-
Ruiny „małego getta”, z prawej fragment gimnazjum kupieckiego przy ul. Prostej (fot. z zasobu IPN)
Podczas II wojny światowej lewobrzeżna część Warszawy uległa niemal całkowitemu zburzeniu. We wrześniu 1939 r. niemieckie siły powietrzne (Luftwaffe) przystąpiły do metodycznego bombardowania obiektów w stolicy Polski. Ogromne zniszczenia w substancji miejskiej poczyniła także niemiecka artyleria, unieruchamiając m.in. elektrownie miejskie, wodociągi – infrastrukturę niezbędną do funkcjonowania miasta i ludności cywilnej.
Celem stał się również Zamek Królewski, jako siedziba Prezydenta RP, który– w wyniku położenia ognia został 17 września 1939 r. zniszczony w 80%. Spłonął też gmach Głównego Inspektoratu Sił Zbrojnych (obecna siedziba premiera). W efekcie bombardowań we wrześniu 1939 r. co najmniej 10% zabudowy uległo zniszczeniu.
Odbudowa jest absolutnie wykluczona
Po zwycięskiej dla Niemców kampanii na zachodzie, 8 lipca 1940 r., gubernator generalny Hans Frank, odpowiedzialny za tereny polskie niewcielone do Rzeszy, spotkał się z kanclerzem Adolfem Hitlerem, który oświadczył, iż
„odbudowa tego miasta [tj. Warszawy] jako polskiej metropolii jest absolutnie wykluczona”.
Kolejne zniszczenia substancji miejskiej miały związek z działaniem sowieckiego lotnictwa bombowego od czerwca 1941 r. W początkowym okresie celem były niemieckie obiekty wojskowe, natomiast od 1942 r. Sowieci bombardowali Warszawę nocą z wysokiego pułapu, w efekcie czego dochodziło do licznych zniszczeń obiektów cywilnych i miejskiej infrastruktury komunikacyjnej. Najcięższy nalot miał miejsce w nocy z 12 na 13 maja 1943 r., wskutek którego zginęło ok. 1 tys. cywilów, i zrujnowane zostały okolice ul. Grójeckiej i Marszałkowskiej oraz pl. Zbawiciela.
Po likwidacji powstania w getcie warszawskim (kwiecień-maj 1943 r.), Niemcy zrównali jego pozostałości z ziemią. Symbolem likwidacji „dzielnicy żydowskiej w Warszawie” było wysadzenie Wielkiej Synagogi na pl. Tłomackim osobiście przez dowódcę SS i policji gen. Jürgena Stroopa. W wyniku tych działań oraz następującej po nich metodycznej rabunkowej rozbiórki tej części miasta zniszczono ok. 15% jej zabudowy.