Instytut Pamięci Narodowej

– Polska po Was powróciła, odnalazła Wasze szczątki, ułożyła do trumny, okryła biało-czerwoną flagą i odprowadziła na miejsce Waszego wiecznego spoczynku

 – powiedział podczas uroczystości dr hab. Krzysztof Szwagrzyk.

4 lutego 1945 roku pod Raubiszkami (gmina Maguny, rejon święciański) oddział Samoobrony Wileńskiej AK pod dowództwem „Fakira” stoczył walkę z patrolami NKWD. Dowódca został ciężko ranny i mimo natychmiastowej ewakuacji po kilku godzinach zmarł. Jego ciało pochowano nad Jeziorem Dubińskim, na wzgórzu w pobliżu leśniczówki Błużniany. Poległych żołnierzy mieszkańcy wsi, na polecenie Sowietów, złożyli w prowizorycznej ziemiance. Ciało „Fakira” wkrótce ekshumowano i pochowano na Rossie, natomiast jego żołnierze pozostali w nieznanym miejscu, które z czasem uległo zatarciu.

Prace poszukiwawcze prowadzone przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN trwały trzy lata – od 2018 roku. Jesienią 2020 roku, po przebadaniu ponad trzech tysięcy metrów kwadratowych terenu – przy wsparciu wolontariuszy ze Stowarzyszenia Odra-Niemen oraz wileńskiej młodzieży – odnaleziono mogiłę. Spoczywało w niej sześciu żołnierzy, przy których odkryto elementy wyposażenia wojskowego i przedmioty osobiste, m.in. polskie guziki wojskowe.

– 80 lat od tych tragicznych wydarzeń spoczną w szczególnym miejscu – obok grobów żołnierzy Wojska Polskiego z lat 1919–1920, obok żołnierzy Armii Krajowej z operacji „Ostra Brama”, obok swojego dowódcy, w tym samym rzędzie, tuż obok jego grobu. Kolejny wileński, rozbity przed laty oddział, staje wspólnie w szeregu. Dzięki badaniom genetycznym znamy już tożsamość jednego z nich – śp. Edwarda Borkowskiego. Wierzymy, że przed nami są dni, kiedy będziemy mogli przywrócić tożsamość wszystkim pozostałym pięciu żołnierzom Armii Krajowej i przyjdzie taki czas, gdy będziemy mogli zawołać ich z imienia i nazwiska – po polsku

– podkreślił w swoim przemówieniu zastępca prezesa IPN, dr hab. Krzysztof Szwagrzyk.

W uroczystościach wzięła udział rodzina śp. Edwarda Borkowskiego, przedstawiciele władz samorządowych, duchowieństwo, żołnierze Wojska Polskiego oraz licznie zgromadzeni mieszkańcy Wilna. Obecni byli również przedstawiciele władz państwowych i dyplomatycznych: Sekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bożena Żelazowska, Ambasador Rzeczypospolitej Polskiej na Litwie Grzegorz Marek Poznański, Doradca Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Jan Józef Kasprzyk, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell, dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL Adrianna Garnik, zastępca dyrektora Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN Anna Szeląg oraz Konsul Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Wilnie Dariusz Wiśniewski.

Ceremonia została zorganizowana przez Instytut Pamięci Narodowej we współpracy z Ambasadą RP w Wilnie.

***

Dzięki przeprowadzonym badaniom genetycznym potwierdzono tożsamość Edwarda Borkowskiego, urodzonego w 1922 roku we wsi Pasieki Pawłowskie. Informacja o jego identyfikacji została ogłoszona publicznie podczas uroczystości wręczenia not identyfikacyjnych rodzinom ofiar totalitaryzmów 1 grudnia 2023 roku w Warszawie. Pozostali odnalezieni żołnierze nie zostali zidentyfikowani.

W wyniku przeprowadzonych badań historycznych ustalono jednak z dużym prawdopodobieństwem, że wśród odnalezionych żołnierzy może znajdować się Jarosław Skrodzki ps. Zeks, Jur, urodzony w 1908 roku, zastępca „Fakira” i kierujący jedną z dwóch niezależnych komórek likwidacyjnych wileńskiego Okręgu Armii Krajowej. Wskazują na to w zachowane raporty NKWD sporządzone bezpośrednio po walce. Poszukiwania genealogiczne nie doprowadziły jednak do odnalezienia krewnych Skrodzkiego w stopniu pokrewieństwa umożliwiającym przeprowadzenie badań genetycznych i identyfikacyjnych.

• Jarosław Skrodzki „Zeks”, „Jur” – żołnierz Wileńskiego Okręgu AK
• Pierwszy etap prac poszukiwawczych we wsi Raubiszki
• Raubiszki (Litwa): Poszukiwania żołnierzy „Fakira” zakończone sukcesem
• Tomasz Balbus, „Fakir”. Sergiusz Kościałkowski. Biografia egzekutora Kedywu, dowódcy szwadronu brygady „Juranda”, komendanta oddziału partyzanckiego Armii Krajowej (na tle historii Okręgu Wileńskiego), t. 1: Życie i wojna na Wileńszczyźnie
• Tomasz Balbus, „Fakir”. Sergiusz Kościałkowski. Biografia egzekutora Kedywu, dowódcy szwadronu brygady „Juranda”, komendanta oddziału partyzanckiego Armii Krajowej (na tle historii Okręgu Wileńskiego), t. 2: Wojna i śmierć na Wileńszczyźnie
• Tomasz Balbus, „Fakir”. Sergiusz Kościałkowski, Biografia egzekutora Kedywu, dowódcy szwadronu brygady „Juranda”, komendanta oddziału partyzanckiego Armii Krajowej (na tle historii Okręgu Wileńskiego), t. 3: Śmierć i zagłada na Wileńszczyźnie

***

Instytut Pamięci Narodowej prowadzi działania zmierzające do odnalezienia i identyfikacji ofiar reżimów totalitarnych oraz czystek etnicznych w ramach działalności Biura Poszukiwań i Identyfikacji. Łącznie zidentyfikowano ponad 260 osób. W wyniku działań IPN odnaleziono i podjęto szczątki ponad dwóch tysięcy osób. Zabezpieczono 3700 próbek materiału genetycznego ofiar i ich krewnych, które znajdują się obecnie w Bazie Materiału Genetycznego.

Celem sprawniejszej identyfikacji odnajdywanych szczątków Instytut Pamięci Narodowej od kilku lat korzysta z narzędzia udostępnionego przez Federalne Biuro Śledcze Stanów Zjednoczonych (FBI) – systemu CODIS.

Biuro Poszukiwań i Identyfikacji prowadzi działania poszukiwawcze na terenie całego kraju oraz poza jego granicami. Zespół specjalistów przebadał kilkaset miejsc w Polsce, prowadził także prace m.in. na Ukrainie, Białorusi, Łotwie, w Gruzji, na Litwie, w Szwajcarii oraz w Niemczech.