Instytut Pamięci Narodowej

https://ipn.gov.pl/pl/upamietnianie-i-identyfikacje/upamietnianie-walk-i-meczenstw/polskie-miejsca-pamieci/wlochy/39696,ACQUAFONDATA.html
27.02.2026, 23:08
Polskie wieńce pod pomnikiem. Fot. Adam Siwek 2016
Krzyż z gąsienic transportera Universal Carrier. Fot. Adam Siwek 2016
Na tablicy reklamującej atrakcje turystyczne Acquafondata, obok kościołów z XI, XV i XVI w. wymieniony jest polski pomnik. Fot. Adam Siwek 2016
Uroczystości w Acquafondata w 2016 r. Fot. Adam Siwek 2016

ACQUAFONDATA

18.04.2017

region Lacjum, prowincja Frosinone

Pomnik w miejscu cmentarza polowego 2 Korpusu Polskiego

W czasie walk o masyw Monte Cassino zaopatrzenie dla 2 Korpusu Polskiego było dostarczane z 401. Polowego Ośrodka Zaopatrywania w Venafro dwoma głównymi szlakami komunikacyjnymi. Droga północna zwana czerwonym szlakiem biegła przez miejscowość Acquafondata, gdzie założono jeden z dwóch polowych cmentarzy polskich żołnierzy, głównie z 5. Kresowej Dywizji Piechoty i 4. Pułku Pancernego „Skorpion”. Pochowano tam m.in. por. Stefana Bortnowskiego, dowódcę 1. szwadronu czołgów 4. Pułku Pancernego. Na jego grobie ustawiono krzyż z gąsienic, prawdopodobnie pochodzących z transportera opancerzonego Universal Carrier, ozdobiony wizerunkiem orderu wojennego Virtuti Militari.

Po ekshumacji poległych i przeniesieniu ich szczątków w 1945 roku na stały polski cmentarz wojenny na Monte Cassino, krzyż z grobu por. Bortnowskiego – już bez odznaczenia, ale z pasyjką – ustawiono w Acquafondata na rozstaju dróg zwanym „Miglio” (mila). Dzięki inicjatywie prezesa Ogniska Polskiego w Turynie Mieczysława Rasieja oraz pochodzącego z Acquafondata Romano Neri 18 maja 1996 r. odsłonięto pomnik, w którym wykorzystano historyczny krzyż. Projektantem był architekt Pietro Rogacień, syn żołnierza 2 Korpusu. Na cokole z białego marmuru umieszczono dwujęzyczny napis upamiętniający poległych i tu pierwotnie pochowanych polskich żołnierzy.