Instytut Pamięci Narodowej

Zostali na Wschodzie. Słownik inteligencji polskiej w ZSRS 1945–1991, red. nauk. Adam Hlebowicz, Warszawa 2021, 488 s. (seria „Słowniki”, t. 8) ISBN: 978-83-8229-182-7 (druk), ISBN: 978-83-8229-183-4 [PDF]

Słownik prezentuje sylwetki kapłanów, nauczycieli, naukowców i innych przedstawicieli elit polskich, którzy po 1945 r. pozostali na terenie ZSRS. Jedni nie chcieli, a inni nie mogli osiąść w powojennej Polsce. Podjęli misję przeciwstawiania się sowietyzacji, ocalenia języka, kultury, przechowania wiary. Nie zabiegali o honory, nie liczyli na ordery czy wyrazy uznania. Niczym żołnierze na straconych placówkach pełnili służbę, nie zważając na jej dramatyczne konsekwencje – więzienia i łagry sowieckie, represje… Niech biogram każdego z nich przyczyni się do zachowania jego ofiary i pracy w pamięci narodu.