Instytut Pamięci Narodowej

W dniach 18–21 października 2022 r., na zaproszenie Aliji Mustafiny, dyrektor Archiwum Prezydenta Republiki Kazachstanu, przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej z dyrektor Archiwum Marzeną Kruk oraz zastępcą dyrektora Biura Poszukiwań i Identyfikacji Andrzejem Ciskiem na czele wzięli udział w I Międzynarodowym Kongresie Archiwistów.

Zorganizowane przez Archiwum Prezydenta Republiki Kazachstanu pod auspicjami Międzynarodowej Rady Archiwów spotkanie obradowało pod  hasłem „Archiwa Otwarte – Społeczeństwo Otwarte”. 

Na obrady do Ałmaty przybyło ponad 200 uczestników ze wszystkich regionów Kazachstanu oraz 15 innych krajów, m.in. Stanów Zjednoczonych, Jordanii, Korei Południowej, Uzbekistanu i Kirgistanu. Wśród zaproszonych gości byli również przedstawiciele korpusu dyplomatycznego. Stronę polską reprezentował przedstawiciel Ambasady RP Tomasz Kollat oraz konsul generalny RP w Ałmaty Józef Tymanowski.

Podczas kongresu omawiano kwestie związane z dostępem do materiałów archiwalnych, odtajnianiem dokumentacji niejawnej i prawnymi zasadami udostępniania dokumentów w archiwach krajów uczestniczących w zjeździe. Porównywano także funkcjonalności wykorzystywanych systemów przechowywania i zabezpieczenia akt oraz dyskutowano na temat perspektyw wprowadzenia nowych technologii do archiwów.   

Dyrektor AIPN Marzena Kruk omówiła zmiany prawne i organizacyjne w zakresie udostępniania dokumentów zgromadzonych w Instytucie. Andrzej Cisek, zastępca dyrektora Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN omówił cele i metody pracy biura, podkreślając znaczenie w ustaleniach badawczych pracy archiwistów oraz historyków, archeologów, genetyków i antropologów. Natomiast dr Ewa Kowalska z Wydziału Analiz Historycznych BPiI zaprezentowała referat „Problemy badawcze w opracowywaniu nieupamiętnionych miejsc pochówku obywateli polskich na terenie Republiki Kazachstanu i Kirgistanu”.

Uczestnicy zjazdu odwiedzili także Muzeum Ofiar Represji Politycznych w Żanałyk, upamiętniające miejsce pochówku tysięcy ofiar katowni Ałmaty. Podczas wizyty profesor Anes Garifołła Kabdołkajyruły, prezes Fundacji na Rzecz Badania Dziedzictwa Represjonowanej Inteligencji Kazachstanu „Arys”, przekazał na ręce przedstawicieli Instytutu listę pochowanych w Żanałyk Polaków, ofiar represji  NKWD z lat trzydziestych i czterdziestych. Wykaz ten włączony zostanie do zasobu archiwalnego  IPN, a wymienione w nim osoby będą wpisane do projektu Biura Poszukiwań i Identyfikacji, dotyczącego nieupamiętnionych miejsc pochówków obywateli polskich zmarłych i zamordowanych na terenie sowieckiej Rosji, w tym w Kazachstanie.   

W podsumowaniu obrad Kongresu podkreślono konieczność kontynuacji spotkań i opracowano projekt deklaracji w tej sprawie. Instytut Pamięci Narodowej znalazł się wśród instytucji zaproszonych do organizacji kolejnego Międzynarodowego Kongresu Archiwistów. W deklaracji znalazły się propozycje dyrektor AIPN dotyczące stworzenia uzgodnionego standardu digitalizacji akt, mającego ułatwić wymianę skanów dokumentów między archiwami, oraz organizacji w okresie między kolejnymi edycjami Kongresu międzynarodowych warsztatów dla młodych archiwistów oraz adeptów w tej dziedzinie. Deklaracja zostanie opublikowana po ostatecznym uzgodnieniu i zaakceptowaniu jej treści przez instytucje, których reprezentanci brali udział w Kongresie.