-
Dzieci polskich zesłańców przebywające w osiedlu dla polskich uchodźców w Koja w Ugandzie, 1945 r. (fot. z zasobu AIPN)Dzieci polskich zesłańców przebywające w osiedlu dla polskich uchodźców w Koja w Ugandzie, 1945 r. (fot. z zasobu AIPN)
Dzięki prowadzonemu przez Instytut Pamięci Narodowej projektowi Archiwum Pełne Pamięci użytkownicy zasobu Archiwum IPN zyskali możliwość zapoznania się z wyjątkową pamiątką pochodzącą z Czarnego Lądu – pamiętnikiem polskiej dziewczyny wywiezionej po wybuchu II wojny światowej w głąb Związku Sowieckiego, która następnie wraz z innymi dziećmi trafiła do Afryki.
Polska poza Polską
W 1942 r. tysiące Polaków deportowanych i zmuszonych do katorżniczej pracy w ZSRS zostało ewakuowanych do Iranu wraz z armią gen. Władysława Andersa. Było wśród nich około 40 tys. kobiet i dzieci.
Ponieważ Iran miał być jedynie tymczasowym miejscem pobytu polskich uchodźców, a tereny leżące nad Morzem Kaspijskim mogły znaleźć się w obszarze działań zbrojnych, polskie władze emigracyjne poszukiwały poza Europą terenów, które zapewniłyby odpowiednie warunki do życia dla tak dużej ilości ludzi. Jednym z kierunków, jakie udało się otworzyć, była Brytyjska Afryka Wschodnia.
Świadectwem kilkuletniego, trudnego pobytu polskich dzieci w Afryce jest pamiętnik należący do Marii Leszczełowskiej (po mężu Ostrowskiej), określany często mianem „złotych myśli”, zawierający pamiątkowe cytaty, aforyzmy i wiersze, wpisane przez jej rówieśników, z którymi tam przebywała. W ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci córka Marii Ostrowskiej użyczyła Archiwum IPN pamiątki rodzinne i zgodziła się, aby ich kopie cyfrowe zostały włączone do zasobu archiwalnego IPN.