Instytut Pamięci Narodowej

Gdyby przedmioty umiały mówić… Ocalone w artefaktach losy Polaków deportowanych do Kazachstanu, oprac. nauk. Jan Szumski, IPN, Związek Polaków w Kazachstanie, wyd. 2, zmienione, Warszawa–Astana 2026, 96 s., ISBN 978-83-8376-864-9

Historia ukryta w listach, fotografiach i przedmiotach codziennego użytku… Te skromne pamiątki przywołują wspomnienia o Polakach, którzy w latach trzydziestych XX w. w ramach tzw. zsyłki kułackiej zostali deportowani przez władze sowieckie z Ukrainy do Kazachstanu. Wśród trudów wygnania i codziennej walki o przetrwanie wytrwale pielęgnowali tradycje przodków, zachowując język, wiarę i polskość. To opowieść o przekazywanych z pokolenia na pokolenie przedmiotach i wartościach.