następna »



1  2

Od 1944 do 1990 roku funkcjonariusze komunistycznego aparatu represji byli "zbrojnym ramieniem partii" - tarczą broniącą władzę przed społeczeństwem i karzącym mieczem, za pomocą którego eliminowano szczególnie aktywnych działaczy niepodległościowych oraz przeciwdziałano opozycji. Bezpieka była instytucją powołaną pod osłoną sowieckich bagnetów, następnie gwałtownie rozbudowywaną, której wyznaczono jeden zasadniczy cel - ochronę władzy partii komunistycznej. W latach 1944-1990 przeszła istotne zmiany strukturalne, które jednak nie miały wpływu na jej główne zadanie.

Urząd Bezpieczeństwa w Wadowicach

W styczniu 1945 r. w ślad za Armią Czerwoną na uwolnione od Niemców tereny ruszali funkcjonariusze UB z zadaniem tworzenia komunistycznej policji politycznej. 26 stycznia 1945 r. sowieckie jednostki 4 Frontu Ukraińskiego zdobyły Wadowice. Za oddziałami Armii Czerwonej do Wadowic przybyła wyznaczona wcześniej Grupa Operacyjna mająca budować struktury bezpieczeństwa "władzy ludowej" w powiecie.

Jako miasto powiatowe Wadowice stały się siedzibą Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP), który podlegał Wojewódzkiemu Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego (WUBP) w Krakowie. Okres funkcjonowania PUBP to czas najsurowszych represji wobec społeczeństwa - czas likwidacji podziemia niepodległościowego, czas terroru w trakcie kampanii przed "referendum ludowym" z 30 czerwca 1946 r. i wyborami do Sejmu z 19 stycznia 1947 r., czas instalowania komunistycznej dyktatury w Polsce. Na czele PUBP w Wadowicach w tym okresie stali kolejno: Władysław Kubka, Władysław Kosowski, Czesław Piechnik, Stefan Śmiechowski, Józef Karkoszka, Czesław Kowalczyk, Roman Rubacha, Krzysztof Bielawski oraz Władysław Łyszczek.

Koniec roku 1954 przyniósł zmiany w strukturze organizacyjnej UB na szczeblu centralnym. Były one konsekwencją narastającej w bloku sowieckim fali "odwilży" zapoczątkowanej po śmierci Józefa Stalina w 1953 r. Jednocześnie wiązały się z ucieczką na Zachód ppłk. Józefa Światły, wysokiego funkcjonariusza Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP), który na falach Radia Wolna Europa przedstawił następnie kulisy działania partii i bezpieki. Próbą ratowania sytuacji i opanowania nastrojów społecznych było rozwiązanie MBP i powołanie na jego miejsce Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego. Przemiany dotknęły również Wadowice - dotychczasowy PUBP przekształcono w Powiatowy Urząd do spraw Bezpieczeństwa Publicznego (PUdsBP). Kierował nim Antoni Wilk.