Instytut Pamięci Narodowej

https://ipn.gov.pl/pl/historia-z-ipn/231365,Przeprowadzil-polski-kosciol-przez-trudny-okres-komunizmu.html
27.02.2026, 22:29

Przeprowadził polski kościół przez trudny okres komunizmu

12 listopada 1948 roku, po śmierci kardynała Augusta Hlonda, nowym metropolitą gnieźnieńskim i warszawskim oraz Prymasem Polski został czterdziestosiedmioletni biskup lubelski Stefan Wyszyński. Szybko zaczął odgrywać w rzeczywistości społeczno-politycznej PRL bardzo ważną rolę. Był traktowany jako interrex i cieszący się olbrzymim autorytetem wyraziciel dążeń narodu. Nie dożył wolnej Polski, jednak znacznie przyczynił się do odzyskania niepodległości.

Urodzonemu w 1901 roku prymasowi Wyszyńskiemu przyszło kierować polskim Kościołem w jednym z najtrudniejszych okresów w historii. Rządzący Polską komuniści próbowali – w różnych latach w różny sposób – usunąć Kościół z przestrzeni publicznej, odciągnąć od niego wiernych. Prymas, nie uciekając od ustępstw i kompromisów, narażając się i ponosząc osobiste represje, do tego nie dopuścił.

Jednym z najważniejszych jego dzieł, o dalekosiężnych skutkach, było przygotowanie i organizacja obchodów jubileuszu Tysiąclecia Chrztu Polski w 1966 roku. Za słynny list do biskupów niemieckich był zaciekle atakowany przez PRL-owską propagandę. Bywało także, że nie był rozumiany, lub był rozumiany opacznie przez część laikatu. Zarzucano mu niechęć do Soboru II Watykańskiego, opieranie się koniecznym zmianom, tkwienie w tradycyjnym modelu wiary. Życzliwie, choć nie bezkrytycznie przyglądał się „Solidarności”.

Nazwany Prymasem Tysiąclecia Wyszyński zmarł 28 maja 1981 r., pozostawiając po sobie wielki dorobek intelektualny, moralny, społeczny i instytucjonalny. W momencie jego śmierci kościół cieszył się powszechnym autorytetem w Polsce i za granicą. Pozostawił polskim biskupom najważniejszą wskazówkę – by kierowali się Ewangelią i elastycznie reagowali na zmieniające się okoliczności polityczne, bo tych nie można było przewidzieć.

Polecamy: