Konferencja organizowana jest w ramach Centralnego Projektu Badawczego „Struktury i metody działania aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1989/90”.
W intencji organizatorów konferencja „W obcej służbie. Działalność agenturalna obywateli PRL na rzecz wywiadów państw zachodnich w latach 1945–1990” ma stanowić okazję do zaprezentowania wyników badań dotyczących agenturalnej działalności wywiadowczej na terenie Polski ze strony USA, RFN, Wielkiej Brytanii, Francji, Szwecji, Danii i innych państw.
W szczególnym zainteresowaniu organizatorów konferencji znajdują się referaty poświęcone jednostkowym historiom obywateli Polski, którzy zdecydowali się na współpracę z obcą służbą wywiadowczą po 1944 r. w ujęciu badań mikrohistorycznych i na zasadzie analizy case study. W tym wypadku organizatorzy oczekują referatów prezentujących:
- cywilny życiorys agenta z uwzględnieniem istotnych elementów zawodowych, rodzinnych i osobistych, wpływających na decyzję o akcesie do współpracy szpiegowskiej działalności;
- analizę ewentualnej współpracy z aparatem bezpieczeństwa PRL;
- okoliczności i przebieg werbunku, z uwzględnieniem przyczyn podjęcia współpracy, tj.: szantaż, korzyści materialne, możliwość wyjazdu za granicę, możliwość działania dla wyższych ideałów (np. odzyskanie suwerenności), czy chęć przeżycia „męskiej przygody”. Istotne są w tym wypadku obserwacje dotyczące psychologicznych aspektów przyłączenia się do obcego wywiadu, które mogłyby wzmocnić decyzję o zdradzie PRL);
- historię i przebieg służby w obcym wywiadzie, ze szczególnym uwzględnieniem zakresu przekazywanych informacji, wskazania osób, o których udzielił informacji, czy charakteru działalności (np. samodzielnie lub w ramach szerszej siatki wywiadowczej) i roli jaką w niej odgrywał;
- techniki wywiadowczej, szczególnie w zakresie łączności, szyfrów, sprzętu wykorzystywanego w pracy agenturalnej;
- wykrycie afery szpiegowskiej i przeciwdziałania ze strony aparatu bezpieczeństwa oraz prokuratury, w tym szczególnie przebiegu spraw operacyjnych i śledztwa, a w dalszej perspektywie również procesu sądowego, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii propagandowego wykorzystania sprawy;
- więziennych i późniejszych losów szpiega oraz stosunku do swojej działalności wywiadowczej na rzecz obcego państwa.
W ramach omawianej tematyki i poprzez analizę poszczególnych spraw szpiegowskich chcielibyśmy przeanalizować szerzej następujące zagadnienia:
- w odniesieniu do działalności agenturalnej na rzecz państw obcych:
- proces wyboru, przygotowania i przeprowadzenia werbunku agentów,
- sposobów kontroli lojalności agentów,
- głównych zagadnień, obiektów czy regionów zainteresowań wywiadów w PRL,
- metod szkolenia agentów, szczególnie w zakresie techniki wykorzystywanej w służbie,
- sposobów łączności w kontaktach pomiędzy agentem a ośrodkiem wywiadowczym,
- w odniesieniu do działalności kontrwywiadowczej:
- wpływu wykrytych spraw szpiegowskich na rozwój organizacyjny i metodologię pionów kontrwywiadu w PRL i pionów techniki operacyjnej,
- współpracy kontrwywiadowczej i wymiany informacji na temat działalności wywiadów państw obcych w całym bloku wschodnim,
- prewencji ze strony aparatu bezpieczeństwa PRL, w tym wykorzystania propagandy do zapobiegania szpiegostwu i wywołania efektu zastraszenia obywateli przed kontaktem z obcokrajowcami,
- kontrwywiadowczych gier operacyjnych z wykorzystaniem podwójnych agentów.
Miejsce konferencji: Warszawa, 18 listopada 2026 r.
Język konferencji: polski
Organizatorzy zastrzegają sobie prawo wyboru referatów i prezentacji spośród zgłoszonych propozycji. Wybrani prelegenci zostaną poinformowani o zaproszeniu na konferencję drogą mailową. Zgłoszenie odbywa się poprzez wypełnienie formularza zgłoszeniowego (załącznik) i przesłanie go na podany poniżej adres mailowy.
Termin nadsyłania zgłoszeń: 30 kwietnia 2026 r.
Termin zatwierdzenia listy uczestników: 1 czerwca 2026 r.
Publikacja:
Przygotowane przez uczestników konferencji artykuły zostaną opublikowane w monografii wieloautorskiej, której wydanie planowane jest na rok 2027.
Organizatorzy nie przewidują opłaty konferencyjnej, zapewniają referentom bezpłatne noclegi, wyżywienie w dniu konferencji oraz zwrot kosztów podróży. Pracownicy IPN rozliczają udział w konferencji w ramach delegacji służbowych.
Zgłoszenia prosimy kierować do:
Paweł Skubisz, tel., +48 22 581 87 10, e-mail: pawel.skubisz@ipn.gov.pl