Celem konferencji, realizowanej w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN „Władze komunistyczne wobec Kościołów i związków wyznaniowych w Polsce w latach 1944–1989”, było omówienie głównych kierunków działalności Urzędu ds. Wyznań od jego utworzenia w 1950 r., aż do likwidacji w roku 1990. Interesuje nas możliwie szerokie spojrzenie na podejmowaną tematykę, z uwzględnieniem przede wszystkim aktywności UdsW na poziomie centralnym i wojewódzkim. Przedstawiliśmy interdyscyplinarne spojrzenie na charakter i miejsce struktur odpowiadających za politykę wyznaniową w aparacie państwowym, dlatego też nasze zaproszenie skierowaliśmy nie tylko do historyków najnowszych dziejów Polski, ale również do prawników, socjologów, politologów czy filozofów.
Plonem konferencji będzie recenzowana publikacja w formie tomu studiów, wydana w Wydawnictwie IPN. Prelegentów prosimy o dostarczenie najpóźniej miesiąc po konferencji tekstów dostosowanych do instrukcji wydawniczej IPN.
Program konferencji:
Dzień 1 – 23 kwietnia 2025 r.
10.00 – Otwarcie konferencji
Panel I: godz. 10.20–12.10
- godz. 10.20–10.40, Wydział Zakonny Urzędu ds. Wyznań
- godz. 10.40–11.00, Dr hab. Ryszard Gryz, prof. UJK (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach), Urząd ds. Wyznań wobec problematyki budownictwa sakralnego Kościoła katolickiego
- godz. 11.00–11.20, Dr hab. Rafał Łatka, prof. UKSW (Instytut Pamięci Narodowej w Warszawie), Urząd ds. Wyznań a ocena postaw społeczno-politycznych hierarchii Kościoła katolickiego na przykładzie lat 80 XX wieku
- godz. 11.20–11.40, Dr Przemysław Pazik (Uniwersytet Warszawski), Urząd ds. Wyznań – twórca czy wykonawca polityki państwa wobec Kościoła katolickiego w okresie gomułkowskim (1956-1970)?
- godz. 11.40–12.10 – dyskusja
- godz. 12.10–12–30 – przerwa kawowa
Panel II: godz. 12.30–14.20
- godz. 12.30–12.50, Dr hab. Elżbieta Wojcieszyk (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Poznaniu), Główne kierunki działalności poznańskiego wydziału ds. wyznań w latach 1950-1990
- godz. 12.50–13.10, Dr Zbigniew Stanuch (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Szczecinie), Główne kierunki działalności administracji wyznaniowej w województwie szczecińskim w latach 1950-1990
- godz. 13.10–13.30, Dr Krzysztof Andrzej Kierski (Instytut Pamięci Narodowej, Delegatura w Olsztynie), Referat/Wydział ds. wyznań w Olsztynie w latach (1950-1989) - główne kierunki działalności
- godz. 13.30–13.50, Dr Joanna Kumor-Mielnik (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II), Wpływ działań Urzędu ds. Wyznań w latach 1950-1990 na rozmieszczenie świątyń na obszarze diecezji lubelskiej
- godz. 13.50–14.20 – dyskusja
- godz. 14.20–15.00 – przerwa
Panel III: 15.00–16.20
- godz. 15.00–15.20, Dr Daniel Gucewicz (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Gdańsku), Ateistyczni neofici? Referenci wyznaniowi w województwie gdańskim 1950–1957
- godz. 15.20–15.40, Dr hab. Bogusław Wójcik (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Rzeszowie), Działalność powiatowych i miejskich referatów do spraw wyznań w województwie rzeszowskim w latach 1950‒1957
- godz. 15.40–16.00, Prof. dr hab. Mirosław Golon (Instytut Pamięci Narodowej, Delegatura w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), Apogeum walki komunistów z kościołem 'w terenie' - perspektywa wojewódzka. Wydział ds. Wyznań przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy w latach 1950-1956
- godz. 16.00–16.20 – dyskusja
- godz. 16.20–16.40 – przerwa kawowa
