Duch Narodu to coś, co jest niematerialne, czego nie możemy dotknąć i do końca zdefiniować. A jednak odczuwamy go w sobie. To Duch Narodu oparty o wiarę, historię, tradycję, poczucie wspólnoty i tożsamości. Nie był on nam dany od razu, tylko rozwijał się przez stulecia, wykuwał się razem z kolejnymi pokoleniami Polaków. Kiedy Rzeczpospolita zniknęła z mapy pod koniec XVIII wieku, polski Duch Narodu był już ukształtowany. Chodziło o to, aby tego ducha zaszczepić wszystkim, którzy czują, że są związani z tą ziemią i jej historią. Tak, aby stworzyć wspólnotę. I to jest fenomen na niespotykaną skalę – naród powstaje w momencie, kiedy nie ma państwa. To wtedy duch go przepełnia
– mówił po nabożeństwie zastępca prezesa IPN. Jak podkreślił:
Duch Narodu jest podstawą naszej egzystencji, a naszym zadaniem jest rozwijać go i przekazywać kolejnym pokoleniom.
Na znaczenie ducha polskości, który przez stulecia kształtował postawy rodaków i wpływał na ojczyste dzieje, zwrócił uwagę także Marek Wernic – przewodniczący Społecznego Komitetu Organizacji Mszy Świętych w Intencji Odbudowy Ducha Narodu Polskiego.
Nikt nas nie zwolnił z tego, abyśmy dbali o wolną i niepodległą Polskę. Bo jesteśmy spadkobiercami tradycji niepodległościowej – najpiękniejszej tradycją, jaką można mieć
– zaznaczył Wernic. Podziękował Instytowi Pamięci Narodowej jako „ostoi niepodległości, strażnikowi i gwarantowi historii naszej tożsamości”.
W ramach uroczystości delegacje złożyły wieńce pod tablicami upamiętniającymi Romana Dmowskiego, Marszałka Józefa Piłsudskiego i Józefa Szczepanowskiego oraz pod sarkofagiem Prymasa Polski Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
W Muzeum Archidiecezji Warszawskiej zaprezentowany został film w reż. Karola Pawłowskiego „Droga Pielgrzyma”.
* * *
Inicjatorką wydarzenia była śp. Druhna Hanna Szczepanowska, która zmarła 9 października 2017 r. Druhna Szczepanowska wielokrotnie podkreślała, że genezą tej idei była treść rozkazu gen. Andersa z roku 1946, z którym przysłał do Polski rtm. Pileckiego: organizować komitety obrony ducha polskiego. Był to jeden z podstawowych elementów oskarżenia po aresztowaniu Pileckiego w 1947 roku i za tę działalność Pilecki został stracony w komunistycznym więzieniu po straszliwych torturach.
Przez niemalże 20 lat środowisko Szarych Szeregów, z Hanną Szczepanowską na czele, organizowało każdego roku w maju i listopadzie Mszę świętą w intencji „Odbudowy Ducha Narodu Polskiego”. Tradycja ta jest kontynuowana.