Instytut Pamięci Narodowej

Kajetan Hamerlak, Centralne obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego (1960–1966) w świetle źródeł archiwalnych i wybranych tytułów prasowych, Katowice-Warszawa 2026, 432 s., ISBN 978-83-8376-935-6

Seria wydawnicza IPN Katowice.

Obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego były jedną z najważniejszych kampanii propagandowych okresu rządów Władysława Gomułki. Zorganizowany w skali ogólnokrajowej „świecki” jubileusz miał upowszechniać laicką koncepcję dziejów Polski i stanowić ideologiczny rdzeń kampanii wymierzonej w przygotowane przez episkopat uroczystości Milenium Chrztu Polski. Wizja dziejów państwa polskiego zgodna z wytycznymi kierownictwa PZPR i OK FJN stanowiła główny „oręż” skierowany przeciw narracji historycznej wpisującej się w milenijny jubileusz. Dominujące w centralnych obchodach Tysiąclecia Państwa Polskiego wątki narracyjne skupiały się na wyolbrzymieniu „rewolucyjnych” tradycji narodu polskiego i łączeniu ich z silnymi akcentami nacjonalistycznymi oraz dumą z dokonań patriotycznych. Obraz ten dopełniała retoryka antyniemiecka, koncentrująca się na walce z niemieckim „naporem”, reprezentowanym przez zakon krzyżacki, Prusy i III Rzeszę. W tej zlaicyzowanej wersji dziejów niemal całkowicie pominięto rolę Kościoła katolickiego, uznając za swoisty motor napędowy poszczególnych etapów procesu państwowotwórczego siły „rewolucyjne” i „postępowe”. Narracja ta dominowała nie tylko podczas oficjalnych uroczystości, lecz także w ówczesnej prasie i dokumentach partyjnych.