Instytut Pamięci Narodowej

Władza, polityka i społeczeństwo w Gliwicach w latach 1939–1989, red. Bogusław Tracz, Katowice–Gliwice 2010, 339 s.

Dwa totalitaryzmy: nazizm i komunizm, odcisnęły swe piętno na politycznym i społecznym obrazie życia w Gliwicach – górnośląskim mieście, które do stycznia 1945 r. leżało w granicach Trzeciej Rzeszy. Po przejściu frontu znalazło się na krótko pod sowiecką administracją, by ostatecznie pozostać przy Polsce. Zarówno lata rządów w Gliwicach narodowych socjalistów, jak i czasy powojennego półwiecza nie doczekały się dotąd monograficznych opracowań. Chcąc wypełnić tę lukę badawczą, jak i wychodząc naprzeciw zainteresowaniu historią najnowszą mieszkańców miasta i regionu, staraniem Oddziału IPN w Katowicach i Muzeum w Gliwicach w listopadzie 2009 r. zorganizowano konferencję naukową, której pokłosiem jest niniejsza publikacja. W jedenastu artykułach autorzy przedstawili szereg wydarzeń i zjawisk z dziejów miasta w XX stuleciu, przy czym większość z nich to tematy dotychczas całkowicie pomijane, traktowane marginalnie lub przestawiane tendencyjnie i fałszywie. Klamrą spinającą były w tym przypadku dwie historyczne daty: rok 1939 i rok 1989 – początek drugiej wojny światowej i upadek systemu komunistycznego.

Wykaz tekstów:

• Mirosław Węcki
  „Czystka musi nadejść…”. Gliwiccy naziści przed wybuchem drugiej wojny światowej
• Grzegorz Bębnik
  Członkowie niemieckich grup dywersyjnych z Gliwic i ziemi gliwickiej i ich działania w 1939 r.
• Kamil Dworaczek
  Wydarzenia maja 1946 r. w Gliwicach
• Adam Frużyński
  Gliwicki przemysł ciężki w okresie Polski Ludowej
• Adam Dziuba
  Jeden z frontów walki o Plan Sześcioletni. O działalności Referatów Ochrony Przemysłu w Gliwicach
• Sebastian Rosenbaum
  Między dezintegracją a migracją. Władze komunistyczne a ludność rodzima w Gliwicach i powiecie gliwickim w latach 1950–1960
• Kazimierz Miroszewski
  Marzec 1968 r. w Gliwicach
• Joanna Januszewska-Jurkiewicz
  Między tradycją a indoktrynacją. Harcerstwo gliwickie 1945–1989
• Andrzej Jarczewski
  Trzy garnitury Gliwickiej Delegatury NSZZ „Solidarność”. Relacja uczestnika wydarzeń
• Mirosław Sikora
  Inwigilacja działaczy NSZZ „Solidarność” i NZS Politechniki Śląskiej w Gliwicach w latach 1980–1989. Przyczynek badawczy
• Bogusław Tracz
  Propaganda komunistyczna i ideologizacja przestrzeni publicznej miasta w latach 1945–1989 oraz niedokończona dekomunizacja