Instytut Pamięci Narodowej

https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/232587,80-rocznica-smierci-Wincentego-Witosa.html
26.02.2026, 18:16

80. rocznica śmierci Wincentego Witosa

80 lat temu, 31 października 1945 r. zmarł Wincenty Witos.

„Wójt z Wierzchosławic”, urodzony w podtarnowskiej wsi w rodzinie chłopskiej, dzięki samozaparciu i pracowitości doszedł do najwyższych godności w państwie. Był wieloletnim przywódcą ruchu ludowego, jednym z głównych budowniczych II Rzeczypospolitej i trzykrotnym jej premierem – piszą Tomasz Bereza i Marcin Bukała w broszurze IPN.

To przecież Witos w czasach zaborów, na początku XX w., podkreślał, że co prawda ważne jest, aby uczeń wiedział, gdzie są Chiny, Japonia oraz jak nazywają się planety, ale jeszcze ważniejsze, aby wychodził ze szkoły Polakiem. To Witos stanął na czele rządu jedności narodowej, gdy bolszewicy szli na Warszawę. Warto i dziś sięgnąć do spuścizny ruchu ludowego, a zwłaszcza do myśli Witosa, który w najtrudniejszych momentach przedkładał dobro Ojczyzny ponad partykularne interesy partyjne – pisze Jan Ruman, redaktor naczelny „Biuletynu IPN”.

***

Dlaczego akurat Wincenty Witos został wybrany na stanowisko premiera w okresie ataku bolszewickiego? Jak wyobrażał sobie granice i ustrój niepodległego państwa polskiego? Co Niemcy zaproponowali mu w czasie okupacji? Czego chcieli od niego komuniści? W jaki sposób mówiono o nim w okresie Polski Ludowej?

To między innymi kwestie, które poruszyliśmy w „Ekspresie czytelniczym IPN”. Gościem odcinka był dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Zachęcamy do wysłuchania audycji.

***

Dzieła wybrane Wincentego Witosa pokazują ogromny dorobek pisarski współtwórcy polskiej niepodległości. Na pięciotomową edycję składają się wspomnienia, w tym te spisywane na przymusowej emigracji w Czechosłowacji, publicystyka oraz przemówienia. Mimo dużej dozy subiektywizmu dzieła Witosa stanowią cenne źródło historyczne dzięki zawartej w nich faktografii.

Wydawnictwo otrzymało nagrodę Feniks 2025 w kategorii „seria wydawnicza / dzieła zebrane”.

Zainteresowanych poszerzeniem wiedzy o Wincentym Witosie zachęcamy także do lektury albumu i komiksu.