mokotowskim w Warszawie strzałem w tył głowy zostali zamordowani przez komunistów członkowie IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” – prezes WiN ppłk Łukasz Ciepliński („Pług”, „Ludwik”) i jego najbliżsi współpracownicy: Adam Lazarowicz, Mieczysław Kawalec, Józef Rzepka, Franciszek Błażej, Józef Batory i Karol Chmiel. Ich ciała komuniści zakopali w nieznanym miejscu. Stanowili oni ostatnie kierownictwo ostatniej ogólnopolskiej organizacji kontynuującej od 1945 r. tradycję AK. Aresztowano ich w czasie od listopada 1947 do lutego 1948 r. Przeszli wyjątkowo barbarzyńskie śledztwo.

Święto państwowe, jako wyraz hołdu dla żołnierzy drugiej konspiracji, ustanowione zostało przez Sejm 3 lutego 2011 roku. Środowiska kombatanckie, liczne organizacje patriotyczne, stowarzyszenia naukowe, przyjaciele i rodziny tych, którzy polegli w boju, zostali zamordowani w komunistycznych więzieniach lub po prostu odeszli już na wieczną wartę, od lat pukali do wielu drzwi z żądaniami, by wolna Polska oddała w końcu hołd swym najlepszym Synom. Przez lata odpowiedzią była cisza.

W drugiej połowie pierwszej dekady XXI wieku nadzieje zaczęły się spełniać. Apele środowisk kombatanckich zaczęły zyskiwać coraz większe poparcie. Janusz Kurtyka, prezes IPN od końca roku 2005, nadał tym staraniom silny impuls i przyspieszenie. Inicjatywę wsparł prezydent RP prof. Lech Kaczyński.

* * *

Polecamy materiały IPN:

• Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych" - zdjęcia z Archiwum IPN do pobrania
• Cykl audycji „Przystanek Historia” – Armia Krajowa – „Żołnierze Wyklęci. Wierni Polsce”
• Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956
• Jacek Pawłowicz, Rotmistrz Witold Pilecki 1901-1948 / Rotamaster Witold Pilecki 1901–1948
• Przemysław Benken, Tajemnica śmierci Jana Rodowicza „Anody”
• Jacek Pawłowicz, Rotmistrz Witold Pilecki (1901–1948)
• Mirosław Surdej, Pułkownik Łukasz Ciepliński (1913–1951)
• Generał August Emil Fieldorf „Nil” (1895-1953)
• Tomasz Sudoł, Maciej Żuczkowski, Major Hieronim Dekutowski „Zapora” (1918–1949)
• Marzena Kruk, Grzegorz Berendt, Danuta Siedzikówna „Inka” (1928–1946)
• Wystawa elementarna Podziemie niepodległościowe na Lubelszczyźnie po 1944 r.
• Materiały edukacyjne Żołnierze Wyklęci. Podziemie niepodległościowe 1944–1963