Instytut Pamięci Narodowej

https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/231789,Odsloniecie-Pomnika-Kresowych-Zolnierzy-Niezlomnych-Wykletych.html
27.02.2026, 00:14

Odsłonięcie Pomnika Kresowych Żołnierzy Niezłomnych Wyklętych

18 października 2025 roku w Braniewie odbyła się uroczystość odsłonięcia i poświęcenia Pomnika Kresowych Żołnierzy Niezłomnych Wyklętych. Monument upamiętnia żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego z dawnych Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej – tych, którzy nie złożyli broni w obronie wolnej i suwerennej Polski. Wydarzenie było częścią III Ogólnopolskiego Kongresu Środowisk Patriotycznych.

Uroczystości rozpoczęła Msza święta w kościele pw. św. Antoniego z Padwy, po której uczestnicy przeszli pod pomnik, gdzie odbyła się ceremonia odsłonięcia i poświęcenia monumentu.

Upamiętnienie współfinansowane przez Instytut Pamięci Narodowej przedstawia sześciu bohaterów podziemia niepodległościowego:

  • ppłk Macieja Kalenkiewicza „Kotwicza”,
  • ppłk Sergiusza Kościałkowskiego „Fakira”,
  • ppłk Jana Borysewicza „Krysię”,
  • kpt. Gracjana Fróga „Szczerbca”,
  • ppor. Henryka Wieliczkę „Lufę”
  • ppor. Czesława Zajączkowskiego „Ragnera”.

Pomnik odsłonili wspólnie przedstawiciele rodzin żołnierzy niezłomnych, inicjatorzy budowy monumentu oraz darczyńcy.

Podczas uroczystości Jan Józef Kasprzyk, doradca Prezydenta RP, odczytał list od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego skierowany do uczestników wydarzenia. Głos zabrał też zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, który podkreślił ciężar i znaczenie ofiary poniesionej przez niezłomnych: 

– Szli drogą wolnej i niepodległej Polski, często mając świadomość, że walki tej nie można wygrać. Wobec przemożnej siły Sowietów, wobec zdrady, która pleniła się w polskim społeczeństwie, kolaborantów, którzy podejmowali współpracę z nowym okupantem, ta walka była nie do wygrania. Ale ich poświęcenie w drodze ku wolnej Ojczyźnie, śmierć, którą ponieśli, marząc o tej Polsce, jest dla nas zobowiązaniem, by nadal tą drogą kroczyć.

Następnie odbył się Apel Pamięci zakończony salwą honorową oraz złożeniem wieńców przed pomnikiem. 

W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, Wojska Polskiego, organizacji kombatanckich, organizacji społecznych i środowisk patriotycznych oraz mieszkańcy Braniewa i okolic. Pomnik powstał dzięki inicjatywie Fundacji Non Notus oraz Stowarzyszenia im. Gen. Bolesława Nieczuja-Ostrowskiego.

***

III Ogólnopolski Kongres Środowisk Patriotycznych

Towarzyszącym odsłonięciu pomnika wydarzeniem był III Ogólnopolski Kongres Środowisk Patriotycznych, który odbył się w dniach 16–17 października 2025 roku w Braniewskim Centrum Kultury. W spotkaniu wzięli udział historycy, świadkowie historii, przedstawiciele organizacji pozarządowych, młodzieży oraz instytucji państwowych, którym bliska jest idea kultywowania pamięci o bohaterach walk o wolność Polski.

Podczas dwudniowych obrad odbyło się kilkanaście paneli poświęconych m.in. historii polskiego oręża w XX wieku, działalności podziemia niepodległościowego, edukacji patriotycznej oraz nowym technologiom w popularyzowaniu historii. W jednym z paneli – AI Story – od zdjęcia archiwalnego do opowieści filmowej – wzięła udział dyrektor Archiwum IPN Marzena Kruk, która przedstawiła działania Instytutu w zakresie digitalizacji zasobów i wykorzystania nowoczesnych narzędzi do popularyzacji archiwaliów.

Podczas kongresu obecne było również stoisko Wydawnictwa IPN, gdzie uczestnicy mogli zapoznać się z publikacjami Instytutu oraz nabyć książki poświęcone historii XX wieku, żołnierzom niezłomnym i tematyce kresowej.

III Ogólnopolski Kongres Środowisk Patriotycznych wraz z odsłonięciem Pomnika Kresowych Żołnierzy Niezłomnych Wyklętych w Braniewie został objęty patronatem honorowym Prezydenta RP Karola Nawrockiego.