Tym razem obrady poświęcimy okupacyjnym losom mieszkańców wsi leżących we wrześniu 1939 r. na terenie siedmiu wschodnich województw II Rzeczypospolitej Polskiej, tj. lwowskiego, nowogródzkiego, poleskiego, stanisławowskiego, tarnopolskiego, wileńskiego i wołyńskiego. Na obrady zapraszamy do Delegatury IPN w Kielcach.
Cel i zakres konferencji
Organizatorzy zapraszają do dyskusji o najnowszej historii Kresów Wschodnich i losach ich mieszkańców. Wiemy, że dzieje tej części Rzeczypospolitej różniły się od okupacyjnych doświadczeń przedwojennych województw centralnych i zachodnich. Zdecydowała o tym geografia, a raczej geopolityka lat trzydziestych XX wieku.
Wybuch II wojny światowej był czynnikiem, który zapoczątkował radykalną zmianę rzeczywistości politycznej i społeczno-gospodarczej tej części przedwojennej Polski. Zakończenie działań wojennych w 1939 r. rozpoczęło proces totalnej sowietyzacji tych obszarów. Jej ofiarami padli dotychczasowi gospodarze Kresów.
Od 1941 r. ziemie te zostały objęte okupacją niemiecką, a okupant politykę eksploatacji i terroru uczynił niemal konstytutywną cechą w relacjach z mieszkańcami wsi. Był to efekt bezpośrednich działań niemieckiej administracji okupacyjnej, a także polityka antagonizowania społeczności, wspólnot i całych narodów. Te doświadczenia w połączeniu z ponownym wkroczeniem Armii Czerwonej w styczniu 1944 r. przyczyniły się do gruntownej zmiany systemu społeczno-gospodarczego, oblicza społecznego oraz narodowościowego polskich Kresów Wschodnich.
Do udziału w konferencji zapraszamy historyków badających dzieje II wojny światowej, badaczy podejmujących tematykę okupacyjnej codzienności. Konferencja ma na celu m.in. usystematyzowanie i uzupełnienie dotychczasowego stanu badań nad dziejami wsi kresowej podczas okupacji niemieckiej.
Zagadnienia badawcze
-
Sowietyzacja oraz skala zbrodni sowieckich dokonanych na polskich mieszkańcach wsi kresowych w latach 1939-1941, 1944-1945:
►doświadczenia mieszkańców wsi kresowych podczas agresji sowieckiej w 1939 r.,
►przygotowania i przebieg „głosowania” z 22 października 1939 r.,
►deportacje na Sybir,
►zbrodnia katyńska – ofiary i sprawcy,
►następstwa wkroczenia Armii Czerwonej w granice II Rzeczypospolitej w 1944 r.,
►wysiedlenia z lat 1944 i 1945 r. (ekspatriacja)
►wieś kresowa jako zaplecze dla polskiego podziemia niepodległościowego na Wschodzie,
►działalność sowieckiej (komunistycznej partyzantki) i Armii Czerwonej wobec polskich mieszkańców wsi kresowych. - Zbrodnie niemieckie dokonane na polskich mieszkańcach wsi kresowych po 1941 r.:
►ofiary i świadkowie niemieckich zbrodni,
►niemieccy sprawcy – indywidualni i strukturalni. - Wołyń – zbrodnia ludobójstwa:
►ofiary zbrodni wołyńskiej – wsie, osady, rodziny…,
►polska samoobrona,
►ukraińscy ratujący,
►zbrodnie Ukraińskiej Powstańczej Armii i nacjonalistów ukraińskich na Wołyniu. - Okupacyjna „codzienność” polskich mieszkańców wsi na terenie:
►byłych województw: wileńskiego i nowogródzkiego,
►byłych województw: poleskiego i wołyńskiego,
►byłych województw: stanisławowskiego, tarnopolskiego, lwowskiego,
►relacje z przedstawicielami innych narodowości zamieszkujących Kresy – Litwini, Ukraińcy, Białorusini, Żydzi, niemieccy osadnicy. - Zagłada Żydów na Kresach.
- Historia mieszkańców wsi kresowych w debacie współczesnej:
►badania naukowe,
►upamiętnianie,
►poszukiwania,
►edukacja instytucjonalna i oddolna.
Informacje organizacyjne
Zgłoszenia do udziału w konferencji i abstrakty proponowanych referatów należy przesyłać do 31 sierpnia 2026 r. na adres email:
Streszczenia nie powinny przekraczać 2500 znaków (jednej strony tekstu). Decyzję o zakwalifikowaniu referatu do przedstawienia na konferencji organizatorzy przekażą autorom do 30 września 2026 r. Referaty zostaną opublikowane w „Roczniku Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie”. Prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia tekstów dostosowanych do instrukcji wydawniczej Muzeum Wsi Kieleckiej do 31 grudnia 2026 r.
- Termin konferencji: 18 listopada 2026 r. (środa)
- Miejsce konferencji: sala konferencyjna w Delegaturze Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach, al. Na Stadion 1, 25-127 Kielce
- Kontakt z organizatorami:
Paweł Żołądek (sekretarz konferencji) – tel. +41 340 50 63, e-mail: pawel.zoladek@ipn.gov.pl
Magdalena Kopeć (sekretarz konferencji ze strony MWK) – tel. +48 500 006 909; e-mail: konferencjamichniow@mwk.com.pl
dr hab. Jerzy Gapys, prof. UJK (sekretarz konferencji ze strony UJK) – tel. +48 502 072 247; e-mail: jerzy.gapys@ujk.edu.pl