Instytut Pamięci Narodowej

Upadek systemu komunistycznego na Górnym Śląsku. Wokół przemian 1989 roku w województwach katowickim i opolskim, red. Adam Dziuba i Sebastian Rosenbaum, Katowice 2010, 404 s.

Rok 1989 to w powojennych dziejach Polski przełomowy czas. Kontrakt Okrągłego Stołu, ponowna legalizacja „Solidarności", wybory czerwcowe, powstanie rządu Mazowieckiego, pakiet reform gospodarczych Balcerowicza i rozkład wszechwładnej partii komunistycznej, zapoczątkowały gruntowną przemianę krajobrazu politycznego, społecznego i ekonomicznego kraju. Zagadnienia te mają bogatą literaturę, jednak przede wszystkim w skali ogólnopolskiej. Aspekty regionalne pozostają natomiast słabiej rozpoznane. Powyższa uwaga odnosi się również do Górnego Śląska. Konferencja zorganizowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach w dwudziestą rocznicę przełomowych wyborów z 4 czerwca 1989 r. przyniosła odpowiedzi na szereg pytań dotyczących wydarzeń tego roku w województwach katowickim i opolskim.
Na prezentowany tom, pokłosie wspomnianej konferencji, składa się dwanaście obszernych tekstów dotyczących m.in. opozycji, uwiądu partii władzy, przebiegu wyborów czerwcowych, działań Służby Bezpieczeństwa, a także przemian społecznych w regionie. Publikacja stanowi odkrywczy wkład do badań historycznych nad omawianą tematyką, zarówno w wymiarze regionalnym, jak i ogólnokrajowym.

Wykaz tekstów:

• Jarosław Neja, Przed przełomem. Opozycja w województwie katowickim w latach 1988–1989. Próba zarysowania problemu
• Tomasz Kurpierz, Niezależne Zrzeszenie Studentów w województwie katowickim u schyłku PRL (1988–1989)
• Zbigniew Bereszyński, Służba Bezpieczeństwa i początki transformacji politycznej w województwie opolskim
• Bogusław Tracz, Dekompozycja, rozkład i demontaż struktur wojewódzkich PZPR w Katowicach
• Sebastian Rosenbaum, Atrofia miejskich organizacji partyjnych PZPR w województwie katowickim 1988–1990
• Radosław Miłoch, Tomasz Szafron, Elita partyjna PZPR w województwie katowickim w 1989 r.
• Mariusz Patelski, Od X Plenum KC PZPR do czerwcowych wyborów (styczeń – czerwiec 1989 r.). Opolskie władze partyjne wobec przełomu 1989 r.
• Adam Dziuba, Kampania wyborcza i wybory w województwie katowickim
• Krzysztof Zuba, Rola ruchu obywatelskiego na Śląsku Opolskim w demontażu systemu autorytarnego i budowie demokracji na szczeblu regionalnym i lokalnym
• Krzysztof Łojan, Struktury gospodarcze katowickiej Służby Bezpieczeństwa w czasach schyłku systemu. Zarys zagadnienia
• Małgorzata Świder, Oficjalne deklaracje i zakulisowe gry. Problem mniejszości niemieckiej w Polsce pod koniec lat osiemdziesiątych
• Marek S. Szczepański, Weronika Ślęzak-Tazbir, Region pogranicza kulturowego w okresie przełomu 1989–1990. Ogląd wsteczny