Instytut Pamięci Narodowej

Pierwszego dnia zastępca prezesa IPN spotkał się z Ambasadorem Krzysztofem Szczerskim, Stałym Przedstawicielem RP przy Narodach Zjednoczonych w Nowym Jorku. Spotkanie poświęcone było perspektywom rozwoju współpracy naukowej i archiwalnej między IPN i ONZ. Rozmowy dotyczyły także możliwości zaprezentowania na forum ONZ dorobku Instytutu, jego działalności badawczej i dokumentacyjnej oraz wkładu w zachowanie pamięci historycznej.

Tego samego dnia zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski spotkał się również z dr. Johnem Radziłowskim, dyrektorem Polskiego Instytutu Kultury i Badań w ośrodku Orchard Lake Schools. Spotkanie odbyło się w siedzibie Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce. Warto przypomnieć, że SWAP jest laureatem Nagrody Kustosz Pamięci Narodowej – szczególnego uhonorowania przyznawanego przez IPN.

W Instytucie Józefa Piłsudskiego w Ameryce dr hab. Karol Polejowski wziął udział w wykładzie dr. Marcina Gadochy pt. „Polska między reformą a buntem. Stanisław August, konfederacja barska i droga Kazimierza Pułaskiego ku wolności”. Łącząc wątki historii dawniejszej z wydarzeniami sprzed kilku dekad, zastępca prezesa IPN zwrócił się do licznie przybyłej młodzieży:

– Ronald Reagan, w swoim orędziu bożonarodzeniowym w grudniu roku '81 – po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce – zwrócił się do Polaków i powiedział im, że Polacy mają najwspanialsze na świecie tradycje niezgody na zniewolenie. My się po prostu nie zgadzamy na to, aby być pod czyimś panowaniem. I to nas łączy z Amerykanami. Cała idea Stanów Zjednoczonych oparta jest na wolności. Na wolności człowieka, która jest chroniona przez konstytucję Stanów Zjednoczonych i przez cały system, który został tutaj stworzony. Dlatego bardzo wielu Polaków jest związanych z historią Stanów Zjednoczonych i o tym na pewno się uczycie.

Delegacja IPN udała się także do Jersey City, gdzie pod Pomnikiem Katyńskim złożyła wieniec, oddając hołd ofiarom Zbrodni. Kwiaty złożono również pod pomnikiem księdza Jerzego Popiełuszki w Nowym Jorku.

Drugiego dnia wizyty delegacja Instytutu uczestniczyła we Mszy św. sprawowanej w Narodowym Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej w Doylestown. Najważniejsze dla Polaków miejsce kultu religijnego i centrum Polonii w Stanach Zjednoczonych popularnie nazywane jest Amerykańską Częstochową.

Następnie zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski złożył kwiaty pod Pomnikiem Bohaterów Walki o Niepodległość po 1944–45 roku i „Solidarności” oraz Pomnikiem Mściciela, nazywanym też Pomnikiem Husarza. W ceremonii wziął udział Fryderyk Dammont – 103-latek, Sybirak, nestor nowojorskiej Polonii.

Centralnym punktem wizyty w Doylestown była ceremonia wręczenia orderów i odznaczeń państwowych. W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej aktu dekoracji Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Krzyżem Wolności i Solidarności dokonał zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski.

W liście skierowanym do zgromadzonych w Amerykańskiej Częstochowie Prezydent RP Karol Nawrocki napisał:

– Źródłem tej wewnętrznej siły był nie tylko gniew, ale także radykalny sprzeciw wobec brutalnej przemocy, ubóstwa i niesprawiedliwości. Wobec tępej, kłamliwej propagandy, fałszowania historii i poniżającego statusu Polski jako sowieckiej kolonii. Ogromnym umocnieniem było wówczas doświadczenie wiary we wspólnocie Kościoła. O początkowych sukcesach i ostatecznym zwycięstwie rewolucji „Solidarności” zadecydowała także żarliwa modlitwa przed obliczem Jasnogórskiej Królowej Polski.

Zastępca prezesa Instytutu podkreślił oddanie i bezkompromisowość odznaczonych:

– Bardzo często, kiedy rozmawiam z bohaterami naszej wolności, słyszę od nich skromne – nie byliśmy żadnymi bohaterami. Tak nas wychowano i robiliśmy to, w co wierzyliśmy. No ale – Szanowni Państwo – realizowanie wartości, w które się wierzy, w realiach totalitarnego systemu komunistycznego było odwagą!

Odznaczeni zostali:

• Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski
  • Zbigniew Stanisław Sobolewski
• Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski
  • Zbigniew Paweł Pałamar
  • Bolko Jerzy Skowron
  • Adam Piotr Więckowski
• Krzyżem Wolności i Solidarności
  • Ryszard Brus
  • Wojciech Maciej Budzyński
  • Andrzej Roman Burghardt
  • Andrzej Gąsienica
  • Jan Lubaś
  • Tadeusz Serafin
  • Adam Maria Siwiec
  • Zbigniew Stanisław Sobolewski
  • Janusz Henryk Warchałowski

Podczas uroczystości zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski został uhonorowany Medalem 40–lecia Videofact.

4 października delegacja Instytutu wzięła udział w Paradzie Pułaskiego. Uroczystości rozpoczęła Msza św. w Katedrze św. Patryka na Manhattanie. Następnie odbyło się spotkanie poprzedzające paradę, podczas którego dr hab. Karol Polejowski został uroczyście oznaczony szarfą Honorowego Marszałka.

– Zaproszenie, które otrzymałem, traktuję jako wyróżnienie dla całego Instytutu Pamięci Narodowej. W ten sposób doceniono pracę, którą wykonujemy od ponad ćwierćwiecza – dla chwały Narodu i chwały Polski

– powiedział zastępca prezesa IPN podczas uroczystego szarfowania na Honorowego Marszałka Parady.

O godz. 12.30 uczestnicy wyruszyli Piątą Aleją. Dr hab. Karol Polejowski, jako Honorowy Marszałek Parady, uczestniczył w przemarszu, a następnie w powitaniu kolejnych grup polonijnych maszerujących jedną z najbardziej reprezentacyjnych ulic Nowego Jorku.

Tegoroczna, 89. Parada Pułaskiego odbywała się pod hasłem „Za Wolność Waszą i Naszą! Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski – Generałowie Wolności Polski i Ameryki”, nawiązującym do przypadającej w 2026 roku 250. rocznicy ogłoszenia niepodległości Stanów Zjednoczonych.

Parada Pułaskiego, organizowana w Nowym Jorku od 1937 roku, jest jednym z najstarszych i najważniejszych wydarzeń polonijnych w Stanach Zjednoczonych. Odbywający się tradycyjnie w pierwszą niedzielę października przemarsz Piątą Aleją upamiętnia gen. Kazimierza Pułaskiego – bohatera walk o niepodległość Stanów Zjednoczonych, nazywanego „ojcem amerykańskiej kawalerii”. Parada jest jednocześnie manifestacją polskiego dziedzictwa oraz więzi łączących Polskę i Stany Zjednoczone. Każdego roku uczestniczą w niej tysiące przedstawicieli Polonii, w tym organizacje polonijne, polskie szkoły, harcerze, zespoły folklorystyczne i grupy reprezentujące lokalne społeczności, a także przedstawiciele władz Polski i Stanów Zjednoczonych. 

5 października w Instytucie Piłsudskiego, kończąc wizytę w Stanach Zjednoczonych, zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski odbył robocze spotkanie z liderami instytucji polonijnych. Rozmawiano na temat współpracy i kolejnych działań Instytutu Pamięci Narodowej na terenie USA