Dnia 23 sierpnia 2011 r. w Warszawie po raz pierwszy obchodzony jest Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych. W Muzeum Powstania Warszawskiego odbyła się konferencja przedstawicieli europejskich instytucji zajmujących się rozliczaniem z totalitarną przeszłością, przebywających w Warszawie na zaproszenie Instytutu Pamięci Narodowej i ministrów sprawiedliwości państw UE. Uczestnicy przed przyjęciem tzw. Deklaracji Warszawskiej (tekst Deklaracji Warszawskiej – PDF), zobowiązującej do inicjatyw zapobiegających propagowaniu reżimów totalitarnych, wysłuchali wystąpienia prezesa IPN dr Łukasza Kamińskiego. - Pierwszym i najbardziej podstawowym zadaniem jest ukaranie sprawców zbrodni. W przypadku reżymu narodowo-socjalistycznego na pierwszy rzut oka liczby mogą robić wrażenie – tysiące zbrodniarzy zostało skazanych w licznych procesach przeprowadzonych na terenie kilkunastu państw. Jeśli jednak zestawimy te liczby ze skalą dokonanych zbrodni i milionami ich ofiar, okaże się, że ukarano zaledwie niewielki odsetek sprawców. W przypadku zbrodni komunistycznych odsetek ten jest jeszcze niższy. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest wiele. W wielu sprawach brakowało świadków (także dlatego, że czasem wszystkich zgładzono), dowody rzeczowe zostały zniszczone, niewielu sprawców przyznawało się do popełnionych zbrodni. Oprawcy mogli korzystać z praw, których pozbawili swoje ofiary. Niewątpliwie był i jest to wyraz naszej moralnej nad nimi przewagi. Nie zmienia to jednak bólu ofiar i ich najbliższych, gdy z rozmaitych przyczyn formalnych procesy zbrodniarzy kończyły się ich uniewinnieniem lub rażąco niskimi wyrokami – mówił do uczestników spotkania Prezes IPN dr Łukasz Kamiński (tekst wystąpienia – PDF).
Na zaproszenie Instytutu Pamięci Narodowej w uroczystościach udział wzięli:
- Dr. Chantal Kesteloot, Centre for Historical Research and Documentation on War and Contemporary Society, Belgia
- Valeri Katsunov, The Committee for Disclosing and Announcing Affiliation of Bulgarian Citizens to the State Security and the Intelligence Services of the Bulgarian National Army, Bułgaria
- Dr. Pavel Žáček, Institute for the Study of Totalitarian Regimes, Czechy
- Miroslav Lehký, Institute for the Study of Totalitarian Regimes, Czechy
- Dr. Neela Winkelmann, Institute for the Study of Totalitarian Regimes, Czechy
- Toomas Hiio, Estonian Institute of Historical Memory, Estonia
- Marcel Floor, Head of Department of Victims and Remembrance WWII Ministry of Health, Welfare, and Sport, Holandia
- Prof. Marjan Schwegman, Institute for War Documentation, Holandia
- Dr. Edwin Klijn, Institute for War Documentation, Holandia
- Teresė Birutė Burauskaitė, Lithuanian Center for Genocide and Resistance Movement Research, Litwa
- Ronaldas Račinskas, International Commission for the Evaluation of the Crimes of the Nazi and Soviet Occupation Regimes in Lithuania, Litwa
- Andris Šillers, Museum of the Occupation of Latvia, Łotwa
- Joachim Förster, Federal Commissioner for the Records of the State Security Service of the Former German Democratic Republic, Niemcy
- Damiana Otoiu, Institute for the Investigation of Communist Crimes and the Memory of the Romanian Exile, Rumunia
- Matej Medvecky, Nation's Memory Institute, Słowacja
- Andreja Valič, Study Centre of National Reconciliation, Słowenia
- Mária Schmidt, House of Terror Museum, Węgry
- Dr. János Tischler, Węgierski Instytut Kultury w Warszawie, Węgry
Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych – informacje dodatkowe