- godz. 16.40–18.00, Prezentacja publikacji: Urząd ds. Wyznań. Struktury – działalność – ludzie, tom 5: Kadry, red. Rafał Łatka, Warszawa 2025
Dr hab. Ryszard Gryz, prof. UJK (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach)
Dr hab. Rafał Łatka, prof. UKSW (Instytut Pamięci Narodowej)
Dr hab. Bogusław Wójcik (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Rzeszowie)
Dr Daniel Gucewicz (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Gdańsku)
Dzień 2 – 24 kwietnia 2025
Panel IV: godz. 10.00–11.20
- godz. 10.00–10.20, Dr hab. Konrad Białecki prof. UAM (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Poznaniu), Urząd ds. Wyznań wobec KUL i ATK
- godz. 10.20–10.40, Dr hab. Łucja Marek (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Krakowie), Nadzór Urzędu ds. Wyznań nad kontrolą publikacji kościelnych
- godz. 10.40–11.00, Dr Michał Zawiślak (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II), Wykorzystywanie środków Funduszu Kościelnego przez Urzędu ds. Wyznań w latach 1950-1990
- godz. 10.40–11.20 – dyskusja
- godz. 11.20–11.40 – przerwa kawowa
Panel V: godz. 11.40–13.00
- godz. 11.40–12.00, Ks. dr Paweł Kostrzewski (Instytut Wyższych Studiów Teologicznych w Częstochowie), Rola Urzędu ds. Wyznań w obsadzaniu urzędów parafialnych
- godz. 12.00–12.20, Dr hab. Jarosław Durka, prof. UK (Uniwersytet Kaliski), Księża w opiniach pracowników Referatu i Wydziału ds. Wyznań w Częstochowie
- godz. 12.20–12.40, Dr hab. Ariel Orzełek (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej), Urząd ds. Wyznań wobec ugrupowań katolików koncesjonowanych (PAX, Znak, ChSS) w okresie rządów Władysława Gomułki
- godz. 12.40–13.00 – dyskusja
- godz. 13.00–13.40 – przerwa
Panel VI: godz. 13.40–15.30
- godz. 13.40–14.00, Dr Ewelina Ślązak (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Łodzi), Mniejszości wyznaniowe w Łodzi i województwie łódzkim w polityce wydziałów ds. wyznań w latach 1945–1989
- godz. 14.00–14.20, Mateusz Szłapka (Instytut Pamięci Narodowej, Delegatura w Bydgoszczy), Kościoły nierzymskokatolickie w działaniach Urzędu ds. Wyznań w ostatniej dekadzie PRL
- godz. 14.20–14.40, Dr Przemysław Misiołek (Muzeum Regionalne w Jaśle im. dr. Stanisława Kadyiego), Urząd ds. Wyznań wobec Kościołów greckokatolickiego i prawosławnego w południowo-wschodniej Polsce
- godz. 14.40–15.00, Dr hab. Katarzyna Krzysztofek-Strzała (Uniwersytet Jagielloński), Stosunek Urzędu ds. Wyznań wobec mniejszościowych wspólnot religijnych w Krakowie - wybrane zagadnienia
- godz. 15.00–15.30 – dyskusja
- godz. 15.30–15.50 – przerwa kawowa
Panel VII: godz. 15.50–18.00
- godz. 15.50–16.10, Dr hab. Krzysztof Sychowicz (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Białymstoku), Główne kierunki polityki wyznaniowej w województwach białostockim, łomżyńskim i suwalskim w latach 1975-1990
- godz. 16.10–16.30, Dr hab. Leszek Zygner, prof. PANS (Państwowa Akademia Nauk Stosowanych im. Ignacego Mościckiego w Ciechanowie), Wydział ds. Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w Ostrołęce (1975-1988/1989)
- godz. 16.30–16.50, Dr Krzysztof Busse (Instytut Pamięci Narodowej, Delegatura w Radomiu), Działania administracji wyznaniowej wobec środowisk katolickich w województwie radomskim w latach 1975-1990
- godz. 16.50–17.10, Dr Marek Strzała (Uniwersytet Jagielloński), Projekt ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania w pracach Urzędu ds. Wyznań
- godz. 17.10–17.30, Dr Sebastian Drabik (bez afiliacji), Urząd do Spraw Wyznań w latach 1987–1990. Ostatni okres działalności administracji wyznaniowej w Polsce
- godz. 17.30–18.00 – dyskusja
- godz. 18.00 – zamknięcie konferencji