Instytut Pamięci Narodowej

Upamiętnienie zostało ufundowane przez Instytut Pamięci Narodowej. Podczas wydarzenia otwarto także wystawę IPN, przygotowaną w 2020 roku, „Spojrzeć ludziom prosto w oczy… W 90. rocznicę urodzin Jana Olszewskiego”. Ekspozycja przypomina drogę życiową bohatera – od harcerza Szarych Szeregów, poprzez adwokata broniącego opozycjonistów w PRL, po premiera pierwszego po II wojnie światowej polskiego rządu powołanego przez sejm wybrany w wolnych wyborach.

Narracja wystawy prowadzona jest dwutorowo – fakty biograficzne, opracowane przez dr Justynę Błażejowską i Artura Kłusa, uzupełniają wypowiedzi Jana Olszewskiego, odsłaniające jego sposób myślenia i motywacje życiowych wyborów. Wystawę wzbogacają skany dokumentów i fotografie – w dużej mierze niepublikowane wcześniej, pochodzące z prywatnego archiwum Jana Olszewskiego.

Tablica i wystawa upamiętniające premiera Olszewskiego zostały zaprezentowane w wyjątkowym dla Polonii w USA miejscu. Narodowe Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej w Doylestown (USA), zwane Amerykańską Częstochową, to jedno z najważniejszych miejsc kultu religijnego dla Polaków w Stanach Zjednoczonych. Prowadzi je Zakon Ojców Paulinów i jest sanktuarium poświęconym Najświętszej Maryi Pannie podobnie jak Jasna Góra w Polsce.

Po uroczystości odbyła się Msza Święta.

Po nabożeństwie Para Prezydencka spotkała się z amerykańską Polonią. Prezydent RP podkreślił, że Narodowe Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej w Doylestown to miejsce szczególne dla naszej narodowej wspólnoty, które każdego roku i każdego miesiąca gromadzi tysiące wiernych pielgrzymów:

– Amerykańska Częstochowa ma ten dominujący, najważniejszy wymiar duchowy, wymiar religijny. To tutaj, tak często Wy, ale też setki, tysiące, dziesiątki tysięcy Polaków, Amerykanów, pielgrzymów z całego świata, przybywa po to, aby zwrócić się do Królowej Polski.

Podczas uroczystości, w której uczestniczył dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa IPN, wręczono odznaczenia państwowe zasłużonym działaczom polonijnym.

Karol Nawrocki przypomniał słowa premiera Jana Olszewskiego, którego upamiętnia odsłonięta tablica: „Nie jestem w obowiązku, żeby się poddawać”.

Jak dodał Prezydent RP, w takim samym duchu działają osoby odznaczone podczas uroczystości.

– Każdego dnia dowodzili, że Polska to jest wielka sprawa, że będą się o nią upominać

– dodał Prezydent RP. 

Za wybitne zasługi w służbie dyplomatycznej oraz działalności państwowej i publicznej, za osiągnięcia w działalności na rzecz upamiętniania historii, walk i męczeństwa Narodu Polskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski została odznaczona Anna Maria Anders. Odznaczenia otrzymali także Tadeusz Antoniak, Janusz Romański, Grzegorz Tymiński, o. Karol Jarząbek, Aleksandra Ziółkowska–Boehm, Jarosław Kuzemczak, Angelika Małysa.

Po ceremonii wręczenia odznaczeń prezydenckich zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski uhonorował złotym medalem Reipublicae Memoriae Meritum Anetę Wandę Antoniak i Tadeusza Antoniaka. Aneta i Tadeusz Antoniak swoimi działaniami jednoczą społeczność polonijną w USA przy wspólnych uroczystościach oraz podejmują inicjatywy będące elementami budowania tożsamości narodowej i stanowiące lekcję historii dla młodszych pokoleń.

W uroczystości wzięli udział przedstawiciele Kancelarii Prezydenta RP: m.in. Sekretarz Stanu – Szef Biura Polityki Międzynarodowej Marcin Przydacz, Podsekretarz Stanu Agnieszka Jędrzak, odpowiedzialna za sprawy Polonii i Polaków na całym świecie, Podsekretarz Stanu – Zastępca Szefa Gabinetu Prezydenta RP Jarosław Dębowski oraz zastępca dyrektora Biura Współpracy Międzynarodowej IPN dr Mateusz Marek.

Po spotkaniu z Polonią Para Prezydencka złożyła wieniec przed Pomnikiem Mściciela autorstwa rzeźbiarza prof. Andrzeja Pityńskiego – Kawalera Orderu Orła Białego, twórcę wielu pomników w Polsce oraz w USA, w tym Pomnika Katyńskiego w New Jersey, laureata nagrody IPN Kustosz Pamięci Narodowej.

Polecamy materiały Instytutu Pamięci Narodowej o Janie Olszewskim:

• Justyna Błażejowska,  Jan Olszewski 1930–2019
• Justyna Błażejowska,  Jan Olszewski, Warszawa 2021 [PDF do pobrania]
• Justyna Błażejowska, Ta historia wciąż trwa. Wspomnienia Jana Olszewskiego, Wydawnictwo Zysk i S-ka, IPN, Poznań 2019
• Jan Olszewski „Moje rodzinne historie, które opowiadam pierwszy raz w życiu właściwie…”
• Wystawa IPN „Spojrzeć ludziom prosto w oczy… W 90. rocznicę urodzin Jana Olszewskiego”
• IPNtv: Obrońca wartości – spotkanie wspomnieniowe o premierze Janie Olszewskim