KSIĄŻKI
Michał Luty, Dziesięć lat w Śląsko-Dąbrowskiej „Solidarności". Wspomnienia z lat 1980–1990, Katowice–Warszawa 2023, 320 s., ISBN 978-83-8229-788-1
Publikacja w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN: „Solidarność" i opór społeczny 1956–1989.
Seria Wydawnicza Oddziału IPN w Katowicach
Publikacja przedstawia dziesięć lat działalności autora w „Solidarności”, od jej zakładania w Instytucie Przemysłu Tworzyw i Farb w Gliwicach (IX 1980) do 1990 r. Przedstawia różne obszary, organizacyjny, wydawniczy, oświatowy (Wszechnica Górnośląska). Do najciekawszych należy opis pozyskiwania sprzętu poligraficznego, w tym prowokację SB a także internowania, pobytu w areszcie i procesu sądowego.
Mateusz Szpytma, Sprawiedliwi i ich świat w fotografii Józefa Ulmy, Wydanie 3, zmienione, Warszawa 2023, 168 s., ISBN 978-83-8229-842-0
Józef Ulma był ogrodnikiem i działaczem społecznym. Jako fotograf amator dokumentował życie rodzinnej wsi Markowa na Podkarpaciu. Na wielu zdjęciach uwiecznił swoją żonę Wiktorię oraz małe dzieci: Stasię, Basię, Władzia, Franusia, Antosia i Marysię. W 1942 roku Ulmowie przyjęli pod swój dach poszukujących pomocy Żydów z Markowej i Łańcuta - z rodzin Goldmanów, Grünfeldów i Didnerów. Półtora roku później, 24 marca 1944 roku, wszyscy zostali zamordowani przez niemieckich żandarmów. Józef i Wiktoria Ulmowie w 1995 roku zostali uhonorowani pośmiertnie tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. W 2023 roku zostaną beatyfikowani.
Adam Pleskaczyński, Czas bestii. Terror w okupowanej Polsce 1939–1945, Poznań-Warszawa 2023, 496 s., ISBN 978-83-8229-830-7
Liczący 1200 archiwalnych zdjęć album jest największym wydanym zbiorem fotografii prezentującym oblicza niemieckiego i sowieckiego terroru na okupowanych w latach II wojny światowej ziemiach polskich. Przedstawiono w nim eksterminację polskiej inteligencji i ponurą codzienność okupowanej Polski: masowe egzekucje, aresztowania, pacyfikacje polskich wsi, ale również zagładę ludności żydowskiej, deportacje, wywózki na roboty przymusowe do Niemiec i do sowieckiego Gułagu, funkcjonowanie więzień i wszelkiego rodzaju obozów. Wyselekcjonowany materiał ikonograficzny został opracowany po przeanalizowaniu zawartości liczących kilkadziesiąt tysięcy zdjęć zbiorów Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej i wielu innych instytucji w Polsce i za granicą.
KOMIKSY
Tomasz Łabuszewski, Michał Konarski, Hubert Ronek, Wojenna odyseja Antka Srebrnego 1939–1946. Zeszyt 11. „Targi mińskie" 1942 r., Warszawa 2023, 52 s., ISBN 978-83-8229-804-8
W komiksie przedstawiono historię Janki Wydry i drogę, która ostatecznie zawiodła ją w szeregi II Korpusu Polskich Sił Zbrojnych pod Monte Cassino. Cofamy się do prapoczątków serii, czyli obrony Grodna i poznajemy działalność Wydzielonej Organizacji Dywersyjnej „Wachlarz”.
Witold Janik, Sławomir Czuba, Powstanie Warszawskie. Tom II. Komiks paragrafowy, wkładka historyczna Michał Komuda, Karol Mazur, Michał Wójcik, opracowanie graficzne Maciej Czaplicki, autor ilustracji Roman Kucharski, IPN, Muzeum Powstania Warszawskiego, Warszawa 2023, 112 s., ISBN 978-83-8229-811-6
Edukacyjny komiks paragrafowy Powstanie Warszawskie. Tom II to kontynuacja przygód 17-letniej Zosi ps. „Oczko” i 15-letniego Janka ps. „Wydra”. Ich historia w tym tomie rozpoczyna się 5 sierpnia na warszawskiej Woli, gdzie żołnierze batalionów „Zośka” i „Parasol” zapisują jedne z najpiękniejszych kart walk powstańczych. Oprócz starć frontowych, czytelnicy będą mogli także przyjrzeć się życiu i problemom cywili w walczącej Warszawie oraz emocjom im towarzyszącym. Książka zawiera na końcu materiał edukacyjny poświęcony powstaniu oraz biografie najważniejszych postaci.
