Msza święta została odprawiona w kościele pw. św. Kazimierza w Powiewiórce. W uroczystościach pogrzebowych wzięli udział m.in. zastępca prezesa IPN dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, pełnomocnik ambaadora RP Andrzej Dudziński, I sekretarz – konsul Ambasady RP na Litwie Irmina Szmalec, attaché obrony, wojskowy, morski i lotniczy płk Sławomir Pawlikowski, a także przedstawiciele władz samorządowych Rejonu Święciańskiego, harcerze, kombatanci oraz Polacy mieszkający na Litwie.
Dr hab. Krzysztof Szwagrzyk w słowach pożegnania przypomniał, że Napoleon Ciukszo zginął na służbie kilka dni przed świętami Bożego Narodzenia 1943 r. Koledzy z oddziału pochowali go w cichym, partyzanckim pogrzebie, pod topolą. Nawiązał także do prac poszukiwawczych przeprowadzonych w Cypliszkach.
– W trumnie szczątki polskiego żołnierza. Ten obraz będziemy mieli zawsze w swojej pamięci: wojskowa kurtka, zapięta regulaminowo na guziki z orłem w koronie. Wojskowy pas na biodrach, wojskowa polska rogatywka. W rękach koledzy złożyli mu różaniec, którego maleńkie fragmenty odnaleźliśmy i wydobyliśmy. Jako państwo polskie powracamy po swoich bohaterów, by odnaleźć ich szczątki, zidentyfikować i pożegnać z wojskowymi honorami. Dziś czynimy to w wyjątkowym miejscu, w kościele, w którym sakrament chrztu św. przyjął marszałek Józef Piłsudski, jeden z ojców polskiej niepodległości. Właśnie w tym kościele żegnamy żołnierza, który za tę niepodległość oddał swoje życie
– powiedział.
Słowa wdzięczności wyrazili także przedstawiciele Ambasady RP w Wilnie, lokalnego samorządu oraz rodziny. Szczątki kpr. Napoleona Ciukszy „Waligóry” zostały złożone w grobie na parafialnym cmentarzu w Powiewiórce.
* * *
Szczątki Napoleona Ciukszy zostały odnalezione we wrześniu 2022 r. w Cypliszkach. Żołnierz miał swój grób, oznaczony krzyżem w lesie, ale upamiętnienie zostało zniszczone w wyniku budowy melioracji w latach 70. W latach 90. rodzina młodego żołnierza w pobliżu tego miejsca postawiła kolejny krzyż, na skraju lasu – tam, gdzie przypuszczalnie był pochowany „Waligóra”. Lokalizację wskazał Stefan Siemaszko, leśniczy i badacz historii lokalnej.
* * *
Napoleon Ciukszo, ps. „Waligóra” – urodził się w 1913 roku we wsi Bielkiszki na Wileńszczyźnie. Pochodził z rodziny o tradycjach patriotycznych. Od marca 1935 r. służył w 4 kompanii 85 Pułku Strzelców Wileńskich. W czasie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej. Już w marcu 1943 r. przyłączył się do pierwszego, stale przebywającego w terenie, oddziału AK Antoniego Burzyńskiego „Kmicica”. Brał udział w potyczkach z wojskami okupacyjnymi. Gdy oddział powiększył się, „Waligóra” był w grupie zaufanych, doświadczonych żołnierzy tworzących radę przyboczną „Kmicica”. 26 sierpnia 1943 r. w wyniku zdrady doszło do ataku sowieckiego na polską bazę nad jeziorem Narocz. Waligórze jako jednemu z nielicznych udało się uniknąć aresztowania. Przyłączył się do 5 Brygady AK mjr. „Łupaszki”. Kontynuował walkę w plutonie „Zapory”. Ciukszo pełnił tu funkcję dowódcy drużyny. Oddział operował w okolicy Świra. Przeprowadził liczne akcje przeciwko formacjom niemieckim oraz sowieckiej partyzantce.
Napoleon Ciukszo zginął w grudniu 1943 roku. W nocy drużyna, którą dowodził została wysłana do leśniczówki w zaścianku Sobkiszki, by rozbroić gajowego. W czasie akcji „Waligóra” otrzymał śmiertelny postrzał. Towarzysze broni pochowali go na skraju lasu na terenie majątku Cypliszki.
Nota identyfikacyjna potwierdzająca identyfikację ofiary została wręczona rodzinie 1 grudnia 2023 r. w Belwederze.
W podcaście „Powracamy po Swoich” można obejrzeć relacje krewnych „Waligóry”, do których dotarł zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN. O poszukiwaniach szczątków polskich żołnierzy na Litwie opowiedziała dr Dominika Siemińska, naczelnik BPiI IPN.
