Laureaci IX edycji nagrody „Świadek Historii”
- Regionalne Towarzystwo Społeczno-Kulturalne ERSKA w Bełchatowie jest kontynuatorem tradycji i dorobku nieistniejącego od 2016 roku Regionalnego Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego. Organizacja zrzesza ludzi różnych profesji, a cała jej działalność opiera się na pracy społecznej członków. Jednym z głównych celów Towarzystwa jest krzewienie wiedzy na temat dziedzictwa narodowego oraz upamiętnianie ważnych wydarzeń historycznych, m.in. poprzez organizację lekcji historii. ERSKA działa również na rzecz patriotycznego wychowania młodzieży i seniorów. W ramach swoich działań Towarzystwo organizuje cykliczne wydarzenia, takie jak Regionalny Marsz Szlakiem Powstańców Styczniowych 1863 r., w którym uczestniczy ponad 200
Towarzystwo współpracuje również przy obchodach świąt państwowych oraz organizuje konkursy historyczne i wykłady. W ramach działalności ERSKA wręcza honorowe odznaki i nagrody, takie jak „Rogatywki ppor. Apoloniusza Zawilskiego”. Ważnym projektem ERSKA była akcja „100 flag na 100-lecie Niepodległości”. Podkreślić należy, że od pięciu lat Towarzystwo prowadzi w Bełchatowie Centrum Aktywności Seniora, gdzie organizuje spotkania z historią oraz warsztaty teatralno-literackie dla seniorów. Za swoją działalność członkowie Towarzystwa otrzymali liczne nagrody i wyróżnienia. - Ogólnokrajowy Związek Byłych Żołnierzy Konspiracyjnego Wojska Polskiego, został zarejestrowany 18 grudnia 1990 roku. Powstał z inicjatywy byłych żołnierzy Konspiracyjnego Wojska Polskiego (KWP), antykomunistycznej organizacji z lat 1945–1954. Związek powstał, aby przywrócić pamięć o żołnierzach podziemia niepodległościowego, którzy po zakończeniu II wojny światowej kontynuowali walkę o wolną Polskę, tym razem przeciwko reżimowi komunistycznemu. Ci żołnierze, prześladowani przez władze, byli fałszywie oskarżani o kolaborację z okupantem, a ich zasługi celowo pomniejszano. Związek odgrywa kluczową rolę w rehabilitacji tych bohaterów, zarówno w sferze prawnej, jak i historycznej, unieważniając niesłuszne wyroki komunistycznych sądów i przywracając im należne miejsce w pamięci narodowej.
Działalność Związku koncentruje się na organizowaniu uroczystości patriotycznych, stawianiu pomników i tablic pamiątkowych oraz odznaczaniu osób zasłużonych w upamiętnieniu żołnierzy KWP. Stowarzyszenie współpracuje z harcerstwem, szkołami i lokalnymi społecznościami, propagując wiedzę o losach polskich bohaterów. Do najważniejszych osiągnięć Związku należą: wzniesienie 10 pomników i grobów, ufundowanie 21 tablic pamiątkowych, organizowanie corocznych uroczystości ku czci poległych żołnierzy KWP oraz informowania o celach i działalności KWP podczas spotkań w szkołach. Związek nieustannie dąży do zachowania pamięci o polskich bohaterach i przekazania ich tradycji kolejnym pokoleniom, szczególnie młodym Polakom.
Mimo że obecne władze Związku to osoby, które nie są kombatantami, kontynuują one misję swoich poprzedników, godnie dbając o pamięć o Konspiracyjnym Wojsku Polskim. - Muzeum Miasta Zgierza powstało w 1978 roku, a jego siedzibą stał się zabytkowy „Dom pod lwami” z 1828 roku. Jako instytucja kultury, muzeum ma na celu ochronę zabytków, promowanie wiedzy historycznej i naukowej oraz upowszechnianie kultury. Muzeum specjalizuje się w dziedzinach takich jak archeologia, etnografia, historia, historia sztuki oraz numizmatyka, z naciskiem na historię Zgierza i regionu. Ważnym aspektem działalności placówki jest współpraca z Instytutem Pamięci Narodowej, szczególnie w kontekście badań nad zbrodniami wojennymi oraz popularyzacji historii najnowszej.
W latach 90. XX wieku Muzeum organizowało m.in. wystawy, prelekcje oraz sesje naukowe, poświęcone II wojnie światowej i zbrodni katyńskiej. Współpracowało także przy archeologiczno-ekshumacyjnych ekspedycjach w Lesie Katyńskim oraz w Miednoje. Na bazie tych działań zorganizowano jedne z pierwszych w Polsce sesje naukowe na temat zbrodni katyńskiej.
W XXI wieku współpraca z łódzkim oddziałem IPN obejmuje cykliczne Zgierskie Spotkania Muzealne, konferencje oraz promocję publikacji historycznych. Muzeum jest także inicjatorem rajdów historycznych, takich jak Rajd Szlakiem Miejsc Pamięci Narodowej. Od 2011 roku działa przy nim Klub Historyczny im. gen. Stefana Roweckiego „Grota”, organizujący – we współpracy z IPN Oddział w Łodzi – liczne wykłady i projekcje filmowe.
Muzeum angażuje się w upamiętnienie największej masowej egzekucji dokonanej przez Niemców na Polakach w Kraju Warty – stracenia Stu Polaków w Zgierzu w 1943 roku, organizując wystawy oraz sesje naukowe, często we współpracy z IPN w Łodzi oraz w Poznaniu. Od 2021 roku placówka jest także organizatorem Biegu Pamięci Żołnierzy Wyklętych – Tropem Wilczym.