Zamach na Kutscherę 1 lutego 1944, scenariusz Sławomir Zajączkowski, rysunki Krzysztof Wyrzykowski, koncepcja serii, wkładka historyczna i konsultacja historyczna Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski, Warszawa 2012, 56 s.
Listopad 1943. W okupowanej Warszawie masowo giną rozstrzeliwani w ulicznych łapankach mieszkańcy. Nie wiadomo kim jest tajemniczy dowódca policji i SS, stojący za rozkazami o masowych egzekucjach. Dowódca Armii Krajowej wydaje rozkaz ustalenia jego personaliów i likwidacji zbrodniarza.
Zadanie to otrzymują: szef wywiadu Kompanii Dyspozycyjnej „Pegaz" Kedywu Komendy Głównej AK „Rayski" (Aleksander Kunicki) oraz młodzież z I plutonu „Pegaza”, dowodzona przez „Lota" (Bronisław Pietraszewicz).
Zapraszamy do lektury pierwszego komiksu z nowej – przygotowanej przez Instytut Pamięci Narodowej – serii „W imieniu Polski Walczącej”, ukazującej najważniejsze akcje bojowe Armii Krajowej z okresu II wojny światowej.
PERIODYKI
„Biuletyn IPN” nr 6/2023 – Światło–Życie
W peerelu wszystko miało być socjalistyczne, wszystkie związki, organizacje: socjalistyczna młodzież, socjalistyczne harcerstwo, socjalistyczni studenci. Ku zdumieniu partyjnych sekretarzy i esbeków okazało się, że setki tysięcy młodzieży biorą udział w wakacyjnych rekolekcjach oazowych, z których rodzi się ruch. Na komunistycznej pustyni trysnęła żywa woda.
Atrapy organizacji społecznych stanęły w osłupieniu przed młodym żywym Kościołem. Nie sposób było go zatrzymać. Radośni rozśpiewani ludzie samą swoją obecnością zwiastowali, że wyzwolenie spod jarzma komunizmu jest możliwe. Podążali za ks. Franciszkiem Blachnickim, który przekonał ich, że od wolnego człowieka idzie się ku wolnemu narodowi.
W czerwcowym „Biuletynie IPN” przedstawiamy ruch Oazowy, który zbudował siłę zdolną do odrzucenia zniewolenia bez przemocy. Siłę promieniującą nawet na sąsiednie kraje.
W numerze na uwagę zasługują też: dokument Abwehry o V kolumnie i tekst ukazujący kłamliwość mitu bezpieczeństwa socjalnego w PRL.
Dodatkiem do „Biuletynu IPN” jest płyta DVD z filmem Blachnicki. Życie i światło w reżyserii Iwo Kardela.
„Biuletyn IPN” nr 9/2023 – Wojna i zadośćuczynienie
Minister Arkadiusz Mularczyk, współautor Raportu o stratach poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej przekonuje w rozmowie z „Biuletynem IPN”, że reparacje, których się domagamy, są kwestią racji stanu. Na przykładzie potężnych firm, które prosperują od czasów hitlerowskich do dziś oraz zbrodni na Pomorzu w 1939 r. i w podwileńskich Ponarach pokazujemy, że Niemcy nie potrafiły w pełni rozliczyć się z ludobójczą przeszłością.
24 marca 1944 r. Niemcy za ratowanie Żydów zamordowali Józefa i Wiktorię Ulmów z siódemką dzieci. Przypominamy o tym w przededniu beatyfikacji całej rodziny męczenników z Markowej; prezentujemy krótko cztery filmy dokumentalne o rodzinie Ulmów.
Dodatkiem do „Biuletynu IPN” jest płyta DVD z filmem Matusia. Opowieść o sprawiedliwej w reżyserii Macieja Fijałkowskiego.
„Biuletyn IPN” nr 5/2023 – Polscy Bohaterowie
Polscy Bohaterowie – to temat majowego numeru „Biuletynu IPN”. Przedstawiamy w nim sylwetki osób, które łączy jeden cel działania – Niepodległość Polski. Konspiratorzy z lat czterdziestych nie zastanawiali się czy należą do pierwszej czy drugiej konspiracji. Pozostawali wierni raz złożonej przysiędze. Ich oddanie Ojczyźnie inspirowało następne pokolenia. Ofiara złożona z życia nie pozostała bezowocna. Przyszli kolejni, dla których sprawa Niepodległości okazała się najważniejszym zadaniem.
Dodatkiem do „Biuletynu IPN” jest płyta DVD z filmem „Rotmistrz Pilecki” (reż. Miłosz Kozioł). Film zdobył I nagrodę w konkursie filmów krótko i średniometrażowych na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym o Totalitaryzmach „Echa Katynia” w 2023 r. Festiwal odbył się podczas Kongresu Pamięci Narodowej.