Instytut Pamięci Narodowej

Bartłomiej Noszczak, Groby i gruzy. Ekshumacje popowstaniowe w Warszawie 1945–1949, Warszawa 2026, 616 s., ISBN 978-83-8459-117-8 

Publikacja w ramach Oddziałowego Projektu Badawczego „Warszawa Nie?pokonana”.

Seria wydawnicza „Warszawa Nie?pokonana”, t. 37.

Przeprowadzane w latach 1945–1949 ekshumacje cywilnych i wojskowych ofiar powstania warszawskiego to jeden z najistotniejszych i najwrażliwszych problemów powojennej historii stolicy, który dopiero teraz doczekał się opracowania monograficznego. Autor książki Groby i gruzy… przypomina, że działania te były nie tylko koniecznym etapem odbudowy miasta, lecz także uratowały jego mieszkańców przed epidemiami. Badacz dopisuje brakujący rozdział do historii zrywu niepodległościowego z 1944 r. Opowiada m.in. o podejmowanych po wojnie przez osoby indywidualne i instytucje staraniach, by odnaleźć ofiary, przeprowadzić identyfikację zwłok i godnie pochować na cmentarzu. Akcentuje poświęcenie powstańców, którzy mimo represji ze strony państwa komunistycznego podjęli wówczas walkę o zachowanie pamięci o poległych koleżankach i kolegach. Wieloaspektowa analiza prywatnych i publicznych ekshumacji popowstaniowych pozwala czytelnikom poznać wydarzenia, które współtworzą fundament tożsamości Warszawy.