Podczas obchodów odtworzono archiwalne wypowiedzi gen. Stanisława Maczka, a także wykonano pieśń „Pancerni Chłopcy” oraz marsz „Generał Maczek”. Kulminacyjnym punktem ceremonii było złożenie kwiatów i zapalenie zniczy pod pomnikiem generała.
– Generał Maczek i jego żołnierze bili się i umierali za wolność Polski. To jest przykład najwyższego poświęcenia. Przez kilka lat szli do Polski daleką drogą. Wielu z nich nigdy nie dotarło. A tych, którzy wrócili do Ojczyzny poddanej rządom komunistycznym, czekały represje. Tylko dlatego, że pozostawali wierni złożonej przysiędze
– powiedział do zebranych dr hab. Karol Polejowski.
Pamięć o gen. Stanisławie Maczku jest w Gdańsku szczególnie pielęgnowana od 2004 roku, kiedy na Strzyży odsłonięto pomnik poświęcony generałowi oraz nadano jego imię placowi u zbiegu ulic Chopina i Wojska Polskiego.
W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele władz miasta, Wojska Polskiego, instytucji upowszechniających historię Polski i stowarzyszeń pielęgnujących pamięć o 1. Dywizji Pancernej. Obecne były również delegacje szkół z pocztami sztandarowymi, harcerze, wojskowa asysta honorowa oraz rodziny żołnierzy 1. Polskiej Dywizji Pancernej.
W uroczystości uczestniczył także dyrektor Oddziału IPN w Gdańsku dr Marek Szymaniak.
Wydarzenie zostało współorganizowane przez Stowarzyszenie Rodzin 1. Polskiej Dywizji Pancernej, Szkołę Podstawową nr 38 im. gen. Stanisława Maczka w Gdańsku, Szkołę Podstawową nr 59 im. 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka w Gdańsku oraz Miasto Gdańsk.
***
Stanisław Maczek (1892-1994)
Generał dywizji Polskich Sił Zbrojnych, dowódca 10 Brygady Kawalerii, pierwszej jednostki pancernej WP.
Podczas studiów na Uniwersytecie Lwowskim aktywnie działał w Związku Strzeleckim. Po wybuchu I wojny światowej został wcielony do armii austro-węgierskiej i walczył na froncie włoskim.
W listopadzie 1918 roku zgłosił się do służby w odrodzonym Wojsku Polskim. Został mianowany dowódcą batalionu, który wziął udział w wojnie polsko-ukraińskiej a następnie polsko-bolszewickiej.
Po zakończeniu działań bojowych zdecydował się na służbę zawodową w WP. W ramach kursów i szkoleń podnosił swe kwalifikacje oficera sztabowego, pracował w komórkach wywiadowczych Sztabu Generalnego. W późniejszych latach dowodził jednostkami w sile pułku i dywizji.
W 1938 roku objął dowództwo 10 Brygady Kawalerii, pierwszej jednostki pancernej WP. Na jej czele wziął udział w II wojnie światowej. Dowodzeni przez niego żołnierze w bitwach na terenie Małopolski i Galicji skutecznie stawiali czoła niemieckim oddziałom pancernym. Po agresji ZSRS na Polskę zdecydował się na przekroczenie granicy z Węgrami. Szybko przedostał się do Francji, gdzie powierzono mu formowanie i dowodzenie jednostką pancerną. Po ataku hitlerowskich Niemiec na Francję walczył z nią na terenie Szampanii, a po kapitulacji Francji ewakuował się przez Afrykę do Wielkiej Brytanii.
Powierzono mu dowództwo 2 Brygady Strzelców, którą w krótkim czasie przekształcił w 1 Dywizję Pancerną. Jednostka została użyta bojowo wkrótce po lądowaniu w Normandii. Szlak bojowy 1 DP rozpoczął się od bitwy pod Falaise, gdzie polska jednostka w znacznym stopniu przyczyniła się do zniszczenia okrążonych sił niemieckich. Po zakończeniu bitwy polskie oddziały podjęły pościg za wycofującym się wrogiem, w trakcie którego wyzwoliły miasta Belgii i Holandii - Gandawę, Passchendale i Ypres. Dzięki znakomicie przeprowadzonemu natarciu 1 Dywizji Pancernej udało się ocalić od zniszczenia Bredę. 1 DP zakończyła swój szlak bojowy w Wilhelmshaven, gdzie Stanisław Maczek przyjął kapitulację załogi twierdzy.
Stanisław Maczek po zakończeniu działań wojennych pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii. Aby zdobyć środki na życie pracował fizycznie. W 1946 roku komunistyczny rząd polski odebrał mu obywatelstwo polskie. Nie zapomnieli o nim Holendrzy, którzy przyznali mu honorowe obywatelstwo tego kraju oraz upamiętnili go w wielu miejscach. Polskie obywatelstwo zostało mu przywrócone oficjalnie dopiero w 1989 roku.
Zmarł w wieku 102 lat w Edynburgu. Został pochowany na cmentarzu żołnierzy polskich w Bredzie.
Polecamy:
- Artykuły na temat generała Stanisława Maczka na portalu przystanekhistoria.pl
- Broszura: Generał broni Stanisław Maczek (1892–1994)
- Wystawa: Stanisław Maczek
- Spot edukacyjny: Generał Stanisław Maczek – bohater bez granic
- Publikacja: Pancerz i odwaga. Szlak 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka
- Komiks: Wojenna odyseja Antka Srebrnego 1939–1945. Zeszyt 7. Kierunek Wilhelmshaven 1945 r.