Instytut Pamięci Narodowej

Witold Bagieński, Wywiad cywilny Polski Ludowej w latach 1945–1961, t. 2, wydanie 2 poprawione i uzupełnione, Warszawa 2026, 728 s., ISBN 978-83-8376-806-9, ISBN 978-83-8376-807-6 (komplet) 

Wywiad cywilny stanowił integralną część organów bezpieczeństwa Polski Ludowej i miał ściśle wytyczone pole działania. Głównym zadaniem jednostek UB i SB działających w kraju było kontrolowanie społeczeństwa i zwalczanie wroga wewnętrznego, czyli przeciwników władz komunistycznych. Rola wywiadu polegała na walce z wrogami zewnętrznymi i obserwowaniu sytuacji w środowiskach, które mogły podejmować próby wspierania krajowych przeciwników systemu. Jednostka ta realizowała też zadania, które służyły zmniejszeniu zapóźnienia gospodarczego względem krajów zachodnich. Priorytety te wynikały z oczekiwań decydentów partyjnych i były ściśle związane z polityką zagraniczną PRL. Z reguły tam gdzie kończyło się pole działania dyplomacji i oficjalnych agend państwa, zaczynało się pole działania służby wywiadowczej. Niekiedy obszary dyplomacji i szpiegostwa silnie się ze sobą wiązały lub przenikały się wzajemnie.

W niniejszej publikacji przedstawionych zostało pierwszych 15 lat dziejów wywiadu cywilnego Polski Ludowej: ewolucja jego struktury organizacyjnej, celów i obszarów działania, metody pracy, a także funkcjonariusze i ich agenci. 

Jest to pierwsze tak obszerne opracowanie dotyczące jednej z najważniejszych jednostek operacyjnych centrali bezpieki. Obecnie prezentujemy jego wydanie drugie, poprawione i uzupełnione.

W roku 2018 publikacja została nagrodzona przez jury konkursu Książka Historyczna Roku o Nagrodę im. Oskara Haleckiego, w kategorii „Najlepsza książka naukowa poświęcona dziejom Polski i Polaków w XX wieku”